حق کودکان متعلق به اقلیت‌ها بر تابعیت نگاهی به دیدگاه‌های کمیتۀ حقوق کودک و تعهدات دولت‌ها

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 استاد تمام گروه حقوق بین‌الملل عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم. قم، ایران.

2 دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل عمومی، دانشگاه قم، قم، ایران.

چکیده

حق بر تابعیت از چنان اهمیتی برخوردار است که از آن به حق بر حق داشتن یاد می­ کنند. ضرورت برخورداری از این حق برای کودکان متعلق به اقلیت­ها به ­عنوان یکی از آسیب ­پذیرترین اقشار جوامع، ویژگی حیاتی دارد. به­ خاطر اهمیت و ضرورت حق بر تابعیت برای کودکان به­ ویژه در مناطق دارای جمعیت اقلیت، هدف این  مقاله که با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از داده‌های کتابخانه­ای انجام شده، تحلیل حق کودکان متعلق به اقلیت ­ها ­بر تابعیت در پرتو دیدگاه ­های کمیته حقوق کودک و نیز بررسی تعهدات دولت­ ها در این زمینه است. طبق یافته­ های پژوهش، از نظر کمیته، بهره ­مندی از تابعیت نقشی محوری در برخورداری کودک از دیگر حقوق بشری دارد. تعهدات اصلی دولت ­ها در قبال حق کودکان متعلق به اقلیت­ها بر تابعیت عبارتند از: تعیین جایگاه وضعیت این دسته از کودکان در اولویت ­بندی­های سیاست­گذاری، اصلاح قوانین تابعیتیِ تبعیض ­آمیز، تعیین محل دقیق جهت تأمین اعتبار لازم برای اعطای تابعیت به این دسته از کودکان در لوایح بودجه و دریافت مساعدت از سازمان ­های جامعه مدنی مرتبط با دولت و مستقر در مناطق دارای جمعیت اقلیت، به­ نظر می ­رسد هم به ­لحاظ حقوقی و اخلاقی و هم به ­خاطر مسئله بسیار مهمِ توسعه و ثبات داخلی، یکی از اقدامات ضروری در مناطق دارای جمعیت اقلیت، تجدیدنظر در سیاست­ های تبعیض ­آمیز مربوط به تابعیت و بهره­ مندسازی حداکثری جمعیت اقلیت در کل و خاصه کودکان از تابعیت البته با لحاظ ملاحظات امنیتی دولت­ هاست.

تازه های تحقیق

در جهانِ متشکل از دولت­ها و در حقوق بین­المللی که موجودیت خود را تا اندازه زیادی به شکل­گیری نهاد دولت-ملت در سده­های 15 و 16 میلادی وابسته است، داشتن تابعیت اگرچه شرط برخورداری از حقوق انسانی نیست، ولی در عمل این تابعیت است که میزان و کیفیت بهره­مندی از حقوق را مشخص می­سازد. به این سبب، بی­تابعیتی که فرد را با فقدان هویت حقوقی روبه­رو می­سازد، می­تواند به بی­حقی وی منجر شده و او را در وضعیتی مخاطره­آمیز قرار دهد که در آن، منزلت و حیثیت انسانی­ قابل تصمین نخواهد بود. چنین وضعیتی در جمع با عضویت در یک گروه قومی در کشوری که رفتاری تبعیض­آمیز نسبت به اقلیت­ها روا دارد، فرد را با آسیب­پذیری دوگانه مواجه می­سازد و چنانچه کودک باشد، این آسیب­پذیری شدیدتر نیز می­شود. کودک اقلیتی که از بی­تابعیتی نیز در رنج باشد، از سه حیث، یعنی بی­تابعیتی، در اقلیت بودن و کودکی، در معرض انواع مخاطرات و نقض حق­ها قرار می­گیرد. از این­رو، چنین شخصی نیازمند حمایتی است که با آسیب­پذیری یادشده متناسب بوده و وی را در برابر چنین مخاطراتی، محافظت نماید. اگرچه در نظام بین­المللی حقوق بشر به­ویژه در دو سند برجسته کنوانسیون حقوق کودک و کنوانسیون کاهش بی­تابعیتی از حق کودکان متعلق به اقلیت­ها بر داشتن تابعیت حمایت به­عمل آمده است، ولی به­نظر می­رسد میزان حمایت صورت گرفته از این گروه از کودکان، هیچ تناسبی با شدت آسیب­پذیری آنان ندارد و نمی­تواند ایشان را در برابر رنج­هایی که سه­گانه بی­تابعیتی، عضویت در گروه اقلیت و کودکی را متحمل می­گردند، مورد حفاظت قرار دهد.

ملاحظه شد که شمار کودکانِ بی­تابعیت در میان جوامع اقلیت­ در سطح جهان، در وضعیت نامطلوبی قرار دارد. کودکان در این جوامع با دشواری­های زیادی مواجهند و این مشکلات، در ترکیب با بی­هویتی و در نتیجه بی­حمایتی ناشی از بی­تابعیتی، ابعاد وسیع­تری می­یابد. در واقع، خلأ هویتی برخاسته از بی­تابعیتی در میان کودکان، آسیب­پذیری آنان به­منزله یکی از شکننده­ترین اقشار را دوچندان ساخته است. در بررسی رویه کمیته حقوق کودک، واضح است که کمیته جایگاه رفیعی برای حق کودکان بر تابعیت قائل است. به باور کمیته، برخورداری از تابعیت به­ویژه برای کودکان، جهت بهره­مندی مطلوب از سایر حقوق بشری ضروری بوده و اصلی­ترین کلید جهت گشایش قفل بی­تابعیتی نیز ثبت تولد و اهدای تابعیت بلافاصله پس از ولادت است. با این حال، به اعتقاد این مقاله، سطح توجه به حق بر تابعیت کودکان اقلیت با عنایت به جمعیت چشمگیرِ این قشر آسیب­پذیر در میان اشخاص بی­تابعیتِ جهان به هیچ روی با مخاطره پیش روی آنان تناسب و مطلوبیت ندارد. به نظر می­رسد در این زمینه، آسیب­پذیریِ دوچندان کودکان متعلق به گروه­های اقلیت در نظام حمایت از کودکان در سطح ملل متحد مغفول مانده و محتاج توجه و اقدامات ویژه و اضطراری است.

مستنبط از دیدگاه­های کمیته حقوق کودک و دیگر نهادها و سازکارهای حقوق بشری در زمینه حق کودکان بر تابعیت، دول عضو کنوانسیون حقوق کودک به­لحاظ حقوقی ملزم هستند نسبت به صدور مجوز و حمایت از سازمان­های جامعه مدنی جهت استقرار در بخش­های مرزی قلمروی تحت صلاحیت خود و تهیه و ارائه گزارش مستمر از آمار ازدواج­ها و تولدهای کودکان در این مناطق به دولت اقدام نماید. همچنین، بازنگری در قوانین داخلی و امحای قوانین تبعیض­آمیز در تسری تابعیت به کودکان، از ضروری­ترین اقداماتی است که نه­تنها اسباب برخورداری کودکان بی­تابعیت بسیاری را فراهم ساخته، بلکه از شمار زیادی از بی‌تابعیتی‌های تولدی جلوگیری خواهد نمود. به باور نگارندگان، در کنار دیگر تلاش­های فرهنگی و سیاسی برای حمایت از این قشر آسیب­پذیر، لازم است تصویب سندی بین­المللی و الزام­آور را نیز مدنظر قرار داد که دولت­ها و دیگر بازیگران بین­المللی را به حمایت از حقوق آنان متعهد سازد و سازکاری نظارتی را تعبیه کند که در آن، عملکرد دولت­ها و بازیگران غیردولتی به دقت رصد شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Right of Children Belonging to Minorities to Nationality: An Examination of the Views of the Committee on the Rights of the Child and States’ Obligations

نویسندگان [English]

  • Mostafa Fazaeli 1
  • Reyhaneh Zandi 2
1 . Professor of Public International Law, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran.
2 PhD Candidate in Public International Law, University of Qom, Qom, Iran.
چکیده [English]

The right to nationality is of such fundamental importance that it has been described as a “right to have rights.” The enjoyment of this right is particularly vital for children belonging to minorities, who constitute one of the most vulnerable groups in society. Given the importance and necessity of the right to nationality for children, particularly in regions with minority populations, this article aims to analyse the right of children belonging to minorities to nationality in light of the views of the Committee on the Rights of the Child and to examine States’ obligations in this regard. Employing a descriptive-analytical method, the study finds that, in the Committee’s view, the enjoyment of nationality plays a pivotal role in enabling children to enjoy other human rights. The principal obligations of States concerning the right of children belonging to minorities to nationality include prioritising the status of these children in policymaking, reforming discriminatory nationality laws, making specific budgetary allocations to ensure the necessary funding for the granting of nationality to such children, and obtaining assistance from relevant civil society organisations affiliated with or operating in minority-populated regions. It appears that, for both legal and ethical reasons, as well as in view of the important objectives of domestic development and stability, one of the necessary measures in regions with minority populations is to reconsider discriminatory policies concerning nationality and to maximise access to nationality for minority populations generally, and for children in particular, while taking into account States’ legitimate security considerations.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Statelessness
  • Right to Nationality
  • Committee on the Rights of the Child
  • Children Belonging to Minorities
  • Birth Registration

مراجع

جدلی، صفی­ ناز (1398). «بررسی وضعیت مسلمانان میانمار در پرتو حقوق بشر: از بی­ تابعیتی تا مهاجرت اجباری»، تحقیقات حقوقی تطبیقی ایران و بین­ الملل، شماره 45.
دگویر، استفانی؛ هانت، آلیستر؛ ماکسول، لیدا؛ موین، ساموئل؛ تیلور، آسترا (1391). حقِّ حق داشتن، ترجمه: حسین پیران، چاپ 2، تهران: فرهنگ نشر نو-نشر آسیم.
عابدینی، عبدالله؛ مشکی­ باف، مهدی (1400). «جایگاه مصلحت در کنوانسیون حقوق کودک و قوانین خانواده ایران»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره 4.
عزیزی، ستار؛ حاجی­ عزیزی، بیژن (1399). تابعیت در حقوق ایران و بین­ الملل، چاپ 2، همدان: دانشگاه بوعلی سینا.
علیزاده، زهرا؛ حسن ­زاده، عاطفه (1401). «تابعیت در اسلام و حقوق بین ­الملل»، پژوهش­نامه اسلامی حقوق، شماره 5.
غمامی، سید محمدمهدی؛ قوی ­البنیه، ابوالفضل (1402). «آسیب ­شناسی نظام اعطای تابعیت در ایران؛ موردکاوی تابعیت فرزندان حاصل از ازدواج زنان ایرانی با مردان غیر ایرانی»، مطالعات راهبردی زنان، شماره 100.
فضائلی، مصطفی؛ کرمی، موسی (1396). «سلب تابعیت در اسلام و نظام بین­المللی حقوق بشر»، مطالعات حقوق تطبیقی، شماره 1.
فضائلی، مصطفی؛ کرمی، موسی (1401). «سوگ­نامه­ ای برای صلح: چالش­های حقوق بین ­الملل لیبرال در پیشگیری از منازعات قومی»، مجله حقوقی بین­ المللی، شماره 67.
کاظمی، احمد؛ کفایی ­فر، محمدعلی (1399). «تعریف اقلیت در اسناد بین­ المللی حقوق بشر»، مطالعات ملی، شماره 84.
نیکفر، محمدرضا (1389). خشونت، حقوق بشر، جامعه مدنی، چاپ 2، تهران: طرح نو.
 
