1400 8 1 27 288

0 امکان سنجی استفاده از دفاع اضطرار توسط برنامه‌نویس خودروی خودران بر اساس مبانی حقوق کیفری ایران و رویه‌های مربوط به قتل ناشی از اضطرار در کامن‌لا A Feasibility Study of Programmer Use of Necessity as a Defense for Self-Driving Cars Based on the Foundations of Iranian Criminal Law and Precedents Relative to Homicide-by-Necessity in Common Law http://csiw.qom.ac.ir/article_1748.html 10.22091/csiw.2021.5699.1856 0 پیشرفت در صنعت حمل و نقل و علوم رایانه موجب تولید خودرویی شده است که نیاز به راننده انسانی ندارد و در عوض هوش مصنوعی رانندگی را انجام می‌دهد. در این حالت برنامه‌نویس باید شرایطی که امکان تصادف در آن وجود دارد را از قبل پیش‌بینی کند و هوش مصنوعی را در راستای نشان دادن واکنش منطبق بر قانون آموزش دهد. در برخی از فروض احتمالی که ممکن است در هنگام رانندگی پیش آید، تشخیص واکنش منطبق بر قانون یک چالش اساسی محسوب می‌شود که باید توسط حقوقدانان حل‌وفصل گردد تا برنامه‌نویس با الگو قرار دادن پیشنهاد حقوقدانان، الگوریتم‌های خودروی خودران را طوری تنظیم کند که تصادفات احتمالی، منجر به تحمیل مسئولیت کیفری بر او نشود. با عنایت به این موضوع، در مقاله حاضر، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و به روشی توصیفی-تحلیلی به ترسیم فرض­های احتمالی از جمله مواردی که خودروی خودران باید بین کوبیدن به دو گروه انسانی یکی را انتخاب کند پرداخته شده است. در نهایت با توجه به مبانی حقوق داخلی و رویه‌های مربوط به قتل ناشی از اضطرار در نظام کامن‌لا در صدد یافتن پاسخ برای این چالش‌ها هستیم. بدین ترتیب تلاش شده است تا چهارچوب نظری لازم در جهت آمادگی نظام حقوقی کشور برای ورود خودران‌ها و کاهش ریسک‌ فعالیت طراحان و سرمایه‌گذاران در این حوزه از طریق رفع مسئولیت کیفری ناشی از تصادف خودران‌ها با انسان بر مبنای قاعده اضطرار ارائه گردد. 1 Developments in transportation industry and computer science have caused the production of cars that do not need human drivers, and instead are driven by artificial intelligence. In this case, the programmer has to predict the situations in which a potential accident is expected previously and provide training to ensure the self-driving cars’ reactions are in compliance with the law. In possible scenarios, which could occur during driving, reacting in compliance with the law is a fundamental challenge that should be settled by lawyers so that the programmer set the self-driving car’s algorithms according to the lawyers’ proposal in a way that probable accidents do not lead to his/her criminal responsibility. Considering this fact, in the present article by using library resources and through a descriptive-analytic method, depiction of potential scenarios, including cases in which the self-driving car is set up to make a choice between hitting two distinct groups of people is dealt with. Finally, paying attention to foundations of domestic law and precedents relative to homicide-by-necessity in common law system, we are seeking to answer these challenges. As such, it is attempted to present the necessary theoretical perspective in order to make Iran’s legal system ready for the entry of self-driving cars and to reduce the risk for designers and investors’ activities in this field through eliminating the criminal responsibility caused by accident of self-driving cars with human based on necessity rule. 1 26 غلامحسین الهام gholamhussein elham دانشیار گروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران. ایران dr.elham@ut.ac.ir محمد رضا برزگر Mohammad Reza Barzegar دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران . ایران mrbarzegar@ut.ac.ir امیرکیا عامری ثانی amirkia Ameri Sani دانشجوی دکتری حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران. ایران amirkiaameri@ut.ac.ir artificial intelligence necessity Common Law Self-driving cars 1)      آصفی، محمد مهدی، ۱۳۸۱ش، پیوند اعضای مردگان مغزی، مجله فقه اهل بیت، ش31.##2)      حاجی ده آبادی، محمد علی، ۱۳۷۸ش، قاعده دفع افسد به فاسد و دلالت های حقوقی – جرمشناختی آن، فصلنامه حقوق اسلامی، ش 18.##3)      حسینی شیرازی، سید محمد ، ۱۳۵۹ش، کتاب القصاص، قم، دارالقرآن حکیم.##4)      ------------------- ،۱۴۰۹ق، الفقه، بیروت، دار العلوم،ج89.##5)      حیدری خورمیزی، سید محمد، ۱۳۹۵ش، رویکردی نوین در بررسی قاعده اضطرار با نگاه به موارد رفع تزاحم، فقه و مبانی حقوق، ش 1.##6)      زحیلی، محمد، ۲۰۰۴م،  القواعد الفقهیه علی المذهب الحنفـی والـشافعی، کویت، مجلـس النشر العلمی لجامعة الکویت،چ2.##7)      شاکری، ابوالحسن، علیپور، عادل، ۱۳۹۱ش، حکم قتل عمدی ناشی از اضطرار در حقوق ایران و استرالیا، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، ش 4.##8)      صادقی، محمد هادی، 1394ش، جرایم علیه اشخاص، تهران، نشر میزان،چ21.##9)      عطازاده، سعید، انصاری، جلال، 1398ش، بازپژوهی مفهوم مسئولیت کیفری هوش مصنوعی (مطالعه موردی خودروهای خودران) در حقوق اسلام، ایران، آمریکا و آلمان، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، ش 4.##10)   عطیـه، عـدلان عطیـه، 2007م، موسـوعـة القواعدالفقهیـه، اسـکندریه،  دارالایمان.##11)   کلانتری، کیومرث، جلیل زاده، مرتضی،۱۳۹۲ش،  قتل عمد اضطراری در فقه شیعه، فصلنامه پژوهش های فقه و حقوق اسلامی، ش 31.##12)   محقق داماد، سید مصطفی، ۱۳۹۴ش، قواعد فقه (بخش جزائی)، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی،چ32.##13)   مهرپور، حسین، ۱۳۸۷ش، ‌ مجموعه نظریات شورای نگهبان،تهران، نشر دادگستر،ج3.##14)   میر محمد صادقی، حسین، 1398ش، جرایم علیه اشخاص ، تهران، نشر میزان،چ27.##15)   هررینگ، جاناتان، 1396ش، مفاهیم اساسی حقوق کیفری، ترجمه کیومرث کلانتری، رامین نیکخو، مرتضی جلیل‌زاده، تهران، نشر میزان،چ1.##16)  Belay, N. (2015) Robot Ethics and Self-Driving Cars: How Ethical Determinations in Software Will Require a New legal Framework Student Notes. Journal of the Legal Profession, Vol. 40(1), pp. 119–130.##17)Bibbings, Lois S (2014), Binding men: Stories about violence and law in late Victorian England, Abingdon and New York, Routledge.##18)  Bonnefon Jean-François, Shariff Azim, Rawhan Iyad, (2016) “The Social Dilemma of Autonomous Vehicles”, Science, Vol. 352, Issue 6293, pp.1573 - 1576.##19)  Borenstein, J., Herkert, J., & Miller, K. (2017), Self-Driving Cars and Engineering Ethics: The Need for a System Level Analysis. Science and Engineering Ethics, Vol. 25(2). pp. 383-398##20)Cahill, Paul H. Robinson Michael T. (2006), "Law without Justoce: why Criminal Law Doesn’t Give People what they Deserve.", Oxford, Oxford university press.##21)Chinen, Mark ,(2019), Law and Autonomous Machines: The Co-Evolution of Legal Responsibility and Technology. Cheltenham, UK: Edward Elgar Publishing.##22)  Coca Vila, I., (2017), Self-driving Cars in Dilemmatic Situations: An Approach Based on the Theory of Justification in Criminal Law. Criminal Law and Philosophy, Vol. 12(1). pp. 59 - 82.##23)  Cohan, J. A. (2006)., Homicide by Necessity, Chapman Law Review, Vol.10(1), pp. 120-185##24)  Douma, F., & Palodichuk, S. (2012). Criminal Liability Issues Created by Autonomous Vehicles. Santa Clara Law Review, Vol.52, no. 4,  pp. 1157 - 1169.##25)Edmonds, David, (2013). Would you kill the fat man?: The trolley problem and what your answer tells us about right and wrong, Princeton, Princeton University Press.##26)Fletcher, George P ,(2000). Rethinking criminal law, Oxford, Oxford University Press.##27)  Filipović, A. (2019), Ethical issues in the fields of artificial intelligence, self-driving vehicles, and autonomous weapon systems, pp. 1- 23, available at: https://www.europarl.europa.eu/RegData/etudes/STUD/2020/634452/EPRS_STU(2020)634452_EN.pdf##28)  Nowak, Peter, The ethical dilemmas of self-driving cars, The Globe and Mail, 02.02.2018, Internet, https://www.theglobeandmail.com/globedrive/culure/tvchnology/theethicaldilemmasofselfdrivingcars/article37803470/Accessed On: 04.09.2020.##29)  Paris JJ, Elias-Jones A, (2001), “Do we murder Mary to save Jodie?” An ethical analysis of the separation of the Manchester conjoined twins , Postgraduate Medical Journal,  Vol. 77(911): pp. 593-598.##30)  Parry, J. T. (1999), The Virtue of Necessity: Reshaping Culpability and the Rule of Law. Houston Law Review, Vol. 36(2), pp. 397–469.##31)  Philip Shenon & Christopher Marquis, Miscommunication Left Pilots Without Order on Downing Jets, (2004) N.Y. TIMES, June 18 at A1, A17.##32)  Santoni de Sio, F. (2017), Killing by Autonomous Vehicles and the Legal Doctrine of Necessity. Ethical Theory and Moral Practice, Vol. 20, no. 2 , pp. 411- 429##33)  Plumber, Brad, "Nine facts about terrorism in the United States since 9/11". The Washington Post. September 11, 2013. Archived from the original on October 31, 2017.Retrieved september 29,2020: https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2013/09/11/nine-facts-about-terrorism-in-the-united-states-since-911.##34)  Wachter, Sandra, Brent Mittelstadt, and Luciano Floridi, 2017), "Transparent, explainable, and accountable AI for robotics, Science Robotic, Vol. 2, Issue 6.##35)  World Briefing (2004), Germany: New Air Security Law, N.Y. TIMES, June 19, at A4.##36)  World Briefing (2005), Poland: Law Allows Hijacked Planes to be Shot Down, N.Y. TIMES, Jan. 14, at A12.##37)  Vitt, M. (2016), A Drive for Change – The Ethical Dilemmas of Autonomous Cars. Essai, Vol. 14. no. 38. pp. 139 - 142.##

0 نگرشی بر میزان جبران خسارات بدنی با رویکرد مطالعه تطبیقی درحقوق اسلام، ایران، فرانسه و انگلستان A View on Compensation for Physical Injuries: With a Comparative Study Approach in Law of Islam, Iran, France and England http://csiw.qom.ac.ir/article_1652.html 10.22091/csiw.2020.5422.1795 0 از جمله خسارات در حوزه مسئولیت مدنی، خسارت بدنی است. جبران خسارت یکی از شاخصه‌های اصلی فلسفه وجودی حقوق مسئولیت مدنی به­شمار می‌آید. خسارات بدنی شامل هر نوع دیه یا ارش ناشی از هر نوع صدمه به بدن مانند شکستگی، نقص و از کار افتادگی عضو اعم از جزئی یا کلی _موقت یا دائم، دیه فوت و هزینه معالجه است. امروزه پیامدهای خسارت مالی این نوع آسیب بسیار سنگین‌تر از گذشته است. به نظر می‌رسد نظام‌های حقوقی برخورد متفاوتی با موضوع داشته و از اصول متفاوتی در باره خسارات قابل جبران پیروی می‌نمایند. بر اساس یافته‌های این مقاله- که به روش توصیفی، تحلیلی و تطبیقی، صورت گرفته است، در حقوق ایران و فرانسه اصل بر جبران کامل این خسارات است. در حقوق انگلیس هدف مسئولیت مدنی، جبران همه انواع ضررها و همه اشخاص نیست و تلاش دادگاه‌ها در محدود نمودن مسئولیت مدنی به جبران ضررهای خاص برای اشخاص مشخصی است. در حقوق اسلام، قبول اصلی به عنوان لزوم جبران کلیه خسارات و گسترش دامنه ضررهای قابل جبران مخالفتی با شرع مقدس اسلام ندارد ولی نمی‌توان با قطعیت مدعی پذیرش اصل لزوم جبران کلیه خسارات در فقه اسلامی شد. 1 Bodily damage is one of the damages in the realm of civil liability. Compensation is considered to be one of the main features of philosophy of being of tort law. Physical damage includes any kind of diya (financial compensation)or arsh (the compensation specified in Islamic law to be paid to the victim or his heirs) caused by any kind of damage to the body such as fractures, defects and disability of the organ, whether partial or general - temporary or permanent, diya of death and treatment costs. It appears that legal systems have different approaches toward the issue and follow different principles for compensable damages. According to the findings of this article –that is conducted in a descriptive-analytic-comparative method- the principle in Iranian and French law is full compensation for these damages. In English law, the purpose of civil liability is not to compensate all damages and for all persons and the courts try to limit the civil liability to compensation of certain damages for certain individuals. In Islamic law, acceptance a principle as to the necessity of compensation for all damages and the expansion of the scope of compensable losses does not contradict the holy law of Islam. However, it cannot be claimed with certainty that it is necessary to accept the principle of compensation for all damages in Islamic jurisprudence.   27 54 محسن ایزانلو mohsen izanlo دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران. ایران mizanlo@gmail.com حسن بادینی Hasan Badini دانشیار گروه حقوق خصوصی ، دانشکده حقوق وعلوم سیاسی، دانشگاه تهران. ایران hbadini@ut.ac.ir فریدون نهرینی faredon nahrayni دانشیار گروه حقوق خصوصی ، دانشکده حقوق وعلوم سیاسی، دانشگاه تهران. ایران f.nahreini@ut.ac.ir سید مصطفی محمودی مقدم mostafa mahmodi moghaddam دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، پردیس بین الملل کیش دانشگاه تهران ایران mostafa.mahmodi@ut.ac.ir Physical Damage Compensability The Principle of Full Payment of Damages؛ Physical Harm 1)    ایزانلو، محسن،1390 ش، شروط محدود کننده وساقط کننده مسوولیت در قراردادها، تهران، شرکت سهامی انتشار،چ3.##2)    بابایی، ایرج،1381 ش، خسارات قابل جبران در حقوق ایران، تهران، معاونت تحقیقات و آموزش قوه قضائیه،چ1.##3)    بادینی، حسن،1384 ش، فلسفه مسئولیت مدنی، تهران، شرکت سهامی انتشار،چ1.##4)    ----------،1388 ش، «نظام جبران خسارت بدنی در حقوق ایران، بررسی کاستی‌ها و ارائه گزینه‌های برای تحول،» بر منهج عدل مجموعه مقالات اهدا شده به دکتر ناصر کاتوزیان، تهران، انتشارات دانشگاه تهران،چ1.##5)    ----------،1392 ش، جزوه مسئولیت مدنی تطبیقی دوره دکتری، کیش، انتشارات پردیس کیش دانشگاه تهران.##6)    ------------،1389 ش، جزوه الزام‌های خارج از قرارداد، تهران، انتشارات دانشکده حقوق وعلوم سیاسی دانشگاه تهران.##7)    شمش، عبدالله،1384 ش، آیین دادرسی مدنی، تهران، انتشارات دراک،چ1،ج3.##8)    صفایی، سیدحسین، رحیمی، حبیب الله،1397ش، مسئولیت مدنی تطبیقی، تهران، انتشارات شهر دانش،چ1.##9)    فرجی‌ها، محمد، بازیار، ابوالقاسم،1390 ش، جبران دولتی خسارت‌های بزه دیدگان در حقوق کیفری ایران و انگلستان، مجله حقوق تطبیقی، دوره ۲، ش ۲.##10)حبیبا، سعید، صالحی فر، علیرضا، 1393 ش، رویکردهای جبران خسارت ناشی از خطاهای مدنی مرگ آفرین، مطالعه تطبیقی در حقوق مسئولیت مدنی ایران و ایالات متحده، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، دوره ۴، ش ۱.##11)حسن زاده، علی،1383 ش، سیرتحول تاریخی نظام ملی سلامت انگلستان، مجله تأمین اجتماعی، ش۱۶.##12)خدابخشی، عبدالله، 1394 ش، حقوق دعاوی، تحلیل و نقد رویه قضایی، تهران، شرکت سهامی انتشار،چ1.##13)-------------، 1392 ش، تمایز بنیادین حقوق مدنی وحقوق کیفری، تهران، انتشارات شهر دانش،چ2.##14)سیستانی، سید علی، 1414 ق، قاعدة لا ضرر و لا ضرار، قم، بی نا.##15)عباسی، اصلی،1394 ش، ترجمه قانون مجازات آلمان، تهران، انتشارات مجد،چ2.##16)گرجی، ابوالقاسم، با همکاری روشنعلی شکاری، حسین فریار و محسن صفری،1380 ش، دیات، تهران، انتشارات دانشگاه تهران،چ1.##17)گودرزی بروجردی، محمدرضا، مقدادی، لیلا، 1395 ش، درآمدی بر قانون مجازات فرانسه، تهران، انتشارات خرسندی،چ1.##18)مراغی، میر فتاح،1417 ق، العناوین، قم، مؤسسة النشر الاسلامی ،چ4.##19)مکارم شیرازی، ناصر،1411 ق، القواعد الفقهیة، قم، ناشرمدرسة الإمام علی بن أبی طالب (علیه السلام)،چ1.##20)موسوی بجنوردی، سید محمد حسین،1419 ق، القواعد الفقهیة، قم، نشر الهادی،چ1.##21)موسوی خمینی، سید روح الله،1378 ش، الرسائل، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی،چ1.##22)میرمحمدصادقی، حسین،1392 ش، حقوق جزای اختصاصی (جرایم علیه اشخاص)، تهران، انتشارات میزان،چ30.##23)نجفی الخوانساری، شیخ موسی،1392 ق، کتاب منیة الطالب، (تقریرات درس نائینی)، فی قاعدة لا ضرر، قم، موسسه النشر الاسلامیالحسینی،چ3،ج2.##24)           -Barrie, Peter, (2005) Personal Injury Law: Liability, Compensation and Procedure, Oxford University Press.##25)           Desmond S. Greer, (1987), A Transatlantic Perspective on the Compensation of Crime Victims in the United States.Dalloz##26)           D. W. ROBERTSON، in B. S. MARKESINIS & S. F. DEAKIN، (1982)Tort law، Oxford University Press.##27)           Elliott Catherine & Frances Quinn. (2009)Tort Law, 7th Ed, Edinburgh: Pearson Education. Éditions Dalloz.##28)           Englard, Izhank(1993)“The Philosophy of Tort Law”, Dartmouth, First published. Oxford University Press.##29)           Lambert-Faivre, Yvonne: (1996) “Droit du dommage corporel: systémes d’indemnisation”, 3 ème édition, Éditions Dalloz.##30)           Malaurie Et L. Aynes, (1992)Droit civil Les obligations, 3e éd.daiioz.##31)           McGregor, Harvey, Personal Injury and Death, “International Encyclopedia of Comparative Law”, Volume XI, Torts, Chapter 9. Oxford University Press.##32)           Natalia M. Bartels and M. Stuart Madden, (2001) A Comparative Analysis of United StatesandColombianTort Law: Duty, Breach, and Damages, 13 Pace Int'l L. Rev. 59. Oxford University Press.##33)           Stephen D. Sugarman, (2000) A Century of Change in Personal Injury Law, UC Berkeley School of Law - Public Law and Legal Theory Working Paper Published by: California Law Review, Inc.##34)           Terré (François), Simler (Philippe) et Lequette (Yves), (1993)«Droit» civil, Les obligations”, 5e edition, Éditions Dalloz.##35)           Vivienne Harpwood، (2009)،Modern Tort Law، Routledge-Cavendish. Publisher.##36)    VINEY et Patrice (JOURDAIN) (1998)، Les conditions de la responsabilité، LGDJ 2 éd. Published by: JSDLP##

0 مطالعه تطبیقی مبانی شخصیت حقوقی دولت در اندیشه سیاسی هابز و ملامحمدباقر سبزواری A Comparative Study on the Foundations of the State’s Legal Personality in the Political Thought of Hobbes and Mohammad Bagher Sabzevari http://csiw.qom.ac.ir/article_1746.html 10.22091/csiw.2021.6256.1955 0 تفکرات سیاسی شیعه در قرن شانزدهم میلادی با ظهور دولت صفوی و شرایط جدید پیش­رو، خود را با پرسش های بسیاری روبه­ رو دید که مهم ترین آن حضور سلطان شیعه اما غیرمعصوم بر مسند قدرت بود. روضه الانوار عباسی اثر محقق سبزواری از جمله آثاری است که در تلاش برای پاسخ به این پرسش­های جدید نگاشته شده و حاوی مهم ­ترین نظریات محقق سبزواری در مورد طبیعت انسان، جامعه و چگونگی اداره آن است. این مقاله بر آن است با مطالعه یکی از مهم­ترین آثار دوران صفوی یعنی روضه الانوار با یکی از مهم­ترین کتاب های هم روزگار آن یعنی لویاتان اثر توماس هابز به این پرسش پاسخ دهد که چرا با آن­که هابز و محقق سبزواری تقریباً اندیشه­ای یکسان در مورد طبیعت انسان و جامعه داشته ­اند، راه حلی متفاوت برای اداره جامعه و دوام حکمرانی در آن پیشنهاد می کنند. نگارندگان معتقدند شرایط زمانی و اجتماعی متفاوتی که آن دو در آن می زیسته ­اند موجب شده که هابز، دولت به مثابه یک انسان مصنوع را راه­ حل دوام حکمرانی جامعه بداند، حال آن­که محقق سبزواری، با ایجاد مفهوم امام غیراصل به دنبال اتصال پادشاه صفوی با امام نامیرا و تضمین دوام حکمرانی باشد. برای هدف این مقاله، در مطالعه آثار این دو نویسنده از نسخ خطی استفاده و روش کتابخانه ­ای، توصیفی و تحلیلی به کار بسته شده است.   1 By the establishment of Safavid state and new conditions ahead, Shi’a political thought in 16th century saw itself faced with numerous questions the most significant of which was the presence of Shi’a but non- masūm king on the throne. Rozat-al-Anwar Abbasi by Mohammad Bagher Sabzevari's is among the works which is written for answering these questions including Mohaghegh Sabzevari’s main ideas as to human being’s nature, society and the way for governing it. This article, through studying one of the most significant works of Safavid era e.g.  Rozat-al-Anwar Abbasi and one of its most important contemporaneous works e.g. Leviathan written by Thomas Hobbes, aims at answering this question that why despite the fact that Hobbes and Mohaghegh Sabzevari almost share the same view as regards human being’s nature and the society, propose different solutions for governing the society and permanence of governance? The authors maintain that the different time and social conditions in which they lived have led Hobbes to consider the state as an artificial human as the solution for the permanence of society’s governance, while have induced Mohaghegh Sabzevari to follow connecting Safavid king to immortal Imam and ensuring the permanence of governance through creating the notion of non-original Imam. For the purpose of this article, in studying the works of these two writers, the manuscripts are used and the library-based, descriptive and analytic method is employed.   55 78 محمد جلالی Mohammad Djalali استادیار گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی ایران mdjalali@gmail.com زهرا اژئر Zahra Azhar دانشجوی دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی. هلند zahra.azhar.zm@gmail.com leviathan Rozat-al-Anwar Abbasi Legal personality of State State of Nature Civil State

