بررسی تطبیقی چالش‌های حقوقی هوش مصنوعی، در مراقبت‌های بهداشتی در حقوق ایران و اتحادیه اروپا

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 دانشیار گروه حقوق خصوصی دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

چکیده

 در سال‌های اخیر، رشد و گسترش سریعی در استفاده از یادگیری ماشینی و سایر رویکردهای هوش مصنوعی شروع شده است. در عرصه پزشکی هوش مصنوعی دارای این ظرفیت است تا اساساً نحوه تصمیم‌گیری در مورد مراقبت‌های بهداشتی و نحوه تشخیص و درمان بیماران را تغییر دهد. سؤال این مقاله این‌گونه مطرح شده است که چالش‌های حقوقی ناشی از هوش مصنوعی در مراقبت‌های بهداشتی چیست؟ یافته‌ها حاکی از آن است که در دو بعد اخلاقی و حقوقی می‌توان به هوش مصنوعی پرداخت، از بعد اخلاقی مسائلی چون رضایت آگاهانه برای استفاده از هوش مصنوعی برای درمان بیمار، شفافیت و ایمنی آن و تعصب الگوریتمی که می‌تواند حتی منجر به نژادپرستی شود مورد توجه قرار گرفت و از دید حقوقی نیز بحث شناسایی مسئولیت، حریم خصوصی و امنیت داده‌های بیماران، مالکیت معنوی و امنیت سایبری مورد تحلیل قرار گرفت. در این زمینه اتحادیه اروپا در گسترهٔ قانون حفاظت از داده‌ها گام‌هایی را برداشته است این در حالی است که در حقوق ایران هیچ قانون مرتبطی با هوش مصنوعی و مراقبت‌های بهداشتی وجود ندارد و تنها می‌توان از برخی از قوانین مباحثی مثل مسئولیت پزشکان، حفاظت از داده‌ها، بحث بهداشت عمومی و حریم خصوصی را تا حدودی استنباط کرد که از جانب قانون‌گذار نیاز به بازبینی دارد.

تازه های تحقیق

پیشرفت‌های مستمر هم در تجمیع داده‌ها و هم در علم کامپیوتر، ظهور هوش مصنوعی را به همراه داشته است. در این میان چالش‌های حقوقی و مسائل اخلاقی در کاربرد هوش مصنوعی در مراقبت‌های بهداشتی همچنان مورد مناقشه است. رضایت آگاهانه و اطلاع بیمار از خطرات احتمالی و چگونگی عملکرد هوش مصنوعی، ایمنی و شفافیت در جهت اطمینان و اعتبار مجموعه داده‌ها و جلوگیری از سوگیری داده‌ها و ایجاد اعتماد در بین ذی‌نفعان همچنین جلوگیری از تبعیض بین افراد از مهم‌ترین چالش‌های اخلاقی به‌کارگیری هوش مصنوعی در مراقبت‌های بهداشتی است. از سوی دیگر مواردی از قبیل شناسایی مسئولیت در هنگام بروز حادثه برای پزشکان یا تولیدکنندگان نرم‌افزارهای مراقبت‌های بهداشتی با توجه به تئوری‌های گوناگون مسئولیت و قواعد مختلف مسئولیت مدنی در بسیاری از کشورها و وجود ابهامات فراوان در این خصوص، به‌عنوان مهم‌ترین چالش حقوقی در این زمینه مورد توجه قرار گرفته است.

اتحادیه اروپا حقوق و قوانین خود را در خصوص هوش مصنوعی در حوزه‌های مختلف به شدت توسعه داده است و چالش‌های مورد اشاره در این مقاله را تا حد مطلوبی مدیریت کرده است، هرچند درزمینهٔ وجود چارچوب هماهنگ قانونی و حقوقی در رابطه با شناسایی مسئولیت دارای نواقصی است که تا حدودی با تصویب قطعنامه و دستورالعمل‌های گوناگون سعی در جبران این نقیصه برآمده است، این در حالی است که با بررسی تمام قوانین ایران در خصوص هوش مصنوعی و مراقبت‌های بهداشتی، می‌توان مدعی شد که بحث هوش مصنوعی، اساساً در این قوانین وارد نشده است و برخی از قوانین مرتبط تنها به داده‌ها در فضای مجازی و اهمیت حریم خصوصی پرداخته‌اند که ناکافی هستند و باید درزمینهٔ پرداختن به هوش مصنوعی و مسائل مربوط به آن مانند مراقبت‌های بهداشتی و هوش مصنوعی، قانون‌گذار بیش‌ازپیش تدقیق کند. چه اینکه با توجه به سرعت پیشرفت این تکنولوژی، عدم ورود قانون‌گذار و عدم توجه به این حوزه، خسارات شدید و جبران‌ناپذیری را بر جای خواهد گذاشت.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Legal Challenges of Artificial Intelligence Use in Healthcare: Iranian Law and European Union Law

نویسندگان [English]

  • Hamed Agha Amini Fashami 1
  • Seyyed Hasan Hosseini Moghadam 2
1 . PhD Student of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
2 Associate Professor in Department of Private Law, Faculty of Law and Political Science, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
چکیده [English]

The rapid expansion of machine learning and other artificial intelligence technologies has demonstrated a significant potential to transform healthcare decision-making, diagnosis, and treatment. This study undertakes a comparative examination of the legal challenges arising from the deployment of artificial intelligence in the healthcare sector within the framework of Iranian law and European Union law. The central research question concerns the principal ethical and legal issues engendered by the use of AI in healthcare, and the adequacy of the existing legal responses in each jurisdiction. The study identifies and analyses challenges in two interrelated domains. In the ethical domain, the critical concerns addressed include the validity of informed consent where AI systems are integrated into clinical decision-making, the imperatives of safety and algorithmic transparency, and the risk of algorithmic bias productive of discriminatory outcomes. In the legal domain, the analysis encompasses the attribution of civil liability for harm occasioned by AI systems, the protection of patient privacy and personal health data, the safeguarding of intellectual property rights, and the ensuring of cybersecurity in interconnected medical devices and health information systems. The findings reveal a pronounced regulatory asymmetry: the European Union has undertaken extensive and sustained legislative efforts to construct a comprehensive legal architecture for the governance of AI in healthcare, most notably through the General Data Protection Regulation, the proposed Artificial Intelligence Act, and the evolving framework for civil liability, whereas Iranian law continues to lack a dedicated and integrated legislative framework governing artificial intelligence in this domain. Existing provisions concerning medical liability, data protection, public health, and privacy, scattered across disparate enactments, offer only fragmentary and inadequate guidance, and the study concludes that a thoroughgoing legislative revision is an urgent and unavoidable necessity.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Artificial Intelligence
  • Healthcare
  • Data Protection
  • Informed Consent
  • Civil Liability
  • European Union Law
  • Iranian Law

مراجع

بادینی، حسن (1391).  «نقدی بر مبنا و قلمرو مسئولیت مدنی عرضه کنندگان کالاها و خدمات در قانون حمایت از مصرف‌کننده مصوب سال 1388»، مجله تحقیقات حقوقی، شماره ۵8.
بادینی، حسن (1391). فلسفه مسئولیت مدنی، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.
تقی‌زاده، ابراهیم، عباسی، محمود و علیپور، سحر (139۴). «بررسی فقهی وجوه مسؤولیت پزشک در برابر بیماران اورژانسی»، مجله علمی-پژوهشی فقه پزشکی،  شماره ۷.‌
جابری، طالب (1397). «هوش مصنوعی و قانون‌گذاری (قواعد قانون مدنی در حوزه رباتیک پارلمان اروپا)»، نشریه گزارش‌های کارشناسی مرکز پژوهش‌های مجلس،شماره ۵.
ذاکری نیا، هانیه (1۴0۲). «ماهیت و مبنای مسئولیت مدنی ناشی از هوش مصنوعی در حقوق ایران و کشورهای اتحادیه اروپا»، نشریه حقوق خصوصی دانشگاه تهران، شماره ۴۳.
کاتوزیان، ناصر (۱۴۰۱). الزام‌های خارج از قرارداد؛ چاپ چهارم، تهران: گنج دانش.
کاتوزیان، ناصر (138۴).  دوره مقدماتی حقوق مدنی وقایع حقوقی، چاپ هشتم، تهران: شرکت سهامی انتشار.
کاتوزیان، ناصر 1379(). نظریه عمومی تعهدات، چاپ اول، تهران: دادگستر.
گودرزی، فرامرز و کیانی، مهرزاد (1398).   پزشکی قانونی برای دانشجویان رشته حقوق، چاپ هفتم، تهران: سمت.
تخشید، زهرا  (1۴00). «مقدمه‌ای بر چالش‌های هوش مصنوعی در حوزه مسئولیت مدنی»، مجله علمی حقوق خصوصی، شماره 18.
سلیمی، فضه و پارساپور، محمدباقر (1391). «مبانی مسئولیت مدنی عرضه کننده در مقابل مصرف‌کننده مطالعه تطبیقی در قانون حمایت از مصرف‌کنندگان و حقوق اتحادیه اروپا»، مجله پژوهش‌های تطبیقی، شماره ۱۶.
سیفی، آناهیتا و رزم‌خواه، نجمه (1۴00). «هوش مصنوعی و چالش‌های پیش‌رو در قلمرو حقوق بین‌الملل بشر، با رویکردی بر حقِ کار»، دوفصلنامه بین‌المللی حقوق بشر، شماره 1.
صادقی ح و ناصر، م (1399). «چالش‌های اخلاقی و حقوقی آیین‌نامه اتحادیه اروپا در سازوکارهای هوش مصنوعی در حوزه سلامت»، مجله اخلاق زیستی، شماره ۳۵.
صفایی، سید حسین و رحیمی، حبیب‌الله (1398). مسئولیت مدنی (الزامات خارج از قرارداد)، چاپ اول، تهران: سمت.
صفایی، سید حسین و شعبانی، هادی (۱۳۹۴). «مبنای مسئولیت مدنی تولیدکنندگان کالا و ارائه دهندگان خدمات، مطالعه تطبیقی در حقوق ایران، اسلام، آمریکا و اتحادیه اروپا»، مجله پژوهش‌های تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره 2.
قهرمان پور، رحمان (۱۴۰۱). «تحلیل هوش مصنوعی، فناوری پیشرفته یا ظهور عصری جدید»، نشریه دیدبان امنیت ملی، شماره 113.
میر معصومی، مهدی (۱۴۰۲). «بررسی پیشرفت‌های اخیر هوش مصنوعی در بهداشت و درمان بر اساس منابع سیستماتیک»، نشریه اکتشاف و پردازش هوشمند دانش، شماره 10.
References
Cohen, I. G., Amarasingham, R., Shah, A., Xie, B., & Lo, B. (2014). The legal and ethical concerns that arise from using complex predictive analytics in health care. Health Affairs, 33(7), 1139-1147.
Cohen, I. G., & Pearlman, A. (2018). Smart pills can transmit data to your doctors, but what about privacy? New Scientist, (19).
Dahal, N., Nandagopal, N., Nafalski, A., & Nedic, Z. (2011, November). Modeling of cognition using EEG: A review and a new approach. In TENCON 2011-2011 IEEE Region 10 Conference (pp. 1045-1049). IEEE.
European Commission. (2018). Commission staff working document: Liability for emerging digital technologies. Accompanying the communication "Artificial Intelligence for Europe" (SWD(2018) 137 final).
European Commission. (2020). Report from the Commission to the European Parliament, the Council and the European Economic and Social Committee: Report on the safety and liability implications of artificial intelligence, the Internet of Things and robotics.
Finlayson, S. G., Bowers, J. D., Ito, J., Zittrain, J. L., Beam, A. L., & Kohane, I. S. (2019). Adversarial attacks on medical machine learning. Science, 363(6433), 1287-1289.
Gerke, S., Kramer, D. B., & Cohen, I. G. (2019). Ethical and legal challenges of artificial intelligence in cardiology. AIMed Magazine, 2, 12-17.
Gerke, S., Minssen, T., & Cohen, I. G. (2020). Ethical and legal challenges of artificial intelligence-driven healthcare. In Artificial intelligence in healthcare (pp. 295-336). Academic Press. https://doi.org/10.1016/B978-0-12-818438-7.00012-5
Gerke, S., Minssen, T., Yu, H., & Cohen, I. G. (2019). Ethical and legal issues of ingestible electronic sensors. Nature Electronics, 2(8), 329-334.
Lemley, M. A., & Shafir, Z. (2011). Who chooses open-source software? University of Chicago Law Review, 78, 139-164.
Mamoshina, P., Vieira, A., Putin, E., & Zhavoronkov, A. (2016). Applications of deep learning in biomedicine. Molecular Pharmaceutics, 13(5), 1445-1454.
Minssen, T., Aboy, M., Price, W. N., Gerke, S., & Cohen, I. G. (2020). Regulatory responses to medical machine learning. Journal of Law and the Biosciences, 7(1), lsaa002.
Minssen, T., & Pierce, J. (2018). Big data and intellectual property rights in the health and life sciences. In I. G. Cohen, H. F. Lynch, E. Vayena, & U. Gasser (Eds.), Big data, health law, and bioethics (pp. 311-323). Cambridge University Press.
Obermeyer, Z., Powers, B., Vogeli, C., & Mullainathan, S. (2019). Dissecting racial bias in an algorithm used to manage the health of populations. Science, 366(6464), 447-453.
O'Neill, C. (2021). Everybody's guide to small claims court in California. Nolo.
Price, W. N., II, Gerke, S., & Cohen, I. G. (2019). Potential liability for physicians using artificial intelligence. JAMA, 322(18), 1765-1766.
Price, W. N., II, Kaminski, M. E., Minssen, T., & Spector-Bagdady, K. (2019). Shadow health records meet new data privacy laws: How will research respond to a changing regulatory space? Science, 363(6426), 448-450.
Price, W. N., II, & Nicholson, W. (2017). Artificial intelligence in health care: Applications and legal issues.
Price, W. N., II, & Cohen, I. G. (2019). Privacy in the age of medical big data. Nature Medicine, 25(1), 37-43.
Rong, G., Mendez, A., Bou Assi, E., Zhao, B., & Sawan, M. (2020). Artificial intelligence in healthcare: Review and prediction case studies. Engineering, 6, 291-301.
Tanabe, S. (2021). Cancer recognition of artificial intelligence. Artificial Intelligence in Cancer, 2(1), 1-6.
Wexler, R. (2018). Life, liberty, and trade secrets: Intellectual property in the criminal justice system. Stanford Law Review, 70, 1343-1404.
Yang, D., Jiang, K., Zhao, D., Yu, C., Cao, Z., Xie, S., ... Zhang, K. (2018). Intelligent and connected vehicles: Current status and future perspectives. Science China Technological Sciences, 61(10), 1446-1471.
 
 In Persian
Badini, H. (2012). A critique of the basis and scope of the civil liability of suppliers of goods and services under the Consumer Protection Act of 2009. Legal Research Journal, (58). [In Persian]
Badini, H. (2012). The philosophy of civil liability (1st ed.). Tehran: Sahami Aam Publishing. [In Persian]
Taghizadeh, E., Abbasi, M., & Alipour, S. (2015). A jurisprudential analysis of the bases of physicians' liability toward emergency patients. Medical Jurisprudence Journal, (7). [In Persian]
Jaberi, T. (2019). Artificial intelligence and legislation: Civil law rules in the European Parliament's robotics framework. Expert Reports of the Research Center of the Islamic Consultative Assembly, (5). [In Persian]
Zakeri Nia, H. (2023). The nature and basis of civil liability arising from artificial intelligence in Iranian law and the law of the European Union Member States. University of Tehran Journal of Private Law, (43). [In Persian]
Katouzian, N. (2022). Non-contractual obligations (4th ed.). Tehran: Ganj-e Danesh Publications. [In Persian]
Katouzian, N. (2005). Introductory course on civil law: Juridical acts and legal events (8th ed.). Tehran: Sahami Aam Publishing. [In Persian]
Katouzian, N. (2000). General theory of obligations (1st ed.). Tehran: Dadgostar Publications. [In Persian]
Goudarzi, F. & Kiani, M. (2019). Forensic medicine for law students (7th ed.). Tehran: SAMT Publications. [In Persian]
Takhshid, Z. (2021). An introduction to the challenges of artificial intelligence in the field of civil liability. Scientific Journal of Private Law, (18). [In Persian]
Salimi, F., & Parsapour, M. B. (2012). The foundations of the civil liability of suppliers toward consumers: A comparative study of the Consumer Protection Act and European Union law. Comparative Research Journal, (16). [In Persian]
Seifi, A., & Razmkhah, N. (2021). Artificial intelligence and emerging challenges in international human rights law: With particular reference to the right to work. International Journal of Human Rights, (1). [In Persian]
Sadeghi, H., & Naser, M. (2020). Ethical and legal challenges of the European Union regulatory framework governing artificial intelligence in the healthcare sector. Journal of Bioethics, (35). [In Persian]
Safaei, S. H., & Rahimi, H. (2019). Civil liability (Non-contractual obligations) (1st ed.). Tehran: SAMT Publications. [In Persian]
Safaei, S. H., & Shabani, H. (2015). The basis of the civil liability of manufacturers and service providers: A comparative study of the laws of Iran, Islamic law, the United States, and the European Union. Comparative Research on Islamic and Western Law, (2). [In Persian]
Ghahremanpour, R. (2022). Artificial intelligence: Advanced technology or the emergence of a new era? National Security Observer, (113). [In Persian]
Mir Masoumi, M. (2023). Recent advances in artificial intelligence in healthcare based on systematic sources. Journal of Intelligent Knowledge Discovery and Processing, (10). [In Persian]
ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار