شرایط و آثار ادغام شرکت‌های تجاری در حقوق ایران و اتحادیه اروپا با تأکید بر حقوق رقابت

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

2 دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

3 دانشجوی دکتری حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

10.22091/csiw.2025.8583.2324

چکیده

ادغام شرکت‌های تجاری فرآیندی است که درنتیجه آن بدون انجام تشریفات انحلال، شرکت تجاری با شرکت دیگر یکی شده و یا شرکت جدیدی از یکی شدن دو یا چند شرکت تجاری ایجاد می‌گردد. ادغام شرکت‌های تجاری در برخی نظام‌های حقوقی همانند انگلستان و آمریکا سابقه‌ای طولانی دارد، لیکن در حقوق ایران پدیده‌ای نو محسوب می‌شود که در برخی قوانین به صورت پراکنده نسبت به آن اشاره شده است. به دلیل اهمیت این موضوع در این پژوهش، به شیوه توصیفی تحلیلی، ضمن بررسی ادغام شرکت‌های تجاری و مسائل مرتبط با آن همانند معیار قابل اعمال برای اعطای مجوز ادغام و مراحل و تشریفات و آثار ادغام شرکت‌های تجاری در حقوق اتحادیه اروپا و ایران، به این نتیجه دست یافتیم که با وجود تفاوت ادغام در این دو نظام حقوقی، هر دو نظام هدف نسبتاً یکسان و واحدی را جهت ادغام شرکت‌های تجاری مدنظر قرار داده‌اند، ولیکن ضعف و خلأ قانونی این نهاد حقوقی در حقوق ایران کاملاً مشهود بوده که بررسی و رفع آن‌ها حیاتی است. لذا ضرورت تـدوین و وضع قوانینی جامع در ارتباط با این وظیفه و رفع خلأها و نواقص قانونی؛ خصوصاً با توجه به بین‌المللی گردیدن شرکت‌های تجاری و افزایش مبادلات فرامرزی به شدت احساس می‌گردد.

تازه های تحقیق

 علی‌رغم مزایای متعددی که می‌توان در خصوص ادغام شرکت‌های تجاری برشمرد، ولیکن می‌توان آن را یکی از عوامل مهم ایجاد اخلال در رقابت نیز دانست. با وجود اهمیت ادغام شرکت‌های تجاری، حقوق ایران در این زمینه در آغاز راه خود قرار دارد و تاکنون قانونی جامع و واحد در این خصوص تصویب نگردیده است. البته عدم قید محدودیت گردش مالی از نقاط قوت ادغام شرکت‌های تجاری در حقوق ایران محسوب می‌گردد که در حقوق اتحادیه اروپا در سال‌های اخیر به اهمیت آن پی برده‌اند و رهنمودی در این خصوص تدوین نموده‌اند. شایان ذکر است در هر دو نظام حقوقی معیار و مبنا و هدف اساسی جهت ادغام شرکت‌های تجاری، حفظ رقابت در بازار و مقابله با بروز اعمال ضدرقابتی است که در هر دو نظام حقوقی نسبت به این مهم اشاره و قوانین بر مبنای رعایت همین موضوع تدوین گردیده است.

لذا پیشنهاد می‌گردد علاوه‌بر تدوین مقررات ادغام بر اساس نیازهای روز و تسریع در تصویب و اجرائی گردیدن لایحه قانون تجارت، همانند حقوق انگلیس و یا حقوق اتحادیه اروپا، در حقوق ایران نیز برای مرجع قضایی صلاحیت تصویب و اجرائی نمودن ادغام صادر گردد. همچنین پیشنهاد می‌گردد سیستم حقوقی ایران بهتر است تا با الگوبرداری و بهره‌برداری از قوانین کشورهای پیشرو در این زمینه نسبت به تطبیق قواعد داخلی با قوانین آن کشورها و اصلاح و یا تغییر قوانین قدیمی و یا در صورت لزوم تدوین قوانین جدید و علی‌الخصوص تصویب لوایح قانون تجارت اقدام نمایند و از اشاره به ادغام شرکت‌های تجاری در قوانین مختلف و مجزا و به صورت پراکنده خودداری نمایند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

The Conditions and Legal Effects of Mergers of Commercial Companies in Iranian and European Union Law, with Particular Emphasis on Competition Law

نویسندگان [English]

  • Mohammadhossein Taghipour darzi naghibi 1
  • Seyedeh Tahere Moosavi Khatir 2
  • Mehdi Taleghan Ghafari 3
1 Assistant Professor of Private Law, Faculty of Law & Political Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
2 PhD in Private Law, Faculty of Law & Political Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran/
3 PhD Candidate of Private Law, Faculty of Law & Political Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
چکیده [English]

liquidation proceedings, one commercial company is absorbed into another, or an entirely new company is formed through the combination of two or more existing companies. While corporate mergers have a long-standing legal tradition in jurisdictions such as England and the United States, they remain a relatively recent and underdeveloped legal institution in Iranian law, where they are addressed only in a fragmented and unsystematic manner across a disparate array of legislative instruments. This study adopts a descriptive-analytical methodology within a comparative framework to examine the legal architecture governing corporate mergers, the criteria and substantive standards for merger approval, the procedural and formal requirements, and the legal consequences of mergers under both Iranian law and European Union law, with particular emphasis on the role and requirements of competition law. The analysis encompasses the European Union's merger control regime, established under Regulation (EC) No 139/2004 and administered by the European Commission through the application of the Significantly Impeding Effective Competition Test, as well as the evolving Iranian framework, including the relevant provisions of the Law on Implementing the General Policies of Article 44 of the Constitution and the successive drafts of the Commercial Code Bill. The findings indicate that, notwithstanding the significant structural and procedural differences between the two legal systems, both pursue the fundamental objective of preserving effective competition in the market and preventing anti-competitive concentrations. Nevertheless, the deficiencies and legislative gaps surrounding this legal institution in Iranian law remain pronounced, particularly with regard to the absence of a comprehensive statutory framework governing merger procedures, the protection of creditors and minority shareholders, and the institutional mechanisms for competition-based merger control. The study concludes that the enactment of a coherent and comprehensive legislative framework governing corporate mergers is an urgent and indispensable necessity to eliminate existing legal ambiguities, to align Iranian law with international standards, and to provide legal certainty in the context of the increasing internationalisation of commercial companies and the expansion of cross-border commercial transactions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mergers of Commercial Companies
  • European Union Law
  • Iranian Law
  • Competition Law
  • Conditions and Legal Effects of Mergers

مراجع

اسعدی نژاد، احمدرضا  (1392). دگرگونی نهاد ادغام شرکت‌ها در حقوق ایران و تطبیق آن با حقوق انگلیس، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکز.
اسکینی، ربیعا (1393). حقوق تجارت (شرکت‌های تجاری)، جلد 1، چاپ 20، تهران: انتشارات سمت.
باقری، محمود و غفاری فارسانی، بهنام (1391). «قلمرو حقوق رقابت از حیث اشخاص مشمول»، فصلنامه پژوهشنامه بازرگانی، دوره 17، شماره ۸۷.
بیگی حبیب‌آبادی، احمد (1387). «نقد و بررسی ادغام شرکت‌های تجاری در لایحه قانون تجارت»، مجله پژوهش‌های حقوقی، شماره ۱۴.
پاسبان، محمدرضا (1391).  «دگرگونی در نهاد ادغام شرکت‌های تجاری، نقد قانون برنامه پنجم توسعه»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، دوره ۱۵، شماره ۵۹.
تفرشی، محمد عیسی و  بیگی حبیب‌آبادی، احمد (1380).  «تعریف و ماهیت حقوقی ادغام واقعی (قانونی) شرکت‌های سهامی»، مجله علوم اجتماعی و انسانی دانشگاه شیراز، دوره ۱۷، شماره ۱.
جعفری صامت، امیر (1393).  جنبه‌های حقوقی ادغام شرکت‌های تجاری در حقوق ایران، چاپ اول، تهران: شهر دانش.
حقیقت، صبا (1387).  «ادغام شرکت‌های تجاری از منظر قوانین ایران»، پژوهش‌های حقوقی، دوره 7، شماره ۱۴.
حکیم جوادی، احمد و پاسبان، محمدرضا (1۴01).  «بررسی تطبیقی مقررات شکلی کنترل ادغام شرکت‌ها از منظر حقوق رقابت در نظام‌های حقوقی انگلستان و ایران». مجلس و راهبرد، سال 29، شماره 112.
دانشور حکیمی میبدی، نادیا و عاشوری، مهدی، (139۴).  «مطالعه تطبیقی ادغام شرکت‌های تجاری در حقوق ایران و کانادا»، نخستین کنگره بین‌المللی حقوق ایران.
رضوی، سید علی؛ رضوی، سید محمد و پاسبان، محمدرضا (1398).  «ماهیت حقوقی ادغام شرکت‌های تجاری «مطالعه تطبیقی در فقه امامیه و حقوق ایران و مصر»، آموزه‌های فقه مدنی، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، شماره ۳.
صفیان بلداجی، رضا و حیدری، الهام (139۴).  «ادغام از نگاه حقوق رقابت و حقوق شرکت‌ها»، کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری، دوره 2.
عاشوری، مهدی؛ کاویار، حسین و بان، سحر (1۴00) تابعیت گروه شرکت‌ها در حقوق فرانسه، اتحادیه اروپا و ایران، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، سال ۸، شماره ۲.
کرم زاده، پریا و نیکخواه سرنقی، رضا (1۴00).  «ضمانت اجرای ممنوعه ادغام شرکت‌های تجاری در حقوق ایران و انگلستان»، فصلنامه علمی تحقیقات حقوقی آزاد، دوره ۱۴، شماره ۵2.
گودرزپور، شاهرخ (139۶).  ادغام شرکت‌های تجاری در حقوق ایران و فرانسه، پایان‌نامه کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت.
مجاهد، افشین (1۴00).  «رویکردی تطبیقی بر آثار ادغام شرکت‌های تجاری»، دوفصلنامه تمدن حقوقی، دوره ۴، شماره ۸.
محمدی نیک، محمد (1395). ادغام شرکت‌ها در حقوق ایران و انگلستان، چاپ اول، تهران: نشر میزان.
میرمحمد، حمیدرضا؛ منتظر، مهدی و ابراهیمی، سید نصراله (1۴01).  «افول یا ظهور شخصیت حقوقی شرکت‌های تجاری در فرآیند ادغام و تملک با رویکردی تطبیقی در حقوق انگلیس»، فصلنامه علمی پژوهشی دانش سرمایه‌گذاری، دوره 11، شماره 2، پیاپی ۴2.
References
Martin, E. A. (2006). A dictionary of law (6th ed.). Oxford University Press.
Bernhardt, L. (2020). Common factors of withdrawn and prohibited merger cases in the European Union (Diskussionspapier No. 184). Helmut Schmidt University Hamburg. https://www.hsu-hh.de/fgvwl/wp-content/uploads/sites/572/2020/10/WP184.pdf
Chernenko, N., Moiseienko, T., Korohodova, O., & Hlushchenko, H. (2021). Analysis of mergers and acquisitions between 2009 and 2020. Revista Galega de Economía, 30(4), 1-18. https://revistas.usc.gal/index.php/rge/article/view/7558
Cini, V. (2004). Business and legal aspects of cross-border M&A under scrutiny of the Merger Regulation 4064/89/EEC(Master's thesis, Lund University).
Commission Notice on the definition of relevant market for the purposes of Community competition law. (1997). Official Journal of the European Communities. https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/PDF/?uri=CELEX:31997Y1209(01)
Dabbah, M. M. (2004). EC and UK competition law: Commentary, cases and materials (1st ed.). Cambridge University Press.
Decker, C. (2009). Economics and the enforcement of European competition law. Edward Elgar.
Sachinidou, A. D. (2020). Protection of creditors and minority shareholders in cross-border mergers (Master of Laws thesis, International Hellenic University). https://repository.ihu.edu.gr/xmlui/bitstream/handle/11544/29568/Anastasia%20Sachinidou%201104170044.pdf
Duso, T., Gugler, K., & Yurtoglu, B. B. (2011). How effective is European merger control? European Economic Review, 55(7), 980-1006.
European Commission. (2020, September 11). The future of EU merger control [Speech]. https://ec.europa.eu/commission/commissioners/2019-2024/vestager/announcements/future-eu-merger-control_en
Faizan Malik, M., Ahmad Anuar, M., Khan, S., & Khan, K. (2014). Mergers and acquisitions: A conceptual review. International Journal of Accounting and Financial Reporting, 4(2), 520-533.
Fugina, K. (2006). Merger control review in the United States and the European Union: Working towards conflict resolution. Northwestern Journal of International Law & Business, 26(2), 471-492.
Hampton, J. J. (1990). Financial decision making: Concepts, problems, and cases (4th ed.). Prentice Hall of India.
Kigwiru, V. (2020). The European Union's jurisdiction in merger regulation. SSRN. https://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3534986
Mammadov, R. (2022). EU merger control in online platforms: Unilateral competitive effects (JAEN 48 Course Thesis, Lund University).
Metaxas, G., Giles, M., Larson, L., & McDavid, J. (2006). Merger reviews in the US and the EU: A comparative overview. Hogan & Hartson LLP. https://www.hoganlovells.com/~/media/hogan-lovells/pdf/publication/2206globalisation_pdf.pdf
Neuhauser, K. L. (2007). Mergers and acquisitions: A global view. In Mergers and acquisitions: A global view (Chap. 1). Palgrave Macmillan.
Ovaskainen, E. (2023). The effects of the revised approach to Article 22 EUMR on the M&A activities of the largest digital firms (Master's thesis, Aix-Marseille University). https://emle.org/wp-content/uploads/2023/11/EMLE-Thesis-Ovaskainen