دانشگاه قم پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب 2476-4213 12 4 2025 12 22 Evaluating the Legitimacy of Legal Intervention in the Right to Adult Literacy from the Perspective of Islamic Law and International Human Rights Instruments ارزیابی جواز مداخله قانونی در حق سوادآموزی بزرگسالان از منظر حقوق اسلام و اسناد بین‌المللی حقوق بشر 144 169 3526 10.22091/csiw.2025.11500.2598 FA مهدیه غنی زاده استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه قم، قم، ایران. Journal Article 2024 10 23  Adult literacy, as a manifestation of the right to education, is considered one of the fundamental human rights. Given that compulsory enforcement is generally not associated with the right to education except in specific cases such as primary education the issue raised in the context of the illiteracy crisis is whether a duty-based approach to the right to literacy and the legitimacy of legal intervention in this domain can be justified. Despite the necessity of examining this matter, no independent study has addressed it so far. Therefore, this article, using a descriptive-analytical method, seeks to explain the legitimacy of legal intervention in the right to adult literacy based on Islamic law and international human rights instruments.The findings of this research indicate the following: First: In Islamic law, the legitimacy of legal intervention relies on principles such as lā ḍarar (no harm), the precedence of public interest, nafy al-sabīl (no domination), and the obligation to preserve the social order. Second: Although an incentive-based approach is preferable in addressing illiteracy, assuming that the government has provided a suitable environment, a duty-oriented view of literacy and the adoption of a punitive approach can be religiously justified. Third: In international human rights instruments, the text of Article 13 of the International Covenant on Economic, Social and Cultural Rights, and the implications of provisions such as Article 29 of the Universal Declaration of Human Rights, Article 4 of the same Covenant, and Article 15 thereof indicate the permissibility of legal intervention in the matter of literacy <span lang="AR-SA">سوادآموزی بزرگسالان به‌عنوان مصداقی از حق آموزش، یکی از حقوق بنیادین بشر به شمار می‌رود. نظر به آنکه در رابطه با حق آموزش جز در موارد خاص مانند تحصیلات ابتدایی، اجبار لحاظ نگردیده است، مسئله‌ای که با لحاظ بحران بی‌سوادی، قابل طرح است، نگاه تکلیف‌مدارانه به حق سوادآموزی و جواز مداخله قانونی نسبت به آن است. علی‌رغم ضرورت بررسی این امر تاکنون پژوهشی مستقل در رابطه با آن، صورت نپذیرفته؛ لذا مقاله حاضر به شیوه توصیفی‌تحلیلی درصدد تبیین جواز مداخله قانونی در حق سوادآموزی بزرگسالان بر مبنای قانون اسلام و اسناد بین‌المللی حقوق بشر است. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که نخست، در قانون اسلام، جواز مداخله قانونی متکی بر قواعدی چون لاضرر، تقدم مصالح عامه، نفی سبیل و وجوب حفظ نظام است. دوم، علی‌رغم اولویت رویکرد تشویقی در مواجهه با معضل بی‌سوادی، بر فرض مهیا بودن بستر مناسب از سوی حاکمیت، نگاه تکلیف‌مدارانه به امر سوادآموزی و اتخاذ رویکرد تنبیهی نسبت به آن شرعاً موجه خواهد بود. سوم، در اسناد بین‌المللی حقوق بشر، نص ماده 13 میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و ظاهر موادی چون ماده 29 اعلامیه حقوق بشر، ماده ۴ میثاق بین‌المللی حقوق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و ماده ۱۵ میثاق مزبور دلالت بر جواز مداخله قانونی در امر سوادآموزی دارد.</span> https://csiw.qom.ac.ir/article_3526_bb5dcd308df56c5009f6cf8aa1e69e6d.pdf