دانشگاه قم پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب 2476-4213 13 1 2026 03 28 The Transition from Absolute to Restrictive State Immunity: A Comparative Study of Scandinavia and the Middle East through the Lens of International Law Developments گذار از مصونیت مطلق به مصونیت نسبی دولت: پلی میان اسکاندیناوی و خاورمیانه در آیینه تحولات حقوق بین‌الملل 213 250 3604 10.22091/csiw.2025.12333.2634 FA مهدی فیروزآبادیان استادیار گروه حقوق، واحد تربت‌حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت‌حیدریه، ایران. 0000-0001-9443-7366 زهره افشار قوچانی استادیار گروه حقوق، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران‏. 0009-0000-5349-7469 فرامرز یادگاریان دانشجو کارشناسی ارشد،‌ گروه حقوق بین‌الملل، واحد علوم و تحقیقات، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0000-0002-4561-4669 Journal Article 2025 02 09 Recent developments in public international law have precipitated a fundamental redefinition of the doctrine of state immunity and a decisive shift from the traditional paradigm of absolute immunity towards the modern doctrine of restrictive immunity. This study undertakes a comparative analysis of this transition in four Scandinavian countries - Norway, Denmark, Sweden, and Finland - and three Middle Eastern countries - Iran, Türkiye, and the United Arab Emirates. The particular significance of this inquiry resides in the remarkable diversity of the legal systems under examination: the Scandinavian countries operate within civil law traditions possessing the distinctive characteristics of Nordic legal culture; Iran possesses a mixed legal system incorporating elements of both Islamic law and the civil law tradition; Türkiye has adopted the European civil law model; and the United Arab Emirates features a dual legal system, influenced by Sharia law, which applies civil law alongside common law in its financial free zones. Employing a descriptive-analytical methodology and drawing upon an extensive review of international legal instruments, domestic legislation, and the published case law of the national courts concerned, the study identifies and analyses the principal factors driving this transition, including the expansion of international commercial relations, the normative influence of international conventions, most notably the United Nations Convention on Jurisdictional Immunities of States and Their Property of 2004, the pressures of globalization, and domestic legislative and judicial reforms. The findings demonstrate that, notwithstanding the considerable structural, cultural, and political differences among the countries examined, all are progressing towards the adoption of restrictive immunity, albeit at differing rates and through distinct institutional mechanisms: the Scandinavian countries have advanced more rapidly through dynamic judicial practice and progressive statutory reform, whereas the Middle Eastern countries have proceeded more gradually, primarily through discrete legislative developments. The study concludes with an array of recommendations for the Iranian legal system, including the enactment of comprehensive legislation on state immunity that clearly delineates sovereign from commercial acts, the development of consistent judicial practice, and active participation in international fora addressing issues of state immunity, in order to align domestic law more closely with contemporary developments in public international law.  تحولات اخیر در عرصه حقوق بین‌الملل موجب بازتعریف مفهوم مصونیت دولت‌ها و تغییر رویکرد از مصونیت مطلق به مصونیت نسبی شده است. این پژوهش به بررسی تطبیقی روند گذار از مصونیت مطلق به مصونیت نسبی دولت‌ها در کشورهای اسکاندیناوی (نروژ، دانمارک، سوئد و فنلاند) و کشورهای اسلامی ازجمله ایران و ترکیه و امارات متحده عربی می‌پردازد. اهمیت این مطالعه در تنوع نظام‌های حقوقی این کشورها است؛ کشورهای اسکاندیناوی دارای نظام حقوقی مدنی با ویژگی‌های نوردیک، ایران با نظام حقوقی مختلط اسلامی‌مدنی، ترکیه با نظام حقوقی مدنی اروپایی و امارات با نظام حقوقی دوگانه شامل حقوق مدنی و کامن‌لا در مناطق آزاد تجاری هستند. این تفاوت‌ها امکان درک عمیق‌تری از نحوه تعامل نظام‌های حقوقی مختلف با تحولات حقوق بین‌الملل فراهم می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که علی‌رغم تفاوت‌ها، همه کشورها به سمت پذیرش مصونیت نسبی حرکت کرده‌اند، اما سرعت و شیوه آن متفاوت است. این پژوهش با روش توصیفی‌تحلیلی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای و اسناد حقوقی، عوامل مؤثر در این گذار را شامل توسعه روابط تجاری بین‌المللی، تحولات حقوق بین‌الملل و فشارهای اقتصادی‌سیاسی شناسایی کرده است. نتایج می‌تواند به فهم بهتر چالش‌های حقوقی بین‌المللی و ارائه راهکارهای هماهنگی با تحولات جهانی کمک کند. https://csiw.qom.ac.ir/article_3604_2adfa8247e4528a820695b97dd8a90d7.pdf