0 تأثیر مستی بر مسئولیت کیفری در حقوق کیفری ایران، اسکاتلند و فقه اسلامی Impact of Intoxication on Criminal Liability in Criminal Law of Iran, Scotland and Islamic Jurisprudence http://csiw.qom.ac.ir/article_1653.html 10.22091/csiw.2020.5560.1829 0 تبیین نقش مستی در مسؤلیت کیفری مستلزم آگاهی از چگونگی تأثیرگذاری مصرف مسکرات و در نهایت تأثیر مستی در اراده مجرم و همین­طور نوع تفکر و بینش حاکم بر جامعه نسبت به افراد مست است. مستی می­تواند موجب سلب یا تزلزل اراده و قوه تمیز گردد. سوالی بنیادین که مطرح است عبارت است از این­که چه تشابه و تفاوت‌هایی بین نظام‌های حقوقی ایران، فقه و اسکاتلند در این خصوص وجود دارد؟ در پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی اهم نتایج به دست آمده این است که در هر یک از نظام‌های حقوقی یادشده سلب اراده ناشی از مستی جز در صورت وجود اراده سابق بر سلب اراده جهت ارتکاب جرم (مستی ارادی)، موجب انتفای مسؤلیت کیفری می‌شود؛ با این تفاوت که مستی ارادی به­طور مطلق به دلیل وجود عنصر تقصیر، موجب رفع مسؤولیت کیفری از شخص مست در حقوق کیفری اسکاتلند نمی‌گردد که این رویکرد با موضع مشهور فقها در خصوص قتل در حال مستی هم­خوانی دارد. در حقوق کیفری ایران مستی ارادی در صورتی رافع مسؤولیت کیفری شناخته نمی‌شود که مستی با قصد ارتکاب جرم صورت گیرد. البته در ایران مستی موجب انتفای مسئولیت کیفری در قتل عمدی نمی گردد. علاوه بر این، شناسایی مسئول اثبات مستی تفاوت دیگری است که در این نظام‌های حقوقی وجود دارد. مطالعه سیاست جنایی کشورهای ایران، اسکاتلند و فقه اسلامی مبین اتخاذ رویکرد سختگیرانه (به ویژه در حقوق کیفری اسکاتلند) در خصوص مسئولیت کیفری افرادی است که در حال مستی مرتکب جرم می‌شوند. 1 Explaining the role of intoxication in criminal liability requires knowing the impact of using intoxicants and finally the impact of intoxication on the perpetrator's will, as well as the way of thinking and insight governing the society towards the drunken persons. The drunkenness can lead to the loss or deterioration of will. The fundamental question that arises is what are the similarities and differences between the legal systems of Iran, Islamic jurisprudence and Scotland in this regard? In the present study through a descriptive-analytic method, the most important results are as follows: in each of the mentioned legal systems depriving the will resulting from drunkenness, except if there is a will prior to deprivation of the will to commit a crime (voluntary drunkenness), precludes the criminal liability. The difference is that voluntary drunkenness does not absolve the drunken criminal liability in Scottish criminal law at all because of the element of guilt. This approach is consistent with the well-known position of Islamic jurists regarding drunken murder. In Iranian criminal law, voluntary drunkenness is not recognized as precluding criminal liability if drunkenness is committed with the intent to commit a crime. Albeit, in Iran, drunkenness does not eliminate criminal responsibility for premeditated murder. In addition, identifying the person responsible for proving drunkenness is another difference in these legal systems. The study of Iran's and Scotland's criminal policy on drunkenness implies adopting a rigorous approach (especially in Scotland's criminal law) as to the criminal liability of those who are committing a crime in drunkenness. 79 106 مرتضی فتحی Morteza Fathi استادیار گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم . ایران m99fathi@yahoo.com عادل ساریخانی Adel Sarikhani استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم. ایران adelsari@yahoo.com رضا رضایی reza rezaee استادیار گروه حقوق، مؤسسه آموزش عالی روزبهان ساری. ایران rezaee.reza23@gmail.com Voluntary Intoxication involuntary intoxication Drunk to Blame Scotland Iran 1)    ابوزهره، محمد، بی‌تا، الجریمة والعقوبة فی الفقه الإسلامی، دارالفکر العربی، بی‌جا.##2)    اردبیلی، محمدعلی، 1392ش، حقوق جزای عمومی، تهران، میزان،چ8،ج1و2.##3)    استریپ، ریچارد، 1389ش، ابعاد قانونی سموم، ترجمه مهدی کجانی حصاری، تهران، انتشارات دانشگاه علوم انتظامی،چ1.##4)    استفانی، گاستون، برنار بولوک ، ژرژ لواسور، 1377ش، حقوق جزای عمومی، ترجمه حسن دادبان، تهران، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی،ج1.##5)    افراسیابی، محمداسماعیل، 1377ش، حقوق جزای عمومی، تهران، انتشارات فردوسی،چ1،ج2.##6)    حبیب‌زاده، محمدجعفر ، فخربناب، حسین، 1384ش، مقایسه عوامل موجهه جرم و عوامل رافع مسؤولیت کیفری، فصلنامه مدرس علوم انسانی، دوره نهم، ش3.##7)    حلی، محقق، نجم‌الدین جعفربن حسن، 1408ق، شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام،قم، موسسه اسماعیلیان،ج4.##8)    خویی، سید ابوالقاسم، 1422ق، مبانی تکمله المنهاج، قم، موسسه احیا آثار امام خویی،ج2.##9)    رشید یاسمی، هوشنگ، 1354ش، پزشکی قانونی و طب کار؛ مسمومیت‌ها، تهران، مؤسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران،چ1.##10)زارع، سعید، 1392ش، مبانی کیفر در جرایم مربوط به مواد مخدر، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته حقوق جزا و جرم‌شناسی دانشگاه شیراز.##11)زراعت، عباس، 1388ش، قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی، تهران، انتشارات ققنوس،چ1.##12)زراعت، عباس، 1392ش، شرح مختصر قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، انتشارات ققنوس،چ2،ج1.##13)سیوطی، جلال‌الدین، 2003م، الاشباه والنظائر فی قواعد و فروع فقه الشافعیه، بیروت، المکتبة العصریة.##14)شمس ناتری، محمدابراهیم ، کلانتری، حمیدرضا، زارع ، ابراهیم و ریاضت ،زینب ، 1393ش، قانون مجازات اسلامی در نظم حقوقی کنونی، تهران، نشر میزان،چ2،ج1.##15)شهید ثانی، زین‌الدین بن علی عاملی، 1413ق، مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام، قم، موسسه المعارف الاسلامیه،ج15.##16)شیرزاد، جلال، 1389ش، پلیس و پزشکی قانونی، تهران، انتشارات دانشگاه علوم انتظامی،چ2.##17)صانعی، پرویز، 1382ش، حقوق جزای عمومی،تهران، انتشارات طرح نو،چ1.##18)طباطبایی، محمدحسین، 1362ش، نهایه‌الحکمه، قم، مؤسسه نشر اسلامی.##19)عدالتخواه، محمدرضا، 1393ش، مبسوط قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، تهران، انتشارات مجد،چ1.##20)عمید، حسن، 1389ش، فرهنگ فارسی، تهران، انتشارات راه رشد،چ1.##21)قماشی، سعید، 1391ش، بازکاوی عنصر روانی در جرایم عمدی، مندرج در دایره‌المعارف علوم جنایی (مجموعه مقاله‌های تازه‌های علوم جنایی)، کتاب دوم، تهران، میزان.##22)کلمن، ورنان، 1379ش، اعتیاد چیست؟ معتاد کیست؟، ترجمه علیرضا میرفخرایی، تهران، نشر اوحدی،چ2.##23)گرجی، ابوالقاسم، 1375ش، مقالات حقوقی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،چ1.##24)گلدوزیان، ایرج، 1389ش، محشای قانون مجازات اسلامی، تهران، انتشارات مجد،چ13.##25)مجلسی، محمد باقر، 1403 ق، بحارالانوار، بیروت، انتشارات دار احیا التراث،ج2.##26)معلوف، لویس، 1992 م، المنجد،بیروت، دارالشروق،چ32.##27)مقدس‌اردبیلی، احمد، بی‌تا، مجمع القاعده والبرهان، قم، ج4.##28)موسوی خمینی، سید روح‌الله، بی‌تا، تحریرالوسیله، قم، موسسه مطبوعات دارالعلم،ج2.##29)میرسعیدی، سیّدمنصور، 1390ش، مسؤولیت کیفری، تهران، انتشارات میزان،چ3،ج1.##30)نجفی، محمدحسن، بی‌تا، جواهرالکلام فی شرح شرائع الاسلام، لبنان، دار إحیاء التراث العربی،ج43.##31)نجیب حسنی، محمود، 1393ش، نظریه عمومی قصد جنایی، ترجمه سید علی عباس نیای زارع، تهران، نشر میزان،چ1.##32)نوربها، رضا، 1383ش، نگاهی به قانون مجازات اسلامی، تهران، چاپ میزان،چ1.##33)    A Scottish Government Consultation, Edinburgh Reducing the Drink Driving Limit in Scottland, (2012).##34)    Audit Scotland, An Overview of Scotlands Criminal Justice System, Auditor General for Scotland and the Accounts Commission,(2011).##35)    Elliot, Catherine and Frances Quinn,(2000) Criminal Law, Third Edition.##36)    Dunbar, James Robertson,(2012), Criminal liability for omissions in Scots law, LL.M(R) thesis, University of Glasgow.##37)    Griesbach, Dawn,(2009) Managing the needs of drunk and incapable people in scottland: A literature review and needs assessment, Scottish government social research.##38)    Hammersley, Richard,(2005) “Unthinking Drinking”, The Scottish Journal of Criminal Justice Studies, Vol. 11.##39)    Institute of Alcohol Studies, Crime and Social Impacts of Alcohol Factsheet.(2013)##40)    Parliament of Victoria(2000), Drugs and Crime Prevention Committee Inquiry into Public Drunkenness,  Level 8, Melbourne,2000.##41)    Stark, Findlay,(2009) Breaking down Brennan, Washington & Lee Law School, Juridical Review, United Kingdom.##42)    Stark, Findly and Aberden,(2011) Culpabale Carelessness: Recklessness and Neglignce in Scots and English Criminal Law, A Thesis presented for the degree of phd in law.##43)    Simester,A P,(2009) Intoxication is never Defence, Criminal Law Review 3.##44)    The Law Commission,(2009) Intoxication and Criminal Liability, No. 314, Crown Copyright.##

0 اصول حاکم بر رفتار با قربانیان مخاصمات مسلحانه از نگاه اسلام و حقوق بین‌الملل بشردوستانه؛ با تأکید بر وضعیت زندانیان جنگی و بازداشت شدگان Principles Governing the Treatment of Victims of Armed Conflicts from the Perspective of Islam and International Humanitarian Law: With Emphasis on the Status of Prisoners of War and Detainees http://csiw.qom.ac.ir/article_1641.html 10.22091/csiw.2020.4745.1644 0 از نگاه حقوق بین‌الملل بشردوستانه، هدف هر یک از طرفین مخاصمه مسلحانه تنها باید تضعیف نیروهای دشمن و خارج کردن آن­ها از صحنه مبارزه باشد. برا ین اساس، اصولی چند به منظور هدایت و کنترل اقدامات نظامی، شیوه‌ها و رفتارهای جنگی طرف‌های مخاصمه و چگونگی رفتار با افراد و گروه‌های گرفتار در دست دشمن، شکل گرفته ‌است. آنچه در جامعه بین‌المللی، پس از گذشت قرن‌ها پذیرفته شده و حقوق جنگ را به حقوق بشردوستانه متحول ساخته، در اسلام از ابتدا مورد تأکید بوده و به‌رغم برخی ادعا‌ها و رفتارهای انحرافی و افراطی، در منابع، سیره و آموزه‌های متعالی اسلام اصولی قابل استنباط است که پای‌بندی به آن­ها می‌تواند در بهبود وضعیت قربانیان جنگ و پاسداشت کرامت و ارزش انسانی آنان نقشی تحول‌آفرین داشته باشد. بازخوانی این اصول به­ویژه در شرایط ظهور برخی گروه‌های افراطی و رفتارهای خشونت‌آمیز  برخی جنگجویانی که خود را منتسب به اسلام معرفی می‌کنند، ضرورتی تازه یافته است. این اصول شامل اصول مشترک با حقوق بین‌الملل بشردوستانه و اصول خاص نظام حقوقی و اخلاقی اسلام است. پژوهش حاضر تحلیل و بررسی اصول مشترک در اسلام و حقوق بین‌الملل بشردوستانه را عهده‌دار شده که خود نشان از نقش تعالیم اسلام در پیدایش و تحول اصول یادشده دارد؛ اما تبیین اصول رفتاری خاص اسلام در حمایت از قربانیان مخاصمات مسلحانه، پژوهشی دیگر را می‌طلبد. 1 From the perspective of international humanitarian law (IHL), the main purpose of parties to an armed conflict shall be exclusively weakening the enemy’s forces and repelling them out of the battlefield. Accordingly, several principles are formed aimed at controlling military activities, means and ways of war of the parties to the conflict and their treatment of the individuals and groups caught by the adversary. What has been accepted by international community after several centuries and has transformed the law of war into humanitarian law, has been reaffirmed by Islam from the beginning. Furthermore, in spite of some diversionary and extremist claims and conducts, there are some principles derivable from sources, tradition and transcendental teachings of Islam complying with which can play a transformational role in improving the status of war victims and preserving their human dignity and value. Reconsidering these principles, especially in the condition of the emergence of some extremist groups and violent behaviors of fighters attributing themselves to Islam, has become a new necessity. These principles include some common principles between Islam and IHL and certain principles specific to legal and ethical system of Islam. The present article undertakes the analysis and examination of common principles of Islam and IHL that indicates the influence of Islamic thoughts on the development of these principles. However, there are certain principles of conduct in Islam relative to protecting victims of armed conflicts that require another study. 107 136 مصطفی فضائلی Mostafa Fazaeli دانشیار گروه حقوق بین‌الملل، دانشکده حقوق، دانشگاه قم. ایران fazaeli2007@gmail.com general principles of conduct victims of war Armed conflicts Islam International Humanitarian Law (IHL) 1)    ابراهیمی،محمد،1392ش، «نگاهی تطبیقی به حقوق اسیران در حقوق بین المللل و اسلام»، در: اسلام و حقوق بین الملل بشردوستانه، جمعی از نویسندکان، مرکز مظالعات تطبیقی اسلام و حقوق بشردوستانه بین‌المللی، با همکاری نشر میزان، چ1.##2)    ابن کثیر الدمشقی،1419ق، تفسیرالقران العظیم، بیروت ،دارالکتب العلمیه، ، ج4.##3)    احمدی میانجی، علی، 1387ش، اسیر در اسلام، ترجمه محمد احمدی میانجی، تهران، نشر دادگستر.##4)    اردبیلی، احمد بن محمد، (مقدس اردبیلی)، 1400ق، زبدةالبیان فی براهین احکام القرآن،موسسه آل البیت لاحیاءالتراث.##5)    انصاری، مرتضی(شیخ انصاری)، 1410ق، کتاب المکاسب، بیروت، موسسةالنعمان.##6)    الآملی،محمدتقی، 1413ق، المکاسب و البیع، تقریرات میرزای نائینی، قم، موسسةالنشرالاسلامی.##7)    بوسچک،رابرت بلدسو،1375ش، فرهنگ حقوق بین‌الملل، ترجمه بهمن آقایی، گنج دانش، چ 1.##8)    جمعی از نویسندگان، 1393ش،جنگ و صلح در اسلام، پژوهشکده علوم انسانی امام صادق علیه السلام، چ 1.##9)    الحر العاملی، محمدبن الحسن، 1389ق، وسائل الشیعه، بیروت، داراحیاء التراث ‌العربی، ج 11.##10)حلی،حسن بن یوسف، 1414ق، تذکرةالفقهاء، تهران، المکتبةالمرتضویه، ، ج 9.##11)---------------،1380ق، تحریرالاحکام الشرعیه علی مذهب الامامیه، موسسه الامام الصادق، ج2.##12)خوانساری، آقاموسی،1424 ق، منیةالطالب فی شرح المکاسب، تقریرات میرزای نائینی، موسسةالنشر الاسلامی،چ2.##13)روسو، ژان ژاک، 1345ش، قرارداداجتماعی، ترجمه عنایت‌الله شکیبا پور،تهران، مطبوعاتی فرخی.##14)زحیلی،وهبه، 2005م، اسلام و حقوق بشردوستانه، مجله بین المللی صلیب سرخ، ش 858.##15)شهیداول، بی‌تا، القواعد و الفوائد، تحقیق دکتر عبدالهادی حکیم، منشورات مکتبه المفید .##16)ضیایی بیگدلی، محمدرضا ، 1366ش،«حقوق جنگ و رفتار با اسیران جنگی»، مجله حقوقی، ش8.##17)طباطبایی(علامه)، محمدحسین،1383ش، المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه سیدمحمد باقر موسوی همدانی،دفتر انتشارات اسلامی، ج 2 ، 14،21.##18)طباطبائی بروجردی،سیدحسین،1399ق،جامع احادیث الشیعه،قم، المطبعه العلمیه،ج13.##19)طبری،محمدبن جریر،بی‌تا، تاریخ طبری، ج2.##20)طوسی، 1387ق، المبسوط فی فقه الامامیه، المکتبة المرتضویّه لاحیاء الآثار الجعفریه، چ 2، ج 7.##21)عاملی،سید مرتضی،1426، الصحیح من سیره النبی الاعظم، دارالحدیث،ج3.##22)العروسی الحویزی، عبدالعلی بن جمعه،1383ق، تفسیر نورالثقلین، المطبعه العلمیه، ج 4.##23)عمید زنجانی،عباسعلی، 1383ش، فقه سیاسی ، اصول و مقررات حاکم بر مخاصمات مسلحانه، تهران، امیرکبیر، ج 6.##24)غروی اصفهانی،محمد حسین(کمپانی)، 1425ق، حاشیة کتاب المکاسب، ، قم، پایه دانش،چ1.##25)فخر رازی، 1386ش، التفسیر الکبیر، تهران،اساطیر، ج 27.##26)فروغی، سیدعلیرضا، 1390ش، نظریه حق در فقه و حقوق موضوعه، رساله دکتری به راهنمایی مصطفی محقق داماد، دانشگاه شهید مطهری.##27)فیشر، هورست،1392ش، «حمایت از اسیران جنگی»، ترجمه میرشهبیز شافع، در : دیتر فلک(ویرایش)، حقوق بشردوستانه در مخاصمات مسلحانه، گروه مترجمان، ویراسته سیدقاسم زمانی و نادر ساعد، موسسه مطالعات و پژوهش های حقوقی شهردانش، چ3.##28)قائدان،اصغر،1392ش، «مقایسه و پیشینه قوانین موضوعه جنگ معاصر در سیره و گفتار امام علی(ع)»، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال 16، ش 58.##29)قرضاوی،یوسف، موضع اسلام پیرامون رفتار با اسیران، ترجمه واحد ترجمه پایگاه اطلاع رسانی اصلاح، سایت رسمی جماعت دعوت و اصلاح ایران، رویت شده در تاریخ: 17/6/1395.##30)محقق داماد،سیدمصطفی، 1374ش،«تدوین حقوق بشردوستانه بین‌المللی و مفهوم اسلامی آن»، مجله تحقیقات حقوقی، ش18.##31)مفید، محمد بن نعمان ،1414ق، الارشاد، بیروت،دارالمفید.##32)---------------، بی‌تا،  الارشاد فی معرفة حجج الله علی العباد، ترجمه سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، علمیه.##33)مکارم شیرازی،ناصر و دیگران،1373ش، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تهران، چ 32، ج 7.##34)منقری،نضربن مزاحم بن سیار،1403ق، وقعة صفین، حقَّقه عبدالسلام هارون، قم ، کتابخانه آیة الله مرعشی نجفی.##35)موسوی خمینی، سید روح‌الله،  1378ش، صحیفه ی نور، تهران، موسسه ی تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چ 3 ، ج13،18،14.##36)نوری، میرزا حسین، 1408ق، مستدرک الوسائل و مسنتبط المسائل، موسسة آل البیت، چ1، ج11.##37)یزدی،سید محمد کاظم،بی‌تا، حاشیه بر مکاسب، ج1.##38)    Arneson, Richard J., (2006), "Just Warfare theory and Noncombatant immunity", Cornell International Law Journal, vol. 39, Issue 3, pp.662-688.##39)    Bothe, Michael; Karl Jose Partsch; Waldermar A. Solf, (2013), New Rules for Victims of Armed Conflicts, Commentary on the Two 1977 Protocols Additional to the Geneva Conventions of 1949.##40)    Eritrea-Ethiopia Claims Commission, (2003), Prisoners of War, Eritrea’s Claim 17, Partial Award, 1 July.##41)    Gasser, Hans-Peter, (1993),"International Humanitarian Law: an Introduction", Henry Dunant Institute, Geneva / Paul Haupt Publishers, Bern, Updated by the author in 1998. Also available at: http://www. icrc.org (international humanitarian law)##42)    Henckaerts, Jean-Marie, Louise Doswald-Beck, (2009), Customary International Humanitarian law, Volume 1: Rules, ICRC, Cambridge.##43)    ICJ. (1949), Corfu Channel Case (UK v. Alb.), Merits, Rep. 4, 22, Apr.9##44)    ICJ. (1986), Military and Paramilitary Activities in and against Nicaragua (Nica. v. US), Merits, Rep. 14, 113-114.##45)    ICJ. (1996), Legality of the Threat or Use of Nuclear Weapons, Advisory Opinion, Rep. 226, (July 8), Shahabuddeen J. Dissenting opinion.##46)    ICTY, (1996), Prosecutor v. Matric', Review of the Indictment Pursuant to Rule 61, No. IT-95-II-R61, para. 113.##47)    Inter–Am. Comm’n H. R., (2002), Report on Terrorism and Human Rights, OEA/Ser.L./V/II.116/, doc. 5 rev, 68–70##48)    J.- M. Henckaerts, J-M., (2005), " Study on customary international humanitarian law", International Review of the Red Cross, Volume 87 Number 857 March.##49)    Melzer, Nils, (Coordinated by Etienne Kuster), (2016), International Humanitarian Law, A Comprehensive Introduction, ICRC, Switzerland.##50)    Meron, Teodor, (2000), "Martens Clause, Principles of Humanity and Dictates of Public Conscience", American Journal of International aw, 94.##51)    Partsch, K. J., (2000), "Reprisals", Encyclopedia of Public International Law, R. Bernhardt, ed. (Amsterdam, Elsevier), vol. 4.##52)    Poul Reuter, (1973), Droit International Public, The'mis, 4e ed, w. 377##53)    Preston, Stephen W., (June 2015), Law of War Manual, Office of General Counsel of the Department of Defense, The Department of Defense, Washington DC. United States of America.##54)    R.I.A.A, (1928), Responsabilite' de l'Allemagne a' raison des dommages Cause's dans les Colnies Portuguaises du sud de (2008), l'Afrique, 2. 1013, 1026.##55)    Secretary-General Report, (1993), Pursuant to paragraph 2 of Security Council Resolution 808(1993), Para.48 n.9, UNDoc.S/25704(1993), reprinted in 32 ILM 1163, 1191.##56)    Shaw, Malcolm N, (2008), International Law, Cambridge university Press, Sixth Edition.##57)    Walzer, Michael, (1977), Just and Unjust Wars, (1977), for an excellent contemporary statement of just war theory.##

0 ماهیت نقض حقوق فکری در فقه و حقوق ایران از زوایه‌ جبران خسارت؛ با نگاهی به حقوق آمریکا The Nature of Intellectual Rights’ Infringement in Islamic Jurisprudence and Law of Iran in Terms of Compensation; With a View on US Law http://csiw.qom.ac.ir/article_1647.html 10.22091/csiw.2020.4872.1671 0 نقض حقوق مالکیت فکری، خطایی است که واجد دو جنبه‌ مدنی و کیفری است؛ از نظر مدنی جبران خسارت را به دنبال داشته و به لحاظ کیفری موجب تحمیل مجازات بر ناقض حق می‌شود. در نظام حقوقی ایران، ماهیت روشنی برای نقض این حقوق در نظر گرفته نشده و اصولاً مطالعات ناظر بر آن اهمیتی برای تبیین ماهیت نقض قائل نشده‌اند. این در حالی است که بررسی و تبیین ماهیت نقض واجد آثار مهمی است. نقض حقوق مالکیت فکری، ممکن است اتلاف به حساب آمده که نتیجه‌ آن، تحمیل تکلیف اثبات ورود ضرر به منظور جبران خسارت است. در مورد نقض حق فکری، گاه اثبات این امر، غیر‌ممکن است و در نتیجه صاحب حق فکری از جبران خسارت محروم می‌شود. استناد به قواعد فقهی و حقوقی تسبیب و دارا شدن ناعادلانه نیز در این موارد به همان دلیل، نه تنها مبنایی برای حق جبران خسارت ایجاد نمی‌کند بلکه در فرض استناد به تسبیب، دشواری امر را بر صاحب حق به سبب تحمیل اثبات تقصیر، دو‌چندان می‌سازد. به نظر می‌رسد، نقض حق فکری در ایران، عملاً به مثابه‌ی «فعل زیانبار صرف» بوده و بنابراین، نقض حق، لزوماً منتهی به جبران خسارت نخواهد شد. این مسأله با نقش انگیزشی نظام مالکیت فکری در تعارض است. در حالی که در نظام حقوقی آمریکا، با پیش‌بینی حد‌اقل خسارات مفروض قانونی، در عمل، مالیت و نقش انگیزشی این حقوق، تأیید شده است.   1 Intellectual property rights infringement is wrong that has both civil and criminal aspects. In civil aspect it is followed by compensation and in criminal terms, it causes the imposition of punishment on the violator of the right. In the Iranian legal system, no clear nature is taken into account for this infringement and basically, studies as to it have not considered any significance for explaining the nature of the infringement. Whereas, investigating and explaining the nature of the infringement has important implications. Intellectual property rights infringement may be considered as loss the consequence of which is imposing an obligation to prove the damage caused for compensation. In the case of infringement of intellectual right, its proof is sometimes impossible and as a result the intellectual property right holder is deprived of compensation. Invoking the jurisprudential and legal rules of causation and unjust enrichment in these cases, for the same reason, not only does not provide a basis for the right to compensation, but also doubles the difficulty for the holder of the right to impose a guilty plea in the case of invoking the causation. Intellectual property infringement in Iran appears to be a "mere harmful act" and, therefore, infringement will not necessarily lead to compensation. This contradicts the motivational role of the intellectual property system. While, in the US legal system, by foreseeing the minimum assumed legal damages, ownability and the motivational role of these rights are confirmed in practice. 137 174 مهسا مدنی mahsa madani دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شیراز. ایران mahsamadani65@gmail.com زهره فرخی zohre farrokhi استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شیراز ایران farokhi.zohreh@gmail.com مصطفی ماندگار mostafa mandegar استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شیراز. ایران mandegar.m@gmail.com بهنام انصافی آذر behnam ensafi azar استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد شیراز. ایران behnam.ensaf@gmail.com infringement intellectual property rights Loss Unjust Enrichment Islamic Jurisprudence and Law of Iran US Law 1)    ابن منظور، محمد بن مکرم، 1414ق،  لسان العرب، بیروت، بی‌نا، ج11.##2)    آخوند خراسانی، محمد کاظم، 1406ق، حاشیه بر مکاسب، تهران، وزارت ارشاد اسلامی.##3)    امامی اسد‌الله ، 1396 ش، حقوق مالکیت صنعتی، تهران، نشر میزان.##4)    امامی، سید حسن،1366 ش،  حقوق مدنی، تهران، انتشارات کتابفروشی اسلامیه، چ6،ج1.##5)    انصاری، شیخ مرتضی،1415ق، المکاسب، ،قم، کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری،ج2.##6)    آیتی، حمید،1375 ش، حقوق آفرینش‌های فکری، تهران، نشر حقوقدان، چ1.##7)    ایروانی، علی،1418 ق،القواعد‌الفقهیه، قم، موسسه‌الفقه لطباعه و النشر، چ2، ج 2.##8)    -------- ،1406 ق،  حاشیه کتاب المکاسب، محقق: باقر فخار اصـفهانی، قـم: انتشـارات ذوی القربی،  ج1.##9)    بابایی ایرج ، 1395 ش، جایگاه تفکیک اتلاف و تسبیب در مسئولیت مدنی، تحقیقات حقوقی، ش76.##10)بجنوردی، سید حسن ، 1419 ق،  القواعد الفقهیه، قم،نشر هادی، ج 2.