Reference
Abou-Zehr, C., Bratschi, M. W., & Cercone, E. (2021). The COVID-19 pandemic: Effects on civil registration of births and deaths and on availability and utility of vital events data. American Journal of Public Health, (6).
African Committee of Experts on the Rights and Welfare of the Child. (2014, April 7–16). General Comment No. 2: Article 6 of the African Charter on the Rights and Welfare of the Child (ACERWC/GC/02).
Belton, K. (2017). Heeding the clarion call in the Americas: The quest to end statelessness. Ethics & International Affairs, (1).
Citizenship Act 1985, R.S.C. 1985, c. C-29, § 3 (Canada).
Committee on the Elimination of Racial Discrimination. (2023, September 27). Concluding observations on the twenty-first periodic report of Italy (CERD/C/ITA/CO/21).
Committee on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families, & Committee on the Rights of the Child. (2017, November 16). Joint general comment No. 3 of the Committee on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families and No. 22 of the Committee on the Rights of the Child on the general principles regarding the human rights of children in the context of international migration (CMW/C/GC/3-CRC/C/GC/22).
Committee on the Rights of the Child. (2000, June 28). Concluding observations of the Committee on the Rights of the Child: Islamic Republic of Iran (CRC/C/15/Add.123).
Committee on the Rights of the Child. (2005, May 17–June 3). General Comment No. 6: Treatment of unaccompanied and separated children outside their country of origin (CRC/C/GC/6).
Committee on the Rights of the Child. (2005, November 24). Concluding observations: China (including Hong Kong and Macau Special Administrative Regions) (CRC/C/CHN/CO/2).
Committee on the Rights of the Child. (2006, March 17). Concluding observations: Thailand (CRC/C/THA/CO/2).
Committee on the Rights of the Child. (2006, September 12–30). General Comment No. 7: Implementing child rights in early childhood (CRC/C/GC/7/Rev.1).
Committee on the Rights of the Child. (2007, February 27). General Comment No. 9: The rights of children with disabilities (CRC/C/GC/9).
Committee on the Rights of the Child. (2007, April 25). General Comment No. 10: Children's rights in juvenile justice (CRC/C/GC/10).
Committee on the Rights of the Child. (2009, February 12). General Comment No. 11: Indigenous children and their rights under the Convention (CRC/C/GC/11).
Committee on the Rights of the Child. (2009, July 20). General Comment No. 12: The right of the child to be heard (CRC/C/GC/12).
Committee on the Rights of the Child. (2011, April 21). Consideration of reports submitted by States parties under article 44 of the Convention: Concluding observations on Ukraine (CRC/C/UKR/CO/3-4).
Committee on the Rights of the Child. (2013, April 17a). General Comment No. 15: The right of the child to the enjoyment of the highest attainable standard of health (Art. 24) (CRC/C/GC/15).
Committee on the Rights of the Child. (2013, April 17b). General Comment No. 16: State obligations regarding the impact of the business sector on children's rights (CRC/C/GC/16).
Committee on the Rights of the Child. (2013, April 17c). General Comment No. 17: The right of the child to rest, leisure, play, recreational activities, cultural life and the arts (Art. 31) (CRC/C/GC/17).
Committee on the Rights of the Child. (2013, May 29). General Comment No. 14: The right of the child to have his or her best interests taken as a primary consideration (CRC/C/GC/14).
Committee on the Rights of the Child. (2015, July 16). Concluding observations on the fourth periodic report of the Netherlands (CRC/C/NLD/CO/4).
Committee on the Rights of the Child. (2016, July 20). General Comment No. 19: Public budgeting for the realization of children's rights (Art. 4) (CRC/C/GC/19).
Committee on the Rights of the Child. (2016, December 6). General Comment No. 20: Implementation of the rights of the child during adolescence (CRC/C/GC/20).
Committee on the Rights of the Child. (2017, June 21). General Comment No. 21: Children in street situations (CRC/C/GC/21).
Dauvergne, C. (2016). The new politics of immigration and the end of settler societies. Cambridge University Press.
García Olmedo, J. (2024). In fairness to Nottebohm: Nationality in an age of globalization. Asian Journal of International Law. Advance online publication.
Human Rights Committee. (1989, April 7). CCPR General Comment No. 17: Article 24 (Rights of the child). Adopted at the thirty-fifth session of the Human Rights Committee.
Human Rights Committee. (1989, April 7). CCPR General Comment No. 17: Article 24 (Rights of the child) (UN Doc. INT/CCPR/GEC/6623/E, para. 3[8]).
Human Rights Committee. (1989, November 10). CCPR General Comment No. 18: Non-discrimination. Adopted at the thirty-seventh session of the Human Rights Committee.
Human Rights Committee. (1994, April 8). CCPR General Comment No. 23: Article 27 (Rights of minorities) (CCPR/C/21/Rev.1/Add.5).
Human Rights Committee. (2023, November 22). Concluding observations on the fourth periodic report of Kuwait (CCPR/C/KWT/CO/4).
Inter-American Commission on Human Rights. (2023, December 4). Resolution on the right to nationality, prohibition of arbitrary deprivation of nationality and statelessness (Resolution No. 2/23).
Institute on Statelessness and Inclusion. (2016). Addressing the right to a nationality through the Convention on the Rights of the Child: A toolkit for civil society.
Institute on Statelessness and Inclusion. (2022). The child's right to a nationality and childhood statelessness: Text and materials. UNICEF.
Janoski, T. (2010). The ironies of citizenship. Cambridge University Press.
Kerber, L. K. (2014). Birthright citizenship: The vulnerability and resilience of an American constitutional principle. In J. Bhabha, Children without a state: A global human rights challenge. MIT Press.
Muller, L. (2022). The child's right to a nationality and childhood statelessness: A toolkit for child rights actors. Institute on Statelessness and Inclusion.
Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. (2024, January 10). Rights of persons belonging to national or ethnic, religious and linguistic minorities: Report of the Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights (A/HRC/55/35).
Olmedo, J. G. (2024). In fairness to Nottebohm: Nationality in an age of globalization. Asian Journal of International Law. Advance online publication.
Special Rapporteur on Contemporary Forms of Racism, Racial Discrimination, Xenophobia and Related Intolerance. (2018, April 25). Report of the Special Rapporteur on contemporary forms of racism, racial discrimination, xenophobia and related intolerance (A/HRC/38/52).
Special Rapporteur on Minority Issues. (2018, July 20). Effective promotion of the Declaration on the Rights of Persons Belonging to National or Ethnic, Religious and Linguistic Minorities: Note by the Secretary-General; Report of the Special Rapporteur on Minority Issues—Statelessness: A minority issue (A/73/205).
Special Rapporteur on Minority Issues. (2019, January 9). Minority issues: Report of the Special Rapporteur on Minority Issues (A/HRC/40/64).
Special Rapporteur on Minority Issues. (2020, July 21). Report of the Special Rapporteur on Minority Issues: Effective promotion of the Declaration on the Rights of Persons Belonging to National or Ethnic, Religious and Linguistic Minorities (A/75/211).
United Nations High Commissioner for Refugees. (2014). Handbook on protection of stateless persons. UN Refugee Agency.
United States Department of State. (2021). Acquisition by birth in the United States (Foreign Affairs Manual No. 8, FAM 301.1, CT: CITZ-50; CA/PPT/S/A).
Vaghri, Z., Zermatten, J., Lansdown, G., & Ruggiero, R. (2022). Monitoring State compliance with the UN Convention on the Rights of the Child. Springer.
Van Waas, L. (2008). Nationality matters: Statelessness under international law. Intersentia.
Vandenhole, W., Turkelli, G. E., & Lembrechts, S. (2024). Children's rights: A commentary on the Convention on the Rights of the Child and its protocols (2nd ed.). Edward Elgar Publishing.
Worster, W. T. (2022). Customary international law requiring states to grant nationality to stateless children born in their territory. Statelessness & Citizenship Review, (1).
In Persian
Abedini, A., & Mashkibaf, M. (2021). The place of interest in the Convention on the Rights of the Child and Iranian family laws. Comparative Research on Islamic and Western Law, (4).
Alizadeh, Z., & Hasanzadeh, A. (2022). Citizenship in Islam and international law. Islamic Law Research, (5).
Azizi, S., & Haji-Azizi, B. (2020). Citizenship in Iranian and international law (2nd ed.). Bu-Ali Sina University Press.
Deguir, S., Hunt, A., Maxwell, L., Moin, S., & Taylor, A. (2012). The right to have rights (H. Piran, Trans.; 2nd ed.). Farhang-e Nashr-e No–Nashr-e Asim.
Fazaeli, M., & Karami, M. (2017). Denationalization in Islam and the international human rights system. Comparative Law Studies, (1).
Fazaeli, M., & Karami, M. (2022). An elegy for peace: Challenges of liberal international law in preventing ethnic conflicts. International Legal Journal, (67).
Jadali, S.-N. (2019). The situation of Muslims in Myanmar in light of human rights: From statelessness to forced migration. Iranian and International Comparative Legal Research, (45).
Kazemi, A., & Kafaifar, M. A. (2020). Defining minorities in international human rights instruments. National Studies, (84).
Nikfar, M. R. (2010). Violence, human rights, and civil society (2nd ed.). Tarh-e No Publishing.
Ghamami, S. M. M., & Qavialbaniyeh, A. (2023). Pathology of the citizenship-granting system in Iran: A case study of the citizenship of children born to Iranian women and non-Iranian men. Women's Strategic Studies, (100).
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار