مسئولیت مدنی سرپرست و متبوع مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، فرانسه، انگلیس، مصر و عراق

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.

چکیده

از جمله مباحث مهم حوزه مسئولیت مدنی، مسئولیت مدنی سرپرست یا ولی نسبت به فرد تحت سرپرستی یا مولی علیه است که عمدتاً مسئولیت سرپرست بر اساس فرض تقصیر ولیّ ترسیم شده است مگر ان که خلاف آن ثابت شود. مراد از ولی سرپرست طفل ممیز یا غیرممیز یا فرد معلول و نابینا است که به صورت ذاتی یا طبق قانون به سرپرستی انتخاب شده است که رابطه مولی و مولی علیه بین او و فرد تحت سرپرستی برقرار شده است و چنانچه خسارتی از طرف مولی علیه بر دیگری وارد شود و علت خارجی، عامل زیان وارده نباشد، حقوق دانان اکثرا قایل به لزوم جبران خسارت وارده توسط مولی علیه هستند و تا زمانی که مولی علیه مالی دارد در موارد وقوع تقصیر، خسارت باید از مال خود صغیر پرداخت شود. اما در بحث مسئولیت مدنی متبوع یا مالک یا کارفرما، نسبت به تابع، یعنی کارگزار و کارگر و غیره نیز عمده نظریات در این کشورها بر تقصیر پایه گذاری شده است که در مواقع احراز رابطه تابعیت، این کارفرما و مالک و دولت است که باید خسارت ضمن کار تابع را جبران نماید مگر آن که ثابت شود تابع در انجام عمل دچار تقصیر شده است. البته در مواقعی که اگر تابع تلاش هم می کرد قادر به دفع ضرر نبود پرداخت خسارت بر عهده متبوع نهاده شده است.

تازه های تحقیق

- مسئولیت ولی نسبت به مولی علیه جزء موارد استثناء بر مسئولیت مدنی است چون اصل بر آن است که هرکس ضامن خسارتی است که به دیگری می زند و قبول مسئولیت ولی بخاطر حمایت از زیاندیده و تأکید بر مراقبت ولی نسبت به مولی علیه درقانون پذیرفته شده است.

  1. در مسئولیت مولی علیه نیز در جایی که عامل زیان به عامل خارجی نسبت داده شود. ولی او از پرداخت خسارت معاف است.
  2. مبانی مسئولیت مدنی ولی در قانون ایران را می توان در موارد 7 و 11 و 12 قانون مسئولیت مدنی و مواد 473 و 517 و 518 قانون مجازات اسلامی جدید و قانون بیمه اجباری سال 1374 جستجو کرد.
  3. در قانون مدنی فرانسه مهمترین ماده قانونی بندهای ماده 1384 قانون مدنی این کشور است که مسئولیت مولی علیه را بر اساس نظریه نیابت یا حلول یا ضمان می توان پذیرفت.
  4. حقوقدانان مصری با استناد به ماده 173 قانونی مدنی این کشور سن صغیر را تا 21 سال قلمداد نموده و ولی را مسئول جبران خسارات وارده ازطرف مولی علیه نموده به شرطی که از سن 15 تا 21 سال، طفل متکی به اولیاء باشد را پذیرفته اند.
  5. در قانون عراق نیز سعی کرده اند که نظریه مسئولیت مولی علیه را ابتدا به خاطر وجود تقصیر ولی توجیه کنند که از طفل خوب مراقبت نکرده است و خواسته اند نظر مازوها را بر اساس نظریه تقصیر توجیه نمایند ولی بخاطر اشکالاتی، از این نظریه صرف نظر و به فرض تقصیر ولی روی آورده اند.
  6. در مسئولیت متبوع نسبت به تابع هم کشورهای ایران، فرانسه، انگلیس، مصر، عراق عمدتا قایل بر آن هستند که به شرط تحقق رابطه تابعیت و عدم تقصیر تابع، متبوع باید از عهده خسارت ناشی از عمل تابع برآید.

