نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

• رضا پورمحمدی
• سید مصطفی محقق داماد

استاد دانشکده حقوق دانشگاه شهید بهشتی

چکیده

فقهاء امامیّه، قضات و حقوق‌دانان برای شناسایی علت یک واقعه به «فهم عرفی» خود استناد می‌کنند و بنابر تصریح خودشان تلاش می‌کنند تا واقعه را از منظر یک انسان عادی و نه یک فیلسوف یا دانشمند مورد بررسی قرار دهند. اما برخی از صاحب نظران به شدت به این نگرش انتقاد کرده و معتقد شده‌اند که «فهم عرفی» اصولاً امری مبهم، گمراه‌کننده و غیر ضابطه‌مند است و استناد به چنین امری در شناسایی علل وقایع، درست به نظر نمی‌رسد. هارت و آنری دو حقوق‌دان برجسته انگلیسی در سال 1959 میلادی با ارائه نظریه «اصول فهم عرفی» در صدد ارائه اصول و قواعد مشخصی جهت ضابطه‌مند کردن فهم عرفی برآمدند اما به جهت اشکالات موجود در روش استدلالی آن‌ها، نظریه «اصول فهم عرفی» مورد قبول جامعه حقوقی قرار نگرفت. در مقاله حاضر، نگارنده با بازنگری نظریه ارائه شده از سوی هارت و آنری و با تکیه بر مطالعات صورت گرفته در حوزه روانشناسی تجربی، نظریه‌ی جدیدی در «اصول فهم عرفی» ارائه خواهد کرد. همچنین نگارنده به تطبیق نظریه حاضر با آراء فقهاء امامیه و متون روائی معتبر خواهد پرداخت. پذیرش نتایج مطالعه حاضر علاوه بر تاثیرات نظری در محافل علمی، می‌تواند در مقام عمل، قضات را در شناسایی علل وقایع یاری رساند.

کلیدواژه‌ها

• علیّت
• فهم عرفی
• هارت
• کامن لا
• ضمان

عنوان مقاله [English]

Principle of Legal Causation in Imami jurisprudence and English law

نویسندگان [English]

• Reza Pourmohammadi
• Seyed Mostafa Mohaghgegh Damad

Professor of Law, University of Shahid Beheshti

چکیده [English]

Imami Jurists often invoke ‘common sense’ when deciding questions of legal causation but the dominant approach has been to deny that decisions on legal causation have anything to do with common sense: such references are mistaken, or deliberately obscure the judges’ real reasons. I draw on empirical evidence to refine the common-sense theory of legal causation developed by Hart and Honore´ in Causation in the Law. I show that the two main common-sense principles that Hart and Honore´ identified are empirically well founded; I also show how experimental research into causal selection can be used to specify these principles with greater precision than before. This exploratory approach can provide legal scholars with a plausible new set of hypotheses to use in re-examining the decided cases on legal causation. If correct, the new commonsense theory that I develop has important implications not only for debates within legal scholarship, but also for judicial practice on issues of legal causation across both criminal and private law.

کلیدواژه‌ها [English]

• causation
• common-sense
• Hart
• common-Law
• Tort