##11)بجنوردی، سید‌ محمد ،1424 ق، قواعد فقهیة، تهران، نشر میعاد، مؤسسه اسلامی ولی امر(عج).##12)جعفرزاده، علی ،١٣٩٠ ش ،الزامات بدون قرارداد و ضمان قهری، تهران، جنگل.##13)جعفر‌زاده، میرقاسم،  قاضی‌زاده، محمد‌رضا ،1392 ش، مسئولیت مدنی نقض حق اختراع، مسئولیتی تقصیر‌محور یا مطلق؟، مجله تحقیقات حقوقی، ویژه‌نامه ش 13.##14)جعفری لنگرودی ،محمدجعفر، 1372 ش، ترمینولوژی حقوق،تهران،گنج دانش.##15)--------------------- ،1393ش،  قوه قدسیه‌، تهران،گنج دانش.##16)جعفری‌تبار، حسن، 1393 ش، ملک معنوی در کنار؛ در فلسفه‌ی حقوق مالکیت فکری، تهران، شرکت سهامی انتشار، چ1.##17)حر عاملی، محمد بن حسن، 1416ق، وسائل الشیعه، قم،مؤسسة آل البیت علیهم السلام لاحیاء التراث، ج 14 و 24.##18)حکمت‌نیا ، محمود ، 1388 ش، برسی فقهی و اقتصادی مالکیت فکری، اقتصاد اسلامی،  سال نهم، ش 33.##19)-------------،1383ش،مبانی نظری مالکیت فکری با تأکید بر فقه اسلامی، رساله‌ی دکتری، دانشگاه تربیت مدرس.##20)حلی، جعفربن حسن ، 1408 ق، شرایع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، ج ۴.##21)خمینی، روح‌الله، 1388 ش، کتاب‌البیع، تهران، مؤسسه‌ی تنظیم و نشر امام خمینی،ج1.##22)خویی، سید ابوالقاسم،1413 ق، مبانی تکمله المنهاج، قم، دار‌الهادی، چ2، ج3.##23)-------------- ،1412 ق، مصباح الفقاهه فی‌المعاملات، بیروت، دار‌الهادی،ج2.##24)دهخدا، علی اکبر،  1390ش،  لغت‌نامه دهخدا، تهران،انتشارات دانشگاه تهران، ج1.##25)راغب اصفهانى، محمدحسین  ،1427ق ، حاشیه کتاب المکاسب، قم،انتشارات ذوی القربی.##26)رجبی عبد‌الله ، 1396 ش،ضمان مدنی ناشی از نقض حق فکری: دعوای مسئولیت یا استیفا؟، حقوق اسلامی، سال 14، ش 55.##27)رجبی عبد‌الله، عباسی وفایی، مهدی ،1395 ش، قانون حاکم بر نقض حق فکری، فصلنامه‌ی تخصصی دین و قانون، ش 12.##28)رحمانی ، محمد،  1376 ش، قواعد فقه 5: قاعده‌ی اتلاف، مجله‌ی فقه اهل بیت، ش 11 و 12.##29)زرکلام، ستار ، 1393 ش، حقوق مالکیت ادبی و هنری، تهران، سمت.##30)سنهوری، عبدالرزاق احمد، 1970م، الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید،دارالاحیاء التراث العربی،بیروت،ج8.##31)شهید ثانی، زین‌‎الدین بن علی، 1413 ق، مسالک الافهام الی تنقیح شرایع الاسلام، قم،مؤسسه‌ی معارف اسلامی، ج 12.##32)------------------،1992 م،الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة،  بیروت، دار احیاء التراث العربی، موسسة التاریخ العربی،چ2.##33)شیخ طوسی،1417ق،الخلاف، قم، نشر اسلامی، چ 5.##34)صادقی، محسن ، 1387ش،حمایت از ابداعات دارویی و الحاق به سازمات تجارت جهانی، تهران، نشر میزان، چ1.##35)صفایی ، سید‌حسین، رحیمی، حبیب لله ، 1392 ش، مسـئولیت مـدنی (الزامـات خارج از قرارداد)،  تهران، سمت.##36)صفایی، سیدحسین،١٣٩٢ش ، حقوق مدنی و حقوق تطبیقی، تهران، میزان.##37)طباطبایی، سید علی،  1418ق ، ریاض‌المسائل، قم،آل‌البیت،ج9و10.##38)طریحی، فخر‌الدین بن محمد،1416ق، مجمع البحرین، تهران، مکبه‌المرتضویه، ج 5.##39)عدل، مصطفی ،1385ش، حقوق مدنی،  قزوین، طه، چ2.##40)علامه حلی، 1414ق،تذکره‌الفقها، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام لإحیاء التراث، ج2.##41)علیدوست ،ابو‌القاسم ، ،1395 ش، دارا شدن ناعادلانه و بلا‌جهت در نظام حقوقی ایران و مقایسه‌ی آن با اکل مال به باطل، کاوشی نو در فقه، سال 23، ش 1.##42)عمید، حسن ،1369 ش، فرهنگ عمید، تهران، انتشارات امیرکبیر، چ3.##43)عمید زنجانی، عباسعلی،1382ش،موجبات ضمان، درآمدی بر مسئولیت مدنی و اسباب و آثار آن در فقه اسلامی، تهران، نشر میزان،چ1.##44)عیسایی تفرشی، محمد، صادقی‌، محمود ،شاه‌محمدی، محمد ،1391 ش، بررسی اجرت‌المثل به عنوان ضابطه‌ی جبران خسارت ناشی از نقض حق اختراع و مطالعه‌ی تطبیقی با حق‌الامتیاز متعارف در حقوق آمریکا، مجله‌ی حقوقی دادگستری، ش 78.##45)عیسایی تفرشی، محمد؛ صادقی‌، محمود ،شاه‌محمدی، محمد ،1390ش،تفویت منفعت مالک، ضابطه‌ای برای جبران خسارت ناشی از نقض حق اختراع در حقوق ایران و آمریکا، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دوره‌ی 15، ش 3.##46)غروی نائینی، محمد حسین،1373 ش، منیه‌الطالب فی حاشیه المکاسب ( تقریرات بحث موسی نجفی خوانساری)، تهران: مطبعه الحیدریه، ج1.##47)فاضل لنکرانی، محمد، 1425 ق ،القواعد الفقهیه، قم، مرکز الفقه الائمه الاطهار، چ2، ج 1.##48)فخارطوسی،جواد، 1387ش،در محضر شیخ انصاری)ره(، قم،دارالحکمه، چ4،ج13.##49)فراهیدی٬ خلیل بن احمد، 1410ق، العین، قم،مؤسسه‌ی دار الهجره، ،ج 8 .##50)قرشی، علی‌اکبر،1412 ق،  قاموس قرآن، تهران،دار الکتب الاسلامیه، ج 6.##51)کاتوزیان، ناصر ،  1374ش، الزام‌های خارج از قرارداد: ضمان قهری، تهران، مؤسسه‌ی انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، چ3،ج1و2.##52)----------- ،١٣٧۴ش ،حقوق مدنی (قواعدعمومی قراردادها)، تهران، شرکت سهامی انتشار.##53)-----------، 1392 ش، قانون مدنی در نظم حقوقی کنونی، تهران، میزان، چ 36.##54)-----------،1378 ش، عقود معین 1، تهران: شرکت سهامی انتشار، چ7، ج1.##55)کاظمی، محمود، پیلوار ،رحیم ، 1397ش، تبارشناسی مال؛مطالعه‌ی تطبیقی در حقوق اسلام و غرب، پژوهشنامه‌ی حقوق اسلامی، سال 19، ش 47.##56)لطفی، اسداللّه ، 1381 ش،  قواعد فقه مدنی، تهران،سمت، ج 1.##57)--------- ،1387 ش،قواعد فقه مدنی، تهران: سمت، ج 1.##58)----------،1379 ش،  موجبات و مسقطات ضـمان در فقـه و حقوق مدنی ایران، تهران، مجد.##59)لوئیس معلوف، 1956م، المنجد فی اللغة، بیروت،المطبعة الکاثولیکیة بیروت.##60)محقق ثانى،1410 ق، جامع المقاصد، قم، آل البیت، ج 6.##61)محقق داماد، سید مصطفی، 1388ش، قواعد فقه 1 ،بخش مدنی، تهران، مرکز نشر اسلامی، چ 19.##62)محمدی، پژمان، مرادپورشاد، امیر، مبین، حجت ،1397 ش، تأثیر قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 بر امکان مطالبه‌‌ی خسارات معنوی و عدم‌‌ نفع در نظام حقوقی ایران، پژوهش حقوق خصوصی، دوره‌ی 7، ش 24.##63)مدنی، مهسا، فرخی، زهره، 1397 ش، مطالعه تطبیقی عناصر نقض علامت تجاری در حقوق آمریکا و ایران، پژوهش حقوق خصوصی، ش 24.##64)مراغى، سید میر عبدالفتاح‌بن على حسینى، 1417ق،العناوین الفقهیة،قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، ج 2.##65)مصطفوی، سید کاظم ، 1412 ق، مأته قاعده الفهیه ( القواعد)، قم، موسسه نشر الامی، چ1.##66)مکارم شیرازی، ناصر، 1428 ق، العروة الوثقى مع تعلیقات، قم، نشر امام امیر‌اللمومنین ع، چ1،  ج 2.##67)--------------،1411 ق، القواعد الفقهیه، قم، مدرسه‌ی امام امیر‌المومنین، چ2، ج 2.##68)موسوی، سید محمد صادق، خزاعی، سید علی، دهقان، سید هادی، 1397ش، بررسی تطبیقی خسارت اقتصادی و عدم‌النفع، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دوره‌ی 5، ش 2.##69)میرحسینی، سید‌حسن ،1395 ش،حقوق طرح‌های صنعتی، تهران، بنیاد حقوقی میزان.##70)نجفی، محمد حسن ،1373ق،جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام، بیروت ، دارالحیاءالتراث العربی، ج37 و 42.##71)هدایتی محبوب، ابوالفضل ،اسدی، محمدحسن، 1398 ش،نقدی بر ماده‌ی 14 قانون آیین دادرسی کیفری، پژوهش حقوق خصوصی،دوره‌ی 7، ش 26.##72)واسطى زبیدى حنفى، محب الدین، 1414ق، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دار الفکـر للطباعة  و النشر و التوزیع.##73)    Henry Campbell Black, (2004),  Black's Law Dictionary, St. Paul, Minn.: West Group, 8th ed.##74)    Gordon Wendy,(1992). On owning information: intellectual property and the restitutionary impulse, Virginia Law Review, vol 78, No 1.##75)    Lemley Mark A ; Carl Shapiro. (2007). Patent Holdup and Royalty Stacking, Texas law review, vol 85, No7.##76)    Lemley Mark A., (2009). Distinguishing Lost Profits From Reasonable Royalties, William & Mary Law Review, nol 51,issue 2.##77)    Matturri Lauren, (2017). The Devil Wears Nada: How the Current Statutory Damages System for Counterfeit Trademarks as Demonstrated in Chanel, Inc. v. Matos Is out of Style, Villanova Law Review, Vol. 62, Issue. 2##78)    Merges Robert P.   , Peter S. Menell , Mark A. Lemley,(2000).Intellectual Property in the New Technological Age,Aspen Publishers,2d ed.##79)    Merrill Thomas W.,  Henry E. Smith,(2007). Property: Principles and Policies, Foundation Press, Thomson West.##80)    Panesar Sukhninder,(2001). General Principles of Property Law, Pearson Education.##81)    Posner Richard A.,(2003). Misappropriation: A Dirge, Houston Law Review, vol 40.##82)    Prosser William L ,(1984). Prosser and Keeton on the law of torts, West Pub. Co..##83)    Yu Vanessa,(2018). Case Note, Calculating Statutory Damages in Copyright Infringement Cases: What Constitutes "One Work"?, Santa Clara Law. Review, vol 58.##84)    Susan Ellis Wild, (2006) Webster's New World Law Dictionary, Wiley, Hoboken, NJ.##85)    Sed Catherine,  (2004) Search Engine Advertising: Buying Your Way to the Top to Increase Sales, New Riders; 1 edition.##86)    W. R Cornish, (1999) Intellectual Property: Copyright, Patent, Trade Marks and Allied Rights, London: Sweet and Maxwell, , 4th ed.##87)    Hart Tina, and Fazzani, Linda,(2004)  Intellectual Property Law,. Palgrave, 3rd ed.##

0 مؤلفه‌های پخش برنامه های ماهواره ای در حقوق بین الملل و اسلام Components of Satellite Broadcasting in International and Islamic Law http://csiw.qom.ac.ir/article_1733.html 10.22091/csiw.2020.5332.1770 0 امروزه پخش برنامه­های ماهواره­ای به یکی از مهم­ترین حوزه­ها در عرصه بین­المللی تبدیل شده به گونه­ای که ارتباطات ماهواره­ای جهانی و منطقه­ای بر فعالیت­های ارتباطی بسیاری، سایه افکنده و نیز روند پیشرفت و سیر تازه­ای به خود گرفته است. نقش و جایگاه شبکه­های تلویزیونی ماهواره­ای در انتقال اخبار و اطلاعات گسترش یافته که از یک­سو، نوع جدیدی از ارتباطات را در دنیای رسانه­ای آفریده و از سوی دیگر، معادلات سنتی را در این زمینه متحول ساخته است. در این میان، قطع شبکه­های ماهواره­ای یا تحریم رسانه­ای باعث شده مخاطبین از دسترسی اخبار و اطلاعات و همچنین دیدگاه­های سیاسی، فرهنگی و غیره محروم شوند. افزون بر این، تحریم یکجانبه و قطع پخش شبکه­های ماهواره­ای با اصول و قواعد حقوقی سازگار نیست. پژوهش حاضر با روش توصیفی­-تحلیلی و مطالعه تطبیقی در منابع و مبانی نظام حقوق بین­الملل و اسلام، مؤلفه­های کاربردی در خصوص محتوای پخش مستقیم برنامه­های ماهواره­ای را تحلیل و بررسی نموده است. 1 Todays, satellite broadcasting has become one of the most important areas in international arena, so that global and regional satellite communications have overshadowed many communication activities and have experienced a new course of progress and path. The role and position of satellite television networks in the transmission of news and information is expanded that, on the one hand, has created a new type of communication in the world of media, and on the other hand, has transformed the traditional equations in this regard. Meanwhile, the cessation of satellite networks or the boycott of the media has deprived the audience of access to news and information, as well as political and cultural … views. Furthermore, unilateral boycott and cessation of satellite networks’ broadcasting is not compatible with legal principles and rules. The present research, through a descriptive-analytic method and a comparative study in sources and foundations of international law and Islamic law, has analyzed and examined the practical components of live broadcast content of satellite programs. 175 202 مسلم ملکی moslem maleki دکتری حقوق بین الملل عمومی، مدرس حوزه و دانشگاه. ایران moslem_maleki88@yahoo.com Satellite Islam International Law Broadcast Television 1)    استادی، رضا، 1360ش، شوری در قرآن، قم، انتشارات هجرت.##2)    اسحاقی، حسن، 1388ش، «آزادی بیان در اسلام»، رواق اندیشه، ش 24.##3)    امین زاده، الهام ، حیدری، حمید، 1391ش، بررسی حقوقی اقدامات متقابل در زمینه پخش غیرمجاز برنامه های ماهواره ای، پژوهش نامه اندیشه حقوقی، سال اول، ش3.##4)    آگراوال، دی.سی، 1382ش، مخابرات ماهواره­ای، ترجمه جواد شیخ­زادگان، تهران، نشر دانشگاه امام حسین (ع).##5)    آمدی، عبدالواحد بن محمد، 1410ق، غرر الحکم و درر الکلم، مصحح مهدی رجایی، قم، دار الکتاب الإسلامی،ج7.##6)    بشیریه، حسین، 1380ش، درس های دموکراسی برای همه، تهران، موسسه پژوهشی نگاه معاصر.##7)    حکمتی، فاطمه، 1396ش، تحریم رسانه ای از منظر حقوق بین الملل، تهران، انتشارات خرسندی.##8)    راغب اصفهانى، حسین بن محمد، 1412ق، المفردات فی غریب القرآن، دمشق ، دارالعلم الدار الشامیه.##9)    رضایی­نژاد، ایرج،1380ش، سیر تطوری و شکل­گیری مفهوم آزادی بیان در حقوق بین­الملل، نشریه اندیشه وکالت، ش7.##10)ری شهری، محمد ، 1379ش، سیاست نامه امام علی(ع)، ترجمه مهدی مهریزی، قم، دارالحدیث.##11)ساریخانی، عادل ، اکرمی سراب، روح الله، 1391ش، مبانی فقهی حق اطلاعات، فصلنامه حکومت اسلامی، پژوهشگاه اندیشه سیاسی دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری ،سال هفدهم، ش3.##12)شریعتی، سعید، 1384ش، حقوق ملت و دولت در قانون اساسی، تهران، نشر کانون اندیشه جوان.##13)طباطبایى، سیدمحمدحسین، 1374ش، تفسیر المیزان، ترجمه سیدمحمدباقر موسوى همدانى، قم، انتشارات اسلامى، چ5،ج12.##14)طبرسى، فضل بن حسن، 1360ش، مجمع البیان فى تفسیر القرآن ، ترجمه مترجمان، تحقیقِ رضا ستوده، تهران، انتشارات فراهانی،ج11.##15)عمید زنجانی، عباسعلی، 1377ش، فقه سیاسی، تهران، انتشارات امیرکبیر،ج1.##16)قاری سیدفاطمی، سید محمد، 1388ش، حقوق بشر در جهان معاصر، تهران، شهر دانش، چ1،ج2.##17)--------------------، 1384ش، توسعه قلمرو و تضییق محدودیت: آزادی بیان در آینه حقوق بشر معاصر، مجله تحقیقات حقوقی، دانشکده حقوق دانشگاه بهشتی، ش 41.##18)مجلسی، محمد باقر، 1362ش، بحارالانوار، تهران، دار الکتب اسلامیه، چ4،ج75.##19)مرادخانی، وحید، 1394ش، حمایت از امواج سازمان­های پخش در حقوق مالکیت فکری، پایان نامه کارشناسی ارشد حقوق مالکیت فکری، دانشگاه قم.##20)معتمد نژاد، کاظم ، معتمد نژاد، رویا، 1386ش، حقوق ارتباطات، تهران، دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها.##21)معتمد نژاد، کاظم، 1387ش، حقوق مطبوعات، تهران، دفتر مطالعات و توسعه رسانه ها، چ5،ج1.##22)------------، 1384ش، افکار عمومی و شیوه های اقناع، تهران، بهجت، چ1.##23)مک براید، شن، 1375ش، یک جهان چند صدا، ترجمه ایرج پاد، تهران،سروش.##24)منتظری، حسینعلی، 1367ش، دراسات فی ولایة الفقیه و فقه الدولة الاسلامیة، ترجمه محمود صلواتی، تهران،موسسه کیهان،ج2.##25)میرحسینی، سیدحسن، 1384ش، مقدمه ای بر حقوق مالکیت معنوی، تهران، میزان.##26)هاشمی، سید محمد، 1380ش، حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران، نشر دادگستر،ج2.##27)هیل، مایکل، 1387ش، تأثیر اطلاعات بر جامعه، ترجمه محسن نوکاریزی، تهران، نشر چاپار، چ2.##28)    Alder, John, (2002), General Principles of Constitutional and Administrative Law (Palgrave Law Masters) Palgrave Macmillan; 4th edition.##29)    Compulsory Membership in an Association Prescribed by Law for the Practice of Journalism (Arts. 13 and 29 of the American Convention on Human Rights) Advisory Opinion OC-5/85 of 13 November.1985, Series A, No. 5, Para 30.##30)    Council of Europe Convention on Access to Official Documents, CETS No, 205, 2009.##31)    Draft Basic Proposal for the WIPO Treaty on the Protection of Broadcasting Organizations Including Non-Mandatory Appendix on the Protection in Relation to Webcasting, Fourteenth Session, SCCR/14/2, 8February 2006. B13##32)    Feldman, David, (2002), Civil Liberties and Human Rights in England and Wales, Oxford University Press New York, Second Edition.##33)    Goldberg, David and Prosser,(1998), Tony and Verhulst, Stefaan, Regulating the Changing Media: A Comparative Study, Clarendon Press.##34)    Gotlieb, Allan and Dalfen, Charles and Katz, Kenneth, The Transborder Transfer of Information by Communications and Computer Systems: Issues and Approaches to Guiding Principles, American Journal of International law, Volume 68, Issue 2 April 1974, pp. 227-257.##35)    Informationsverein Lentia and Others v. Austria, 24 November 1993, Application Nos. 13914/88 and 15041/89.##36)    Joint Declaration on Diversity in Broadcasting by The UN Special Rapporteur on Freedom of Opinion and Expression, the OSCE Representative on Freedom of the Media, the OAS Special Rapporteur on Freedom of Expression and the ACHPR (African Commission on Human and Peoples’ Rights) Special Rapporteur on Freedom of Expression and Access to Information, Adopted on 12 December 2007.##37)    Key Indicator 2.1 of UNESCO’s Media Development Indicators, a framework for assessing media development, Intergovernmental Council of the IPDC, Paris,2008. CI.08/CONF.202/5.##38)    Lyer, Venkat,(2000), Freedom of Formation: Principles for Legislation, principle1.##39)    Ogawa, Megumi,(2006), Protection of Broadcaster Rights, Martinus Nijhoff Publisher.##40)    Recommendation CM/Rec (2007)2 of the Committee of Ministers to Member States on Media Pluralism and Diversity of Media Content (Adopted by the Committee of Ministers on 31 January 2007 at the 985th meeting of the Ministers’ Deputies).##41)    Report of the Special Rapporteur Promotion and Protection of the Right to Freedom of Opinion and Expression UN DOC. E/CN4/1998/40. 28 January 1998.##42)    UN Doc. E/CN. 4/1993/45, (1993).##43)    UN Doc. E/CN. 4/1993/45, (1993).##44)    UN. Doc . E/NC. 4/2000/63, 18 January 2000.##

0 بازپژوهی تروریسم از دیدگاه حقوق اسلامی و اسناد بین المللی:با تأکید بر نهضت های رهایی بخش Reinvestigating Terrorism from the Perspective of Islamic Law and International Instruments: With Emphasis on Liberation Movements http://csiw.qom.ac.ir/article_1765.html 10.22091/csiw.2021.5882.1895 0 در فقه اسلامی مفاهیمی مانند ارهاب، اغتیال، فتک، بغی و محاربه وجود دارند که هرچند ممکن است کاملاً مترادف مفهوم تروریسم نباشند، ولی چون ازعوامل تهدید کننده امنیت به شمار می­ روند و از مصادیق «منکر» تلقی می شوند، اسلام با آن­ها مخالف است. بر این اساس، در فقه سیاسی اسلام، رفتارهایی مانند محاربه، یعنی سلاح برکشیدن به منظور ایجاد خوف و وحشت و سلب امنیت و آسایش از مردم، جرم ­انگاری و برای مقابله با آن مجازات­ های شدیدی مقرر شده است. از نظر اسناد بین­ المللی نیز نقض گسترده حقوق وآزادى­ هاى اساسى بشر، ازجمله سرکوب سیاسى و تبعیض­ هاى اجتماعى از موجبات اساسى اعمال خشونت ­آمیزى است که جرم ­ا­نگاری شده و عموماً تروریسم نامیده مى‏شوند. در این میان، کشورهای غربی با تفسیری موسّع از تروریسم و به تبعیت از پروتکل اول الحاقی به کنوانسیون­های 1949 ژنو، مبارزه ­های نهضت ­های رهایی ­بخش را یک مخاصمه مسلحانه بین ­المللی تلقی کرده و مبارزه با آن‏ها را در قالب تروریسم پذیرفته ­اند. نگارندگان با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد مقایسه­اى و شیوه گردآورى منابع به صورت کتابخانه­اى، ضمن بیان دیدگاه اسلام و اسناد بین­ المللی درباره تروریسم، در صددند اثبات نمایند بر مبناى نگرش حقوق اسلامی، مبارزه­های نهضت­ های رهایی­ بخش در قالب جهاد اسلامى ‏یک «اقدام دفاعى» براى احقاق حق، دفع ستم و رفع فتنه و مقابله با ظلم و استکبار بوده و حق ­مدارانه است. 1 In Islamic jurisprudence, there are concepts such as Erhab, Eghtial, Fatk, Baghy and Moharebah which although may not be completely synonymous with the notion of terrorism, due to being among the factors threatening the security and are considered to be examples of Munkar (anything denounced as evil), Islam opposes them. Accordingly, in political jurisprudence of Islam, moharebah, that is to say taking up arms in order to create fear and panic and depriving the people of security and comfort is criminalized and severe punishments are provided to tackle with it. In accordance with international instruments, widespread violations of fundamental human rights and freedoms, including political repression and social discriminations are regarded be fundamental causes of violent acts which are criminalized and generally are called terrorism. Western countries, with a broad interpretation of terrorism and following the Additional Protocol I to 1949 Geneva Conventions, have considered the struggles of the liberation movements as an international armed conflict and have accepted fighting against them in the form of terrorism. The authors, through a descriptive-analytic and comparative method and a library-based approach in collecting sources, while expressing the view of Islam and international instruments on terrorism, are seeking to prove that based on the view of Islamic law, the struggles of liberation movements in the form of Islamic jihad are  defensive actions to realize the truth, repel the oppression and eliminate sedition, and confront oppression and arrogance and are right-oriented. 203 228 محمد نوذری فردوسیه Mohammad Nozari Ferdowsiye استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم . ایران abasaleh.s@gmail.com محمد ذهیبات Mohammad zahibat دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات، دانشگاه قم. عراق fandawi@yahoo.com Terrorism Islamic Jurisprudence International Instruments liberation movements قرآن کریم##1)    ابن فارس، احمد،بی تا، معجم مقاییس اللغه، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، قم، مکتب الاعلام الاسلامى.##2)    ابن منظور، محمد­بن مکرم؛ 1995م، لسان العرب، بیروت، للطباعه و النشر.##3)    ابوبکر ناجی، بی‌تا ،إدارة التوحش أخطر مرحلة ستمر بها الأمة، بی‌جا،مرکز الدراسات والبحوث الاسلامیة.##4)    امام­حسانین، عطالله، 2004م، الارهاب البنیان القانونی الجریمه، بی جا، دار المطبوعات الجامعیه.##5)    الهویی نظری، حمید، فامیل زوار جلالی، امیر،  1396ش، مسئولیت بین المللی دولت های تأمین کننده مالی تروریسم، مطالعات حقوق عمومی،ش47.##6)    الیاس انطون، الیاس،1384ش، فرهنگ نوین عربی-فارسى؛ ترجمه القاموس العصرى، به اهتمام سید مصطفى طباطبایى، تهران، اسلامیه.##7)    البانی، محمد ناصر الدین، بی تا ،صحیح الجامع الصغیر و زیاداته، بی جا،المکتب الإسلامی.##8)    جلالی ،محمود و دیگران، 1394ش، تحول رویکرد به تروریسم در اسناد بین المللی: خلاء های حقوقی و پیامدها، فقه و حقوق اسلامی، ش11.##9)    جمعى از نویسندگان، ١٣٧٠ش، حقوق بشر از منظر اندیشمندان، تهران، شرکت سهامى انتشار.##10)جنیز، بریان؛ 1986م، الارهاب و العنف السیاسی، کتاب الحریه.##11)الجهمانی، ثامرابراهیم؛ 1998م، مفهوم الارهاب فی القانون الدولی، بی جا.##12)حریز، عبدالناصر، بی تا،النظام السیاسی والارهاب الاسرائیلی دراسة مقارنة، بیروت، دارالجیل مکتبة مدبولی.##13)الخلف، علی­حسین، الشاوی، سلطان­عبدالقادر، 1982م، المبادئ العامه فی قانون العقوبات (مبانی عمومی قانون جزایی)، بغداد.##14)راغب‌اصفهانى، حسین بن محمد،  1412ق‌،  مفردات ألفاظ القرآن‌،  مصحح، صفوان عدنان داودى، ‌لبنان،  دار العلم.##15)رمضانی، عبدالمالک بن احمد، بی‌تا، تلخیص العباد من وحشیه ابی القتاد الداعی الی قتل النسوان و فلذات الاکباد، بی‌جا، بی‌نا.##16)زبیدى، محمد بن محمد مرتضى، ١٤١٤ق، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دارالفکر.##17)السند،  الشیخ محمد،  1428ق، بحوث معاصرة فی الساحة الدولیة،  مرکز الأبحاث العقائدیة.##18)الشهید الأول، بی تا،  الدروس الشرعیة فی فقه الإمامیة،  تحقیق : مؤسسة النشر الإسلامی الأولى، قم، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة.##19)الشهید الثانی،  1387ق، الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة، تحقیق و إشراف ، السید محمد کلانتر،  النجف الأشرف،  منشورات جامعة النجف الدینیة.##20)الشیخ سید سابق،  1397ق، فقه السنة، بیروت،  دار الکتاب العربی،چ3.##21)صادقی حقیقی، دیدخت،1383 ش، نهضتهای رهایی بخش ملی و تروریسم بین الملل از دید حقوق بین الملل، اطلاعات سیاسی،ش 205 و 206.##22)صالح، صالح عبد القادر، 2005م، قراءه فی کتاب الارهاب السیاسی، الرأی العام،ش 125.##23)ضیایی بیگدلی، محمدرضا، 1381ش، حقوق بین الملل عمومی، تهران، گنج دانش.##24)طباطبایی، علامه سید محمد حسین،1363ش، ترجمه تفسیر المیزان، ترجمه محمد باقر موسوی، قم، دفتر انتشارات اسلامى جامعه‏ى مدرسین حوزه علمیه قم‏،چ5.##25)عامر، صلاح الدین،1976م، المقاومة الشعبیة المسلحة فی القانون الدولی العام، رسالة دکتوراه، جامعة القاهرة.##26)عبدالقادر بن عبدالعزیز، بی تا ،الجامع فی طلب العلم الشریف، برگرفته از سایت منبر التوحید والجهاد.##27)العلامة الحلی، بی تا، تذکره الفقهاء، بی جا، منشورات المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریة.##28)------------، بی تا، منتهى المطلب، بی جا.##29)عمید زنجانی، عباسعلی، 1377ش، فقه سیاسی، تهران، امیرکبیر،چ3.##30)فکری، عطالله عبدالمهدی، 2000م، الارهاب الدولی، بی جا.##31)فیرحى، داود، ١٣٨٣ش، «دفاع مشروع، ترور و عملیات شهادت طلبانه، شیعه شناسی، سال دوم،ش٦.##32)فیض اللهى، روح الله،  ١٣٨٩ش، نقد و بررسى ترور در قرآن کریم، تهران، دانشگاه امام صادق(ع).##33)قادرى کنگاورى، روح الله؛ آقایی خواجه پاشا، داود، ١٣٩١ش، تحلیل تطبیقى مبانى نظرى و عملى مقاومت و تروریسم (حقوق و تکالیف نهضت های آزادى بخش)، آفاق امنیت،ش 17.##34)کاسسه، آنتونیو، 1370ش، حقوق بین المللی در جهانی نامتحد، ترجمه مرتضی کلانتریان، تهران، دفتر خدمات حقوقی بین المللی،چ1.##35)لاروس، پیر، 1387ش، دایره المعارف لاروس، ترجمه محمدرضا پارسایار، تهران، فرهنگ معاصر.##36)المحقق السبزواری، 1423ق،  کفایة الأحکام، قم، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة.##37)محمدباقر، آزاده، ۱۳۸۶ش،  بررسی تروریسم و مقایسه آن با محاربه در حقوق کیفری ایران،  کارشناسی ارشد،  حقوق جزا و جرم‌‌شناسی،  دانشکده حقوق و علوم سیاسی،  مازندران.##38)محمود کرم، عبدالرزاق؛ 2010م، الارهاب الدولی الحدیث، بیروت،چ1.##39)مصباح دباره، مصطفی،1990م، الارهاب و اهم جرائمه فی القانون الدولی الجنائی، رسالة ماجستیر جامعة قاریونس، بنغازی.##40)معلوف، لوئیس، 1379ش، المنجد الابجدی،ترجمه احمد سیاح، تهران، فرحان.##41)مقداد، فاضل، ١٣٨٠ش،کنز العرفان فی فقه القرآن، تصحیح عبدالرحیم عقیقى بخشایشى، قم، نوید اسلام.##42)ممتاز، جمشید ، رنجبریان، امیرحسن، 1386ش،حقوق بین الملل بشردوستانه، مخاصمات مسلحانه داخلی، تهران، میزان .##43)المناع، هیثم، 2010م، الارهاب و حقوق الانسان، تضامن،ش 114.##44)   المناوی، 1415ق، فیض القدیر شرح الجامع الصغیر، تحقیق،: تصحیح أحمد عبد السلام الأولى،  بیروت، دار الکتب العلمیة.##45)مؤسسه اندیشه سازان نور ،1386ش، تروریسم و حقوق بین الملل ، گردآوری و ترجمه گروه تحقیق مؤسسه، تهران.##46)المؤمن القمی،  الشیخ محمد،  1428ق، الولایة الإلهیة الاسلامیة ( الحکومة الاسلامیة ) ، قم، مؤسسة النشر الإسلامی التابعة لجماعة المدرسین بقم المشرفة،چ2.##47)المیرزا القمی،  1371ش، جامع الشتات،  تحقیق و تصحیح مرتضى رضوی،تهران،  کیهان،چ1.##48)هاشمى رفسنجانی، اکبر،  1383ش، جهاد در قرآن‏‏ ، قم‏،  بوستان کتاب،چ2.##49)    The General Assembly,(1981) Declaration on the Inadmissibility of Intervention and Interference in the Internal Affairs of States A/RES/36/103, 91st plenary meeting, 9 December##50)    The International Covenant on Civil and Political Rights. 16 December 1966.##51)    European Convention 27 January 1977.##52)    OSA Convention 2 February 1971.##53)    Convention Offences and Certain Other Acts on Committed on board aircraft 14 September 1963##54)    Suppression of Unlawful Seizure of the for Convention Aircraft,  16 December  1970.##55)    Convention on the  Prevention including Diplomatic Agents Protected Persons against Internationally and Punishment of Crimes  , 14  December.1973.##56)    International Convention against the Taking of Hostages, 17 December1979##57)    Convention for the Suppression of Unlawful Acts against the Safety of Maritime, 10 March 1988.##58)    Convention on the Marking of Plastic Explosives for the Purpose of Detection  ,1 March 1991.##59)    Arab Convention on the  Suppression of Terrorism,22 April 1998.##60)    Bombing International Convention for the Suppression of Terrorist,15 December1997.##61)    International Convention for the Suppression of the Financing of Terrorism,9December1999.##

0 بررسی قاعده «مداد آبی» در کامن لا و تطبیق آن با فقه اسلامی و حقوق ایران Examining the Blue Pencil Rule in Common Law and Comparing it with Islamic Jurisprudence and Law of Iran http://csiw.qom.ac.ir/article_1750.html 10.22091/csiw.2021.5872.1893 0 قاعده «مداد آبی» در کامن لا،  یکی از راه­کارهای مواجهه حقوقی با بطلان جزئی عقد است که بر اساس آن مرجع رسیدگی  کننده قادر است بدون نیاز به درخواست طرفین با حذف جزء فاسد زمینه اجرای جزئی قرارداد را فراهم آورد. با توجه به سکوت و اجمال قانون مدنی ایران در این زمینه و احتمال بروز این فرض در قراردادها، بررسی و تبیین راه­کار قابل پذیرش در فقه و حقوق ایران ضروری می ­نماید. در این مقاله تلاش شده است با توجه به شرایط و پرونده ­های مربوط به اعمال این قاعده در کامن لا، مبانی توجیهی آن تبیین شده و با حقوق ایران انطباق سنجی شود. به­ عنوان نتیجه می­ توان گفت اگرچه امکان حذف جزء فاسد از عقد با مبانی حقوق قراردادها منطبق بوده و از پشتوانه عرف معاملاتی و مزایای عملی نیز برخوردار است، اما آثار این حذف اختلاف نظرات فقهی- حقوقی فراوانی به وجود آورده است. این مقاله ضمن تبیین چگونگی اعمال این قاعده در فرآیند دادرسی، فسخ و توزیع عوض را به ­عنوان آثار اصلی بطلان جزئی عقد با مبانی حقوق ایران سازگار می­داند. 1 The blue pencil rule in common law is one of the solutions for dealing with partial nullity of the contract according to which the examining authority can, without the request of parties, pave the way for the partial enforcement of the contract through eliminating its void part. Due to the silence and ambiguity of Iranian Civil Code in this regard and the possibility of its occurrence in contracts, it seems to be necessary to examine and explain the acceptable solution in Islamic jurisprudence and law of Iran. Paying attention to conditions and cases relative to this rule in common law, this article attempts to elucidate the justifying foundations of the rule and assess its compatibility with law of Iran. To conclude, it can be said that although the possibility of eliminating the void part of the contract is compatible with the basics of law of contracts and is supported by transactional custom and is of practical advantages, the effects of this elimination have caused many jurisprudential-legal disagreements. This article, explaining the quality of the application of this rule in the trial procedure, considers the abolition and distribution of consideration as the main effects of the partial nullity of contract compatible with the foundations of Iranian law. 229 258 محمدحسین وکیلی مقدم mohammad hosein vakili moghadam استادیار گروه حقوق خصوصی، دانشگاه حضرت معصومه (س). ایران mh_vakilim@yahoo.com Partial Nullity Defect Void Term Distribution of the Consideration Partial Enforcement of the Contract 1)    ابدالی، مهرزاد ، عیسی تفرشی، محمد، 1383ش، «بررسی قراردادهای نامشروع (مغایر نظم عمومی) در حقوق فرانسه، انگلیس  و ایران»، فصلنامه مدرس علوم انسانی، ش15.##2)    اصفهانی، محمدحسین، 1418ق، حاشیه کتاب المکاسب،قم، نشر محقق،چ1،ج3.##3)    الزحیلی، محمد، 2015م، «انتقاص العقد فی ­الفقه و القانون»، مجله الدرایه، ش15.##4)    الکاروری، ابراهیم احمد، 2015م، «انتقاص العقد فی الفقه و القانون»، مجله الدرایه، ش15.##5)    انصاری، مرتضی، 1383ش، المکاسب، قم، انتشارات اسماعیلیان،چ3،ج3.##6)    بحرانی، یوسف، 1405ق، الحدائق الناضره فی احکام العتره الطاهره، قم،دفتر انتشارات اسلامی،چ1،ج19.##7)    تبریزی، جواد، 1416ق، ارشاد الطالب الی تعلیق علی المکاسب، قم، اسماعیلیان،چ3،ج4.##8)    جعفری لنگرودی، محمدجعفر، 1386ش، الفارق، تهران: گنج دانش،چ1،ج1.##9)    --------------، 1381ش، تئوری موازنه، تهران، گنج دانش،چ1.##10)--------------،1383ش، صد مقاله در روش تحقیق علم حقوق، تهران، گنج دانش،چ1.##11)--------------،1382ش، فرهنگ عناصرشناسی، تهران، گنج دانش،چ1.##12)حسن کاظم، علی، 2019م، «البطلان الجزئی للعقد کتطبیق لنظریه انتقاص العقد»، مجله کلیه التربیه الاساسیه للعلوم التربیه و الانسانیه، ش42.##13)حسینی مراغی، میرفتاح، 1437ق، العناوین، قم، موسسه نشر اسلامی،چ4،ج2.##14)حلی، حسن­بن­یوسف، 1413ق، مختلف­الشیعه فی احکام­الشریعه، قم، دفتر انتشارات اسلامی،چ2،ج5.##15)خراسانی، محمدکاظم، 1406ق، حاشیه المکاسب ، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی،چ1.##16)خوئی، سید ابوالقاسم، 1377ش، مصباح الفقاهه، قم، مکتبه الداوری،چ1،ج5.##17)خوئی، سید محمدتقی، 1414ق، الشروط او الالتزامات التبعیه فی العقود، بیروت، دارالمورخ العربی،چ1،ج1.##18)رحیمی، حبیب­ا... ، کریمی، زهره، 1391ش، «مبانی تجزیه قرارداد در حقوق ایران»، فصلنامه پژوهش حقوق خصوصی، ش2.##19)طباطبایی یزدی، سید محمد­کاظم، 1418ق، حاشیه المکاسب، قم، چاپ اسماعیلیان،چ2،ج1.##20)طباطبایی، سید علی، 1418ق، ریاض المسایل فی تحقیق الاحکام بالدلایل ، قم،موسسه آل­البیت،چ1،ج8.##21)طباطبایی، سید محمد، 1423ق، المناهل، قم، موسسه آل­البیت،چ1.##22)عاملی، زین­الدین­بن­علی، 1382ش، الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه، قم، دارالتفسیر،چ4،ج2.##23)عبدالحمید ، فرزانه ، چرخی کوه­گرد، کورش، 1397ش، «گستره مستثنیات ممنوعیت تجزیه تعهدات در حقوق ایران و برخی نظام­های حقوقی دیگر»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، ش85.##24)عبدالرحمن، محمود، 2010م، معجم المصطلحات و الالفاظ الفقیهه، بیروت، دارالاسلا،چ2،ج2.##25)فرحی، سید علی، 1439ق، تحقیق فی القواعد الفقهیه، قم، موسسه نشر اسلامی،چ3.##26)کاتوزیان، ناصر، 1387ش، قواعد عمومی قراردادها ، تهران، شرکت سهامی انتشار،چ5،ج3.##27)کاسانی، علاءالدین، 1971م، بدائع الصنائع فی ترتیب الشرائع، بیروت، دارالکتب العلمیه،چ3،ج9.##28)کاشف­الغطاء، سید علی، 1422ق، شرح خیارات اللمعه، قم، دفتر انتشارات اسلامی،چ1.##29)کرکی، علی بن حسین، 1414ق، جامع المقاصد فی شرح القواعد، قم، موسسه آل­البیت،چ2،ج4.##30)محقق داماد، سید مصطفی، 1388ش، نظریه عمومی شروط و التزامات در حقوق اسلامی، تهران، مرکز نشر علوم اسلامی،چ1.##31)مصطفوی، سید محمدکاظم، 1421ق، مأئه قاعده فقهیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی،چ4.##32)موسوی بجنوردی، سید حسن، 1417ق، القواعد الفقهیه ، قم،نشر الهادی،چ1،ج4.##33)موسوی خمینی، سید روح­ا...، 1385ش، کتاب البیع، تهران، موسسه تنظیم و نشر آثار امام (ره)،چ3،ج5.##34)مونیه، بوشعره، 2014م، «انتقاص العقد علی ضوء القانون المدنی الجزائری»، مذکره لنیل شهاده الماجیستر فی القانون «العقود و المسولیه»، جامعه الجزائر.##35)نائینی، محمد حسین، 1427ق، منیه الطالب فی شرح المکاسب، قم،موسسه نشر اسلامی،چ2،ج3.##36)نجفی، محمدحسن، 1419ق، جواهر الکلام فی شرح شرایع الاسلام، بیروت،داراحیاء التراث العربی،چ7،ج23.##37)یوسف، کاظم، 2020م، «العنصر النفسی و اثره فی انتقاص العقد و تحوله- دراسه المقارنه فی القانونین العراق و الانکلیزی»، مجله القانون، ش49.##38)    Allen, Overy, (2011), »Basic Principles of English Contract Law, Advocates for International developments«, Virginia law Journal, Vol.83.##39)  Beale, Hugh, (2000), Chitty on Contracts, Sweet & Maxwell, thirtieth edition.##40)  Ben-Shahar, Omri, (2011), »Fixing unfair contracts«, Stanford Law Review, Vol. 63.##41)  Ben-Shahar, Omri, (2014), »How to repair unconscionable contracts«, Michigan Law & Economics research paper, no. 07-023.##42)  Colbe, Daniel, (2019), »Severing the severability doctrines: why it is time the Supreme Court finally acknowledges, clarifies and severs this doctrine«, UMKC Law Review, Vol. 88.##43)  Cosson, Benedicte & Mazeaud, Denis, (2008), European Contract law, European Law Publisher, first edition.##44)  Elliott Catherin & Quinn Frances, (2009), Contract Law, Pearson Education Limited, Seventh Edition.##45)  Garner, Brayan, (2011), Black’s Law Dictionary, West Publishing, ninth Edition.##46)  Gera, Vishal, (2018), »Doctrine of blue pencil«, the Journal of Law and Society, vol.20.##47)  Hennessy Christopher & Glenn, Jeremy, (2018), »How a courts pencil color impacts restrictive covenants«, Private Law Review, vol. 13.##48)  Kostritshy, Paul, (1988), »Illegal contracts and efficient deterrence, a study in modern contract theory«, Lowe law Review, vol. 78.##49)  Kumarasoorier, Thashunthiga, (2016), »How are we using the blue pencil? A critical analysis of the application of blue-pencil rule in illegal contracts in Srilanka«, International Journal of Business, Economics and Law, vol. 10, Issue, 4.##50)  Leong, Andrew, (2005), »Vitiating factors in contract law, some key concepts and developments«, Singapore Academy Law Journal, vol. 17.##51)  Loarder, David, (2004), Regulation & Compliance in operations, Butterworth-Heinemann Publications, First Published.##52)  Monahan, Geoff, (2010), Essential Contract Law, Cavendish Publishing, Second Edition.##53)  Movsesian, Mark, (1995), »Severability in statutes and contracts«, Georgia Law Review, vol. 30.##54)  Nebbia, Paolisa, (2007), Unfair Contract Terms in European Law, Hart Publishing, First Published.##55)  Peel, Edwin, (2015), the Law of Contract, Sweet & Maxwell, Fourteenth Edition.##56)  Pivateau, Griffin, (2005), »Putting the blue pencil down: an argument for specifying in non-compete agreements«, Nebraska Law Review, vol. 86.##57)  Rau, Alan, (2006), »Separability in the unide States Supreme Court«, Texas Public Law and Legal Theory research Paper, No.102.##58)  Stone, Richard, (2002), the Modern Law of Contract, Cavendish Publishing, 5th Edition.##59)  Suff, Marnah, (2007), Essential Contract Law, Cavendish Publishing, third Edition.##60)  Sullivan, Charles, (2013), »the Puzzling Persistence of unenforceable contracts terms«, OHIO State Law Journal, vol. 70.##

0 بررسی تطبیقی تعهد متعهدله به همکاری در اجرای تعهد در فقه و حقوق ایران و قراردادهای تجاری بین‌المللی A Comparative Examination of the Promisee’s Duty to Cooperate in Performing the Obligation in Islamic Jurisprudence, Iranian Law and International Commercial Contracts http://csiw.qom.ac.ir/article_1751.html 10.22091/csiw.2021.4671.1633 0 هدف طرفین از ایجاد تعهد، اجرای آن است و اجرای تعهد بر عهده متعهد است. اما مواردی وجود دارد که یا اصولاً اجرای تعهد بدون همکاری متعهدله امکان‌پذیر نیست و یا بدون همکاری وی، تعهد به نحو مطلوب اجرا نخواهد شد. این مسئله امروزه در قراردادهای تجاری بین‌المللی، مورد توجه است. بر این اساس، چالش اصلی این مقاله عبارت است از بررسی مبنای تعهد متعهدله به همکاری در اجرای تعهد و همچنین جایگاه آن در کنوانسیون بیع بین‌المللی کالا، اصول قراردادهای تجاری بین‌المللی، اصول قراردادهای اروپایی و حقوق ایران. در انتها مشخص خواهد شد که این تعهد در اصول قراردادهای بین‌المللی و اصول قراردادهای اروپایی تصریح شده و در کنوانسیون بیع بین‌المللی به طور ضمنی از ماده (60) قابل برداشت است. در فقه و حقوق ایران به این تعهد تصریح نشده است، هرچند که مصادیقی از آن در خودداری متعهدله از قبول اجرای مطابق با قرارداد و وضعیتی که در آن به دلیل اقدام متعهدله، اجرای تعهد ناممکن می‌گردد دیده می‌شود. 1 The purpose of the parties in creating an obligation is performing it and performance of the obligation is undertaken by the promisor. However, there are cases in which either basically the performance of obligation without the cooperation of the promise is not possible or without his/her cooperation, the obligation will not be properly performed. Today, this issue is considered in international trade contracts. Accordingly, the main challenge of this article is to investigate the foundation of the promisee’s duty to cooperate in performing the obligation and its position in the Convention on Contracts for the International Sale of Goods (CISG), Principles of International Commercial Contracts (UPICC), Principles of European Contract Law (PECL) and law of Iran. At the end of this article, it will be determined that this duty is stipulated in the UPICC and the PECL and has been implicitly addressed in article 60 of the CISG. Such a duty is not reaffirmed in Islamic jurisprudence and Iranian law. However, examples of the refusing the acceptance of performance according to the contract by the promise and a situation in which, due to the act of promise, the performance of the obligation becomes impossible are seen. 259 288 احمد یوسف زاده ahmad usefzadeh استادیار گروه حقوق، دانشکده الهیات، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان . ایران ahmadusefzadeh@yahoo.com سروش رستم زاد اصلی soroush rostamzad asli دکترای حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه شیراز. ایران soroushlawyer@gmail.com ایمان میریان Iman Mirian دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، تهران. ایران iman.mirian@gmail.com Performance of the Obligation Cooperation of the Promisee Implementation of the Contract good faith international commercial contracts 1)    اخلاقی، بهروز، امام، فرهاد،1385 ش، اصول قراردادهای تجاری بین‌المللی، تهران، مؤسسه بین‌المللی یکنواخت کردن حقوق خصوصی، چ 1.##2)    اصغری آقمشهدی، فخرالدین، ابوئی، حمیدرضا، 1389 ش، حسنِ‌نیّت در اجرای قرارداد در حقوق انگلیس و ایران، مجله حقوق، سال 40، ش 2.##3)    انصاری، شیخ مرتضی، 1411 ق، مکاسب (باب خیارات)، قم، انتشارات دار الذخائر، چ 1، ج 1و3.##4)    آخوند خراسانی، محمدکاظم، 1409 ق، کفایه‌الاصول، قم: مؤسسه آل البیت لاحیاء التراث، چ 1.##5)    بغدادی (شیخ مفید)، محمدبن نعمان، 1414 ق، تذکره باصول‌الفقه، بیروت، دارالمفید، چ 2.##6)    بنایی اسکویی، مجید، 1394 ش، تعدیل قرارداد در صورت حدوث تعذر مالی، مجله مطالعات حقوق تطبیقی، سال 4، ش 1.##7)    توسلی جهرمی، منوچهر، 1385 ش، موارد رفع مسئولیت قرارداد در کنوانسیون بیع بین‌المللی و حقوق تطبیقی، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی (دانشگاه تهران)، ش 72.##8)    جعفری لنگرودی، محمدجعفر، 1388 ش، دایره‌المعارف حقوق مدنی و تجارت، تهران: گنج دانش، چ 1.##9)    حلّی (علامه حلی)، حسن‌ بن یوسف، 1413 ق، قواعدالاحکام فی معرفه الحلال و الحرام، قم: مؤسسۀ نشر اسلامی جامعۀ مدرسین، چ 1، ج 2.##10)حلّی (محقّق حلّی)، جعفر بن حسن، 1366 ش، المعتبر فی شرح المختصر، قم،مؤسسة سیدالشهدا، چ 1،ج1.##11)-------------------------، 1409 ق، شرائع‌الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام، قم: انتشارات استقلال، چ 1، ج 2.##12)حلّی، محمد بن ادریس، 1410 ق، السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی، قم، جامعه مدرسین، چ 2، ج 1.##13)خمینی، سید روح الله، 1418 ق، کتاب البیع، قم، موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، چ 1، ج 4.##14)----------------، 1410 ق، المکاسب المحرمه، قم، مؤسسه اسماعیلیان، چ 1، ج 1.##15)خویی، سید ابوالقاسم، 1377 ش، مصباح‌الفقاهه، قم، مکتبی الداوری، چ 1، ج 1.##16)قبولی درافشان، سیدمحمدهادی، 1384 ش، تمیز بیع از سایر عقود، تهران، میزان، چ 1.##17)دیوسالاری، بیت‌الله، 1386 ش، «بررسی اشتراک احکام بین عالم و جاهل»، فقه و مبانی حقوق، سال 4، ش 7.##18)رضایی‌زاده، محمدجواد؛ صباغی، مسعود، 1394 ش، مبانی فقهی و قانونی محدودکننده حق مالکیت خصوصی جهت رفع نیازهای عمومی، منتشرشده در وبسایت http://newlaw.blog.ir/post/23/  آخرین بازدید 23/7/94).##19)شعاریان، ابراهیم، ترابی، ابراهیم، 1389 ش، اصول حقوق قراردادهای اروپا و حقوق ایران، انتشارات فروزش، چ 1.##20)شعاریان، ابراهیم، 1390ش، تعهد همکاری متعهدله در اجرای قرارداد، پژوهش حقوق خصوصی، سال 8، ش 1.##21)شهیدی، مهدی، 1382 ش، حقوق مدنی (آثار قراردادها و تعهدات)، تهران: نشر مجد، چ 1، ج 3.##22)-----------، 1377 ش، سقوط تعهدات، تهران، حقوقدان، چ 4.##23)شهید اول، محمد بن مکی عاملی، 1417 ق، الدروس الشرعیه فی فقه الامامیه، قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چ 2، ج 3.##24)طالب احمدی، حبیب‌الله، 1392 ش، مسئولیت پیش‌قراردادی، تهران: بنیاد حقوقی میزان، چ 1.##25)عادل، مرتضی، 1380 ش، قوه قاهره در کنوانسیون بیع بین‌المللی 1980، دیدگاه‌های حقوق قضایی، ش 21 و 22.##26)غمامی، مجید، خدادادی، حسین، 1394 ش، دشوار شدن اجرای قرارداد و اثر آن مطالعات حقوق خصوصی (حقوق)، دوره 45، ش 4.##27)قاسمی حامد، عباس، 1387 ش، حقوق مدنی (شرایط شکل گیری قرارداد)، تهران، دراک، چ 1.##28)کاتوزیان، ناصر، 1371 ش، حقوق مدنی، دوره عقود معین، شرکت انتشار، چ 7.##29)-----------، 1383، قواعد عمومی قراردادها، ج4، تهران،شرکت سهامی انتشار، چ 4.##30)کوتر، رابرت، یولن، تامس، 1388 ش، حقوق اقتصادی، ترجمه دادگر و اخوان، یدالله و حامده، تهران، دانشگاه تربیت مدرس، چ 1.##31)صالحی مازندرانی، محمد، استادی پور، مونا، 1393 ش، ممتنع شدن اجرای قرارداد با نگرشی تطبیقی به فقه، حقوق ایران و کامن لا، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، سال اول، ش 1.##32)موسوی بجنوردی، سید محمد، 1386 ش، «نقش حسنِ‌نیّت در عقود و قراردادها در فقه و حقوق»، حقوق و علوم سیاسی، ش 2.##33)---------------------، 1389 ش، القواعد الفقهیه، نجف، مطبعه الآداب،ج5.##34)محقق داماد، سید مصطفی، 1388 ش، قواعد فقه (بخش مدنی)، تهران، انتشارات سمت، چ 9، ج 2.##35)یوسف زاده، احمد؛ سخنور، مهدی؛ رستم زاد اصلی، سروش، 1397 ش، تعدیل قضایی قرارداد بر مبنای عدم تعادل اقتصادی آن در حقوق ایران، حقوق آمریکا و اسناد بین المللی، دوفصلنامه دانش حقوق مدنی، دوره 7، ش 2.##36)    Bianca, Massimo & Bonell, Michael, (1987), Commentary on the International Sales law, the 1980 Vienna Sales Convention, Milano: Giuffre.##37)    Garner Bryan, (2019), Black’s Law Dictionary, Thomson Reuters; 11th edition.##38)    Honnold, John, (2001), Uniform Law for International Sales under the 1980 United Nations Convention, UN press, Boston, 7th edition.##39)    Incoterms 2020 (ICC rules for the use of domestic and international trade terms), (2020), International Chamber of Commerce (ICC).##40)    Lando, Ole & Hugh. Beal, (1999), the principles of European Contract Law, parts I and II, Kluwer Law International, Amsterdam, 1 edition.##41)    Lando, Ole, (2001), »salient features of the principles of European contract«, Pace International Law Review, 13 (2).##42)    Van Houtte, H & Wautelet, P, (2001), the duties of parties and the sanctions for non-performance under the CISG, International Business Law Journal, 3.##43)    van Kotten, ugo, (2006), the principles of European Contract Law (part III) and Dutch Law, Kluwer Law International, Amsterdam.##