 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Civil Liability of Supervising Persons and Principals: A Comparative Study of the Laws of Iran, France, England, Egypt, and Iraq

نویسنده [English]

  • Aziz Fahimi
Associate Professor of Private Law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده [English]

Among the important issues in the field of civil liability is the liability of a supervising person or guardian for the acts of a person under his or her supervision or guardianship. As a general rule, the liability of the guardian is predominantly based on a presumption of fault, unless the contrary is established. The term “guardian” in this context refers to a person responsible for the care and supervision of a discerning or non-discerning child, or a person with a disability or visual impairment, whether appointed by operation of law or otherwise entrusted with such responsibility, thereby establishing a relationship of guardianship between the guardian and the person under guardianship. Where the person under guardianship causes damage to another and no external cause constitutes the source of the harm, the prevailing view among legal scholars is that the resulting loss must be compensated. Where the person under guardianship has sufficient assets, however, compensation for damage caused through his or her fault may, in the relevant circumstances, be satisfied from the minor’s own property. With regard to the civil liability of a principal, owner, or employer for the acts of a subordinate, including an agent or employee, the predominant approaches in the legal systems under consideration likewise place liability on fault-based grounds. Once a relationship of subordination is established, the employer, owner, or State is generally required to compensate for damage caused by the subordinate in the course of employment, unless it is established that the subordinate was himself or herself at fault in performing the relevant act. Nevertheless, in cases where the subordinate could not have prevented the harm even by exercising due care, liability for compensation is placed upon the principal.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Civil Liability
  • Guardian
  • Supervising Person
  • Principal
  • Iran
  • France
  • England
  • Egypt
  • Iraq

مراجع

بادینی، حسن، 1384، فلسفه حقوق مسئولیت مدنی، شرکت سهامی انتشار.
الجندی، عبدالحلیم، 1958،المسؤولیه المدنیه فی النظام الاشتراکی، مجله مصر المعاصره، العدد 328، لسنة 1967م.
الحر العاملی، ابوجعفر محمد بن الحسن،بی تا، وسائل الشیعه، ج18، دار احیاء التراث العربی.
حسنی، محمد فؤاد، 1928،بحث فی مسؤولیه الاباء والامهات والقامه والاوصیاء عن اعمال الصبی والمحجور، مجله المحاماه، الاهلیةه، القاهر، العدد 4، 5 .
حکمت نیا، محمود، 1386،مسئولیت مدنی در فقه امامیه، پژوهشگاه علوم و فرهنگ و اسلامی.
حلی، جعفر بن الحسن، بی تا،شرائع الإسلام، انتشارات استقلال طهران .
حیادی، نبیل عبدالرحمن، 2016، قانون مدنی عراق، بیروت، نشر عاتک .
الحیاری، احمد ابراهیم،2003، المسؤولیه التقصیریه عن فعل الغیر، ط 1، دار وائل للنشر، عمان، الاردن .
الخمینی، روح الله بن مصطفی الموسوی، 1421، البیع، ج 4، ط الاولی، مؤسسه تنظیم و نشر اثار الامام الخمینی، طهران.
الخوئی، أبوالقاسم الموسوی، 1396،تکمله المنهاج، ج 42، المطبعه العلمیه، قم .
ره پیک، حسن، 1393،حقوق مسئولیت مدنی و جبرانها، انتشارات خرسندی.
ژوردن، پاتریس، 1382،اصول مسئولیت مدنی، ترجمه مجید ادیب، تهران، نشر میزان.
سراج، محمد احمد،1410، ضمان العدوان فی الفقه الاسلامی، القاهره، دارالثقافه للنشر و التوزیع .
السنهوری عبدالرزاق، 1952،الوسیط فی شرح القانون المدنی الجدید، دار النشر للجامعات المصریه، القاهره .
سنهوری، عبدالرزاق احمد، 1967،الوسیط، ج1، دار احیاء التراث العربی، بیروت، ط1 .
صراف، عباس،1954، المسؤولیه العقدیه عن فعل الغیر، اطروحه دکتوراه جامعه القاهره، کلیه الحقوق مطبعه دار الکتاب العدلی، مصر.
عامر، حسین، 1956،المسؤولیه المدنیه، ط 1، مط مصر، شرکه مساهمه مصریه .
عکوش، حسن، 1970،المسؤولیه العقدیه و المسؤولیه التقصیریه فی القانون المدنی، ط2، دارالفکر الحدیث القاهره، 1970م.
عمر، محمد الشیخ،1970، مسؤولیه المتبوع، اطروحه دکتوراه من جامعه القاهره مطبع سجیل العرب، .
فهیمی . عزیزاله . 1391،مسئولیت مدنی ناشی از تخریب محیط زیست در فقه و حقوق ایران، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی .
قاسم زاده، سید مرتضی1386، مسئولیت مدنی، تهران، نشر میزان.
قانون المدنی العراقی رقم 40 لسنه 1951.
قانون المدنی الفرنسی الصادر عام 1804م.
قانون مجازات اسلامی ایران مصوب 1392
قانون مسئولیت مدنی ایران مصوب 1339
قانونی مدنی المصری رقم 131 لسنه 1949م.
لوراسا، میشل، 1375،مسئولیت مدنی، ترجمه محمداشتری، نشر حقوقدان.
متولی وهدان، رضا، ا2014،لوجیبر فی المسئولیه المدنیه، مصر، دارالفکر والقانون، .
 مراغی، میر عبدالفتاح الحسینی، 1425،العناوین، ج 1، مؤسسه النشر الاسلامی التابعه لجامعه المدرسین،، ط 2.
مرقس، سلیمان، 1968،مسؤولیه الراعی المفترضه عن فعل المرعی فی تقنیات البلاد العربیه مع المقارنه بالقانون الفرنسی، جامعه الدول العربیه، معهد البحوث والدراسات العربیه، .
مناوری، فکری احمد، 1966،حدود الخطأ المفترض کأساس مسؤولیه متولی الرقابه، مجله دار قضایا الحکومه السنه العاشره .
 نجفی، محمد حسن،2009، جواهر الکلام، ج 42، دار احیاء التراث العربی، بیروت .
وحدتی شبیری، سید حسن، 1385، مبانی مسئولیت مدنی قراردادی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
 
Reference
Bell, J., Boyron, S., & Whittaker, S. (1998). Principles of French law. Oxford University Press.
Cooke, J. (1999). Law of torts (4th ed.). Financial Times Pitman Publishing.
Josserand, L. (n.d.). Les accidents de droit civil (Vol. 11, Vol. 512).
Mazeaud, H., & Mazeaud, L. (1965). Traité théorique et pratique de la responsabilité civile délictuelle (6th ed., Vol. 1). André Tunc.
Salmond, J. W. (1969). On the law of torts (15th ed.; R. F. V. Heuston, Ed.). Sweet & Maxwell.
Savatier, R. (1923-1933). Traité de droit civil: Les obligations en général. Paris.
Villey, M. (1970). Esquisse historique sur le mot « responsabilité ». Archives de philosophie du droit, 22.
In Persian
Akūsh, Ḥ. (1970). Al-masʾūliyyah al-ʿaqdiyyah wa-al-masʾūliyyah al-taqṣīriyyah fī al-qānūn al-madanī (2nd ed.). Dār al-Fikr al-Ḥadīth.
Al-Ḥāʾirī, A. I. (2003). Al-masʾūliyyah al-taqṣīriyyah ʿan fiʿl al-ghayr (1st ed.). Dār Wāʾil lil-Nashr.
Al-Ḥurr al-ʿĀmilī, M. ibn al-Ḥasan. (n.d.). Wasāʾil al-shīʿah (Vol. 18). Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī.
Al-Jundī, ʿA. (1967). Al-masʾūliyyah al-madaniyyah fī al-niẓām al-ishtirākī. Al-Majallah al-Miṣriyyah al-Muʿāṣirah, (328).
Al-Khumeinī, R. M. al-Mūsawī. (2000). Al-bayʿ (Vol. 4, 1st ed.). Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Al-Khūʾī, A. al-Q. al-Mūsawī. (2017). Takmilat al-minhāj (Vol. 42). Al-Maṭbaʿah al-ʿIlmiyyah.
Al-Sanhūrī, ʿA. al-R. A. (1952). Al-wasīṭ fī sharḥ al-qānūn al-madanī al-jadīd. Dār al-Nahḍah al-Jāmiʿiyyah.
Al-Sanhūrī, ʿA. al-R. A. (1967). Al-wasīṭ (Vol. 1, 1st ed.). Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī.
Al-Sarrāf, ʿA. (1954). Al-masʾūliyyah al-ʿaqdiyyah ʿan fiʿl al-ghayr [Doctoral dissertation, Cairo University, Faculty of Law]. Maṭbaʿat Dār al-Kitāb al-ʿAdlī.
Al-Sheikh ʿUmar, M. (1970). Masʾūliyyat al-mutbūʿ [Doctoral dissertation, Cairo University]. Maṭbaʿat Sijill al-ʿArab.
Āmir, Ḥ. (1956). Al-masʾūliyyah al-madaniyyah (1st ed.). Maṭbaʿat Shirkat Musāhamah Miṣriyyah.
Badini, H. (2005). Philosophy of civil liability. Enteshar Joint Stock Company. (In Persian)
Civil Code of Egypt, No. 131 of 1948.
Civil Code of France (1804).
Civil Code of Iraq, No. 40 of 1951.
Fahīmī, ʿA. (2012). Civil liability arising from environmental destruction in Islamic jurisprudence and Iranian law. Research Institute for Islamic Culture and Thought. (In Persian)
Ḥellī, J. ibn al-Ḥasan. (n.d.). Sharāʾiʿ al-Islām. Esteqlal Publishing. (In Persian)
Ḥikmat-Niyā, M. (2007). Civil liability in Imami jurisprudence. Research Institute for Islamic Culture and Thought. (In Persian)
Ḥusnī, M. F. (1928). Baḥth fī masʾūliyyat al-ābāʾ wa-al-ummahāt wa-al-aqārb wa-al-awṣiyāʾ ʿan aʿmāl al-ṣabī wa-al-maḥjūr. Majallat al-Muḥāmāh, (4-5).
Iranian Civil Liability Act (1960).
Islamic Penal Code of Iran (2013).
Jāhānī, M. A. S. (2011). Ḍamān al-ʿudwān fī al-fiqh al-Islāmī. Dār al-Thaqāfah lil-Nashr wa-al-Tawzīʿ.
Jūrden, P. (2003). Principles of civil liability (M. Adīb, Trans.). Mizan Publishing. (In Persian)
Lorasā, M. (1996). Civil liability (M. Dashtīrī, Trans.). Ḥoqūqdān Publishing. (In Persian)
Marāghī, M. F. al-Ḥusaynī. (2004). Al-ʿanāwīn (Vol. 1, 2nd ed.). Islamic Publishing Institute affiliated with the Society of Seminary Teachers of Qom.
Marqūs, S. (1968). Masʾūliyyat al-rāʿī al-muftaraḍah ʿan fiʿl al-marʿī fī taqnīnāt al-bilād al-ʿArabiyyah maʿa al-muqāranah bi-al-qānūn al-Faransī. League of Arab States, Institute of Arab Research and Studies.
Mutawallī Wahdān, R. (2014). Al-jabr fī al-masʾūliyyah al-madaniyyah. Dār al-Fikr wa-al-Qānūn.
Najafī, M. Ḥ. (2009). Jawāhir al-kalām (Vol. 42). Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī.
Qāsimzādah, S. M. (2007). Civil liability. Mizan Publishing. (In Persian)
Rahpeyk, Ḥ. (2014). Civil liability and remedies. Khorsandi Publishing. (In Persian)
Savādī, M. A. (2011). Ḍamān al-ʿudwān fī al-fiqh al-Islāmī. Dār al-Thaqāfah lil-Nashr wa-al-Tawzīʿ.
Wahdatī Shabīrī, S. Ḥ. (2006). Foundations of contractual civil liability. Research Institute for Islamic Culture and Thought. (In Persian)
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار