دانشگاه قم پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب 2476-4213 مقالات آماده انتشار 2026 02 22 Divergence of the Islamic Penal Code with Human Rights Norms by Revival of the Zemmah Contract; Critical Analysis in the framework of Minorities Rights احیاء قرارداد ذِمه؛ جلوه‌ای از واگرایی قانون مجازات اسلامی با موازین حقوق بشری در حمایت از اقلیت‌ها 4233 10.22091/csiw.2024.10936.2557 FA حیدر پیری استادیار حقوق بین الملل عمومی، گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران. 0000-0002-4302-7938 مهدی هوشیار استادیار حقوق جزا و جرم شناسی، گروه حقوق، دانشگاه آزاد اسلامی شیراز، واحد شیراز، شیراز، ایران Journal Article 2024 07 05 The Zemmah Contract is one of the institutions the origin of which goes back to the Jurisprudence Standards upon which human are legally divided into three categories; Muslims, Zemmah non-Muslims and non-Muslim. Meanwhile, the latter has no rights. Although there is no mention of the contract in the 1979 Constitution, but the Islamic Penal Code 2013 has established the contract in the Iranian penal system. This article seeks to answer the question: Does the Contract has any effect on the enjoyment of legal and natural rights of minorities from the perspective of international law in the one hand and Iranian legal system on the other? The other question is whether acceptance of the Zemmah contract can be in conflict with international human rights treaties or not? The main argument is that the Contract received the signature of Sharia law has fundamental differences with the structures of modern times. However, in the contemporary era, substantive and procedural challenges arise when examining the interaction between the Zemmah contract and human rights norms protecting minorities, norms founded on the principle of equality, non-discrimination and the right to existence and preserve cultural identity. قرارداد ذمه یکی از نهادهایی است که ریشه در آموزه­های فقهی دارد و بر اساس آن انسانها از لحاظ حقوقی به سه دسته مسلمانان، غیر­مسلمانان ذمی و غیرذمی تقسیم می­شوند؛ در این میان، دسته اخیر از هیچ حقوقی برخوردار نیستند. به رغم آنکه در قانون اساسی اشاره­ای به قرارداد ذمه نشده، اما در قانون مجازات اسلامی مصوب 1392، نهاد قرارداد ذمه در نظام کیفری ایران برقرار شده است. این مقاله در پی پاسخ به این سؤال است که بقای قرارداد ذمه از منظر نظام حقوقی ایران و نظام حقوق بین­­الملل چه تأثیری در برخورداری غیرمسلمانان به عنوان اقلیت از حقوق طبیعی و قانونی دارد؟ آیا پذیرش بقا و موضوعیت قرارداد ذمه، در تضاد با هنجارهای بین‌المللی حقوق بشر نمی‌باشد؟ با تتبع در آموزه­های حقوقی، اسناد و رویه قضایی، نویسندگان بر این ایده هستند که قرارداد بنا به مصالحی در گذشته امضای شریعت را دریافت کرده است اما در عصر حاضر در خصوص تعامل میان این نهاد فقهی با قواعد حقوق بشری حمایت از اقلیت‌ها که بر پایه اصل برابری، منع تبعیض، حق موجودیت و حفظ هویت فرهنگی شکل گرفته ملاحظات ماهوی و شکلی اساسی وجود دارد. <em> </em>