تحلیل مبانی قدرت عمومی قوه قضائیه در سنجه حقوق عمومی مدرن

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق عمومی، ‌‌دانشکده حقوق، ‌‌دانشگاه قم، قم، ایران.

2 استادگروه حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.

3 پژوهشگر دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.

چکیده

قانون اساسی محصول و ثمره  حقوقی- سیاسی قدرت مؤسّس در هر کشوری است؛ بالتبع قوه قضائیه نیز به‌عنوان بخشی از قدرت عمومی، صلاحیت و اعتبار وجودی خویش را از قانون اساسی می‌گیرد. کار ویژه ذاتی نظام قضایی هر نظام سیاسی، تضمین و حمایت از حقوق و آزادی‌های شهروندان و تحقق امر عدالت است که از حیث مبانی سیاسی و حقوقی عصر مدرن، امری پذیرفته شده و مبرهن است. در نظام‌های سیاسی مدرن این ظرفیت وجود دارد که با استقرار نظام حقوق عمومی، بخش مهمی از آثار نظام نمایندگی که خود منبعث و در راستای قدرت مؤسّس مردم است، به بخش قضایی نیز تسری یابد. قوه قضائیه در حقوق عمومی مدرن حافظ حقوق ملت و مانع هرگونه سوءاستفاده دیگر قوا از قدرت عمومی است و از این حیث اهمیت و جایگاه ویژه‌ای در میان سایر قوا دارد. پرسش اصلی این پژوهش حول این گزاره است که، قدرت قضایی در چارچوب حقوق عمومی مدرن بر چه بنیادهای نظری استوار است؟ پژوهش حاضر در دو بخش کلی مورد واکاوی و تحلیل قرار گرفته است. دستاورد پژوهش دلالت بر آن دارد که قدرت قضایی نیز بازتاب ارادۀ سیاسی ملت و حق تعیین سرنوشت آنان است که بر بنیادهای حقوق عمومی قدرت مؤسّس، نظام نمایندگی و تفکیک قوا استوار است و از این حیث انجام ‌وظیفه و مطلوبیت عملکرد این قدرت نیز مدنظر مردم و نمایندگان آن‌هاست.

تازه های تحقیق

قوه قضائیه بازتاب ارادهی سیاسی ملت است که بر مبنای حق تعیین سرنوشت مردم و در چارچوب نظام نمایندگی قابل نظارت است و انجام وظیفه و مطلوبیت عملکرد این قوه مدنظر مردم و نمایندگان آن‌هاست. قوه قضاییه به‌عنوان شاخهای از قوای تأسیسی، صلاحیت و اعتبار وجودی خویش را از قانون اساسی می‌گیرد. این قوه باید از رضایت مستمر و پویای حکومت شوندگان نیز برخوردار باشد، بنابراین لازم است در چارچوب بنیادهای حقوق عمومی مدرن این رضایت مورد تحلیل مبنایی قرار گیرد.

 قدرت مؤسّس، نظام نمایندگی و ایده تفکیک قوا از مهمترین مبانی نظری قدرت عمومی قوه قضائیه در نظام حقوق عمومی مدرن هستند که علاوه بر تحلیل و شناسایی شالوده قدرت قوه قضائیه، رضایت اراده عمومی مردم را نیز در درون خود به صورت پویا و مستمر همراه خواهند داشت. حکومت در چارچوب پیمان و قرارداد اجتماعی بین صاحبان قدرت در وضع طبیعی و نمایندگان آن‌ها در فرایند تأسیس و تشکیل قدرت برای حمایت و تضمین حقوق طبیعی و بنیادین اعم از حق حیات، مالکیت، آزادی، خوشبختی تأسیس و تشکیل می‌گردد. قدرت عمومی قوه قضائیه منبعث و برگرفته از اراده عمومی سازندگان اصلی هر نظام سیاسی است که در یک فرآیند انتخابی برای ظهور و بروز اراده مردم در هنگام تأسیس حکومت و در قالب «قانون اساسی»، توسط منتخبین مردم «نهاد مؤسّس اولیه» این قدرت مورد شناسایی واقع می‌شود و با استفاده از دموکراسی نمایندگی در نظام سیاسی متبلور میگردد تا کارویژه ذاتی تضمین و حمایت از حقوق بنیادین و طبیعی خالقین اصلی و اولیه خودش را به نحو مطلوب انجام دهد. بدین‌سان این قوه و قدرت قضایی آن جلوهای از اراده مردم است و قاعدتاً آثار و نتایج حاکمیت اراده مردم نیز بر آن تحمیل خواهد شد..

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Analyzing the Foundations of the Judiciary’s Public Power in Light of Modern Public Law

نویسندگان [English]

  • Alireza Dabirnia 1
  • Ruhollah akrami 2
  • Ehsan Movahedipoor 3
1 Associate Professor of Public Law, Faculty of Law, Qom University, Qom, Iran.
2 Professor of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Qom University, Qom, Iran.
3 PhD Student of Public Law, Faculty of Law, Qom University, Qom, Iran.
چکیده [English]

The constitution is the legal and political product of the constituent power in a given state. Accordingly, the judiciary, as an integral component of public power, derives its constitutional authority and institutional legitimacy from the constitution. The inherent function of the judicial system within any political order is to safeguard and protect the rights and freedoms of citizens and to secure the administration of justice - functions firmly established in the political and legal thought of the modern era. In modern political systems, the institutionalization of public law makes it possible for significant dimensions of the representative system, itself deriving from and operating in accordance with the people’s constituent power, to extend to the judicial branch. Within modern public law, the judiciary serves as a guardian of the rights of the people and as a check against the abuse of public power by the other branches; it therefore occupies a distinctive position among the branches of government. The central question of this study is: What theoretical foundations underpin judicial power within the framework of modern public law? The study examines this question in two main parts. It concludes that judicial power, like other forms of public power, reflects the political will of the people and their right to self-determination, and rests upon the public-law foundations of constituent power, representative government, and the separation of powers. Accordingly, the proper exercise and effective performance of judicial functions are ultimately matters of concern to the public and their representatives.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Modern Public Law
  • Public Power
  • Judiciary
  • Constituent Power
  • Representative Government
  • Separation of Powers

مراجع

طباطبایی، جواد. (1399). تاریخ اندیشه‌ی سیاسی جدید در اروپا، جلد نخست: از نوزایش تا انقلاب فرانسه، دفتر سوم: نظام‌های نوآئین در اندیشه‌ی سیاسی (چاپ سوم). تهران: انتشارات مینوی خرد.
رحیمی، مصطفی. (1389). قانون اساسی مشروطه ایران و اصول دموکراسی . چاپ چهارم. تهران: انتشارات نیلوفر.
عباسی، بیژن. (1396). مبانی حقوق عمومی . چاپ دوم. تهران: انتشارات دادگستر.
قاضی، سید ابوالفضل. (1383). حقوق اساسی و نهادهای سیاسی . چاپ دوازدهم. تهران: نشر میزان.
کلوسکو، جورج. (1400). تاریخ فلسفه سیاسی . ترجمه : خشایار دیهیمی، جلد سوم، چاپ هشتم. تهران: نشر نی.
لاگلین، مارتین. (1388). مبانی حقوق عمومی . ترجمه : محمد راسخ، چاپ سوم. تهران: نشر نی.
منتسکیو، شارل لوئی دوسکوندا. (1391). روح القوانین. ترجمه : علی‌اکبر مهتدی، چاپ دهم. تهران: انتشارات امیرکبیر.
نقیب زاده، احمد. (1398). سیاست و حکومت در اروپا. (انگلستان، فرانسه، آلمان و ایتالیا)، چاپ پانزدهم. تهران: انتشارات سمت.
وبر، ماکس. (1401). مفاهیم اساسی جامعه شناسی. ترجمه : احمد صدارتی، مترجم،  چاپ پانزدهم. تهران: نشر مرکز.
وینسنت، اندرو. (1397). نظریه‌های دولت. ترجمه : حسین بشیریه، چاپ سیزدهم. تهران: نشر نی.
احمدی، بابک. (1392). معمای مدرنیته. چاپ هشتم. تهران: نشر مرکز.
هیوود، اندرو. (1398). کلیدواژه‌ها در سیاست و حقوق عمومی . ترجمه : اردشیر امیرارجمند و سید باسم موالی زاده، چاپ سوم. تهران: مؤسسه انتشارات امیرکبیر.
آقایی طوق، مسلم. (1401). حقوق عمومی در نهج‌البلاغه. چاپ دوم. تهران: انتشارات خرسندی.
ارسطو. (1400). سیاست. ترجمه : حمید عنایت، چاپ دهم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
آکرمن، بروس. (1399). تفکیک قوای جدید، حسن وکیلیان، مترجم: (چاپ نخست). تهران: نشر نگاه معاصر.
بشیریه، حسین. (1398). آموزش دانش سیاسی: مبانی علم سیاست نظری و تأسیسی ، چاپ چهاردهم. تهران: نشر نگاه معاصر.
جهانبگلو، رامین. (1384). موج چهارم. ترجمه: منصور گودرزی، چاپ چهارم. تهران: نشر نی.
چمبرز، کلر و پاروین، فیل. (1400). فلسفه سیاسی، ترجمه: جواد حیدری، چاپ اول. تهران: انتشارات سروش مولانا.
دبیر نیا، علیرضا. (1395). قدرت مؤسس: کاوشی در مبانی حقوق اساسی مدرن، چاپ دوم. تهران: موسسه مطالعات و پژوهش‌های حقوقی شهردانش.
دبیر نیا، علیرضا. (1400). امکان‌سنجی پاسخگویی قوه قضائیه در برابر مردم و مجلس شورای اسلامی از منظر حقوق عمومی. مجله دین و قانون، شماره 34.
رحمت‌الهی، حسین و آقامحمدآقایی، احسان. (1400). نگاهی نو به مبانی حقوق عمومی (مفاهیم و ارزش‌ها)، چاپ دوم. تهران: شرکت سهامی انتشار.
هیوود، اندرو. (1397). سیاست، ترجمه: عبدالرحمان عالم، چاپ هشتم. تهران: نشر نی.
Reference
Barnett, H. (2017). Constitutional and administrative law (12th ed.). Routledge.
Castoriadis, C. (2007). What democracy? In Figures of the thinkable (H. Arnold, Trans., pp. 122-124). Stanford University Press.
Habermas, J. (2001). Constitutional democracy: A paradoxical union of contradictory principles? Political Theory, 29(6).
Knott, S. F. (2002). Alexander Hamilton and the persistence of myth. University Press of Kansas.
Loughlin, M. (2017). On constituent power. In M. W. Dowdle & M. A. Wilkinson (Eds.), Constitutionalism beyond liberalism (pp. 151-175). Cambridge University Press.
Macey, J. (1993). Representative democracy. Harvard Journal of Law & Public Policy, 16, 50.
Oklopcic, Z. (2008). The paradox of constitutionalism: Constituent power and constitutional form. International Journal of Constitutional Law, 6(2), 358-370.
Paine, T. (1791). The rights of man, Part I. Online Library of Liberty.
Pitkin, H. F. (1967). The concept of representation. University of California Press.
Reiss, H. (Ed.). (1971). Political writings. Cambridge University Press.
Sieyès, E. J. (2014). What is the Third Estate? In O. W. Lembcke & F. Weber (Eds.), Emmanuel Joseph Sieyès: The essential political writings. Brill. (Original work published 1789)
Urbinati, N., & Warren, M. E. (2008). The concept of representation in contemporary democratic theory. Annual Review of Political Science, 11, 387-412.
West, T. G. (2012). The ground of Locke's law of nature. Social Philosophy and Policy, 29(2), 1-50.
In Persian
Ackerman, B. (2020). The new separation of powers (H. Vakilian, Trans.). Negah-e Moaser Publishing.
Ahmadi, B. (2013). The puzzle of modernity (8th ed.). Markaz Publishing.
Aristotle. (2021). Politics (H. Enayat, Trans.; 10th ed.). Elmi va Farhangi Publishing.
Aqaee Touq, M. (2022). Public law in Nahj al-Balagha (2nd ed.). Khorsandi Publishing.
Abbasi, B. (2017). Foundations of public law (2nd ed.). Dadgostar Publishing.
Bashiriyeh, H. (2019). Teaching political knowledge: Foundations of theoretical and foundational political science (14th ed.). Negah-e Moaser Publishing.
Chambers, C., & Parvin, P. (2021). Political philosophy (J. Heydari, Trans.). Soroush-e Mowlana Publishing.
Dabirnia, A. (2016). Constituent power: An inquiry into the foundations of modern constitutional law (2nd ed.). Shahr-e Danesh Institute for Legal Studies and Research.
Dabirnia, A. (2021). The feasibility of holding the judiciary accountable to the people and the Islamic Consultative Assembly from the perspective of public law. Religion and Law, (34).
Heywood, A. (2018). Politics (A. Alam, Trans.; 8th ed.). Ney Publishing.
Heywood, A. (2019). Key concepts in politics and public law (A. Amir-Arjmand & S. B. Mowalizadeh, Trans.; 3rd ed.). Amir Kabir Publishing.
Jahanbegloo, R. (2005). The fourth wave (M. Goodarzi, Trans.; 4th ed.). Ney Publishing.
Klosko, G. (2021). The history of political philosophy (Vol. 3, 8th ed.; K. Deihimi, Trans.). Ney Publishing.
Loughlin, M. (2009). Foundations of public law (M. Rasikh, Trans.; 3rd ed.). Ney Publishing.
Montesquieu, C.-L. de Secondat. (2012). The spirit of the laws (A.-A. Mohtadi, Trans.; 10th ed.). Amir Kabir Publishing.
Naghibzadeh, A. (2019). Politics and government in Europe: England, France, Germany, and Italy (15th ed.). SAMT Publishing.
Qazi, S. A. (2004). Constitutional law and political institutions (12th ed.). Mizan Publishing.
Rahimi, M. (2010). The Constitution of Iran and the principles of democracy (4th ed.). Niloufar Publishing.
Rahmatollahi, H., & Aghamohammad-Aghaei, E. (2021). A new perspective on the foundations of public law: Concepts and values (2nd ed.). Enteshar Joint Stock Company.
Tabatabaei, J. (2020). A history of modern political thought in Europe (Vol. 1, Book 3: New systems in political thought, 3rd ed.). Minouye Kherad Publishing.
Vincent, A. (2018). Theories of the state (H. Bashiriyeh, Trans.; 13th ed.). Ney Publishing.
Weber, M. (2022). Basic concepts in sociology (A. Sedarati, Trans.; 15th ed.). Markaz Publishing.
 
 
 
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار