دانشگاه قم پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب 2476-4213 مقالات آماده انتشار 2026 05 19 A Three-level Analysis of the Barriers to Women’s Presidency in Iran: A Bidirectional Trajectory from Structure to Agency واکاوی سه سطحی موانع ریاست جمهوری زنان در ایران:مسیری دو سویه از ساختار تا فرد 4432 10.22091/csiw.2026.15515.2778 FA فرزانه سادات نورمفیدی . دانشکده حقوق. دانشگاه شهید بهشتی. تهران .ایران 0009-0008-8408-8885 مهناز بیات کمیتکی گروه حقوق عمومی و اقتصادی، دانشکده حقوق، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران 0000-0002-4796-155X Journal Article 2026 02 27 The eligibility of women for the presidency in Iran has remained a contested constitutional issue for over four decades. Existing scholarship has primarily concentrated on the doctrinal interpretation of Article 115 and its jurisprudential foundations, paying limited attention to the discursive and sociopolitical mechanisms that sustain women’s exclusion. This article addresses this gap by examining how legal ambiguity is embedded within broader structures of power.<br /> <br /> Drawing on Foucault’s notion of “regime of truth” and Bourdieu’s concepts of field, capital, and habitus, the study conceptualizes exclusion as a multi-level phenomenon. It analyzes the barriers to women’s presidency across three interrelated dimensions: structural (discursive ambiguity), intermediate (distribution of symbolic capital within the political field), and individual (internalization of gendered dispositions).<br /> <br /> Methodologically, the research employs qualitative critical discourse analysis of constitutional debates in the Assembly of Experts, interpretive opinions of the Guardian Council, and relevant legal and jurisprudential texts. The findings demonstrate that ambiguity surrounding the term rajal-e siyasi (“political personality”) operates not merely as a technical constitutional indeterminacy but as a productive mechanism within a regime of truth that normalizes male political authority.<br /> <br /> The article argues that women’s exclusion is reproduced through the interaction of institutional discourse, field dynamics, and gendered habitus. Absent transformation across all three levels, demands for women’s presidential eligibility are likely to remain confined to the symbolic sphere rather than producing substantive institutional change. مسئله امکان یا عدم امکان ریاست‌جمهوری زنان در ایران، طی چهار دهه گذشته در کانون مناقشات حقوقی، فقهی و سیاسی قرار داشته است. پژوهش‌های موجود عمدتاً بر تفسیر اصل 115 قانون اساسی و مبانی فقهی آن تمرکز کرده‌اند و کمتر به سازوکارهای بازتولید این محدودیت در سطوح اجتماعی و ذهنی پرداخته‌اند. این مقاله با هدف پر کردن این خلأ، با بهره‌گیری تلفیقی از نظریه «گفتمان» و «رژیم حقیقت» میشل فوکو و مفاهیم «میدان»، «سرمایه» و «عادت‌واره» پیر بوردیو، موانع ریاست‌جمهوری زنان را در سه سطح ساختاری، میانی و فردی تحلیل می‌کند. روش تحقیق کیفی و مبتنی بر تحلیل گفتمان انتقادی اسناد حقوقی، مذاکرات مجلس خبرگان قانون اساسی، مصوبات شورای نگهبان و متون فقهی است. یافته‌ها نشان می‌دهد ابهام در واژه «رجل سیاسی» صرفاً یک مسئله حقوقی نیست، بلکه بخشی از رژیم حقیقتی است که از طریق نهادهای رسمی، میدان سیاست و عادت‌واره‌های جنسیتی بازتولید می‌شود. در نتیجه، محرومیت زنان از این منصب حاصل هم‌افزایی سه سطح ساختاری (ابهام نهادی)، میانی (کمبود سرمایه نمادین) و فردی (درونی‌سازی نقش‌های جنسیتی است. مقاله نتیجه می‌گیرد که بدون تحول هم‌زمان در هر سه سطح، مطالبه ریاست‌جمهوری زنان در سطحی نمادین باقی خواهد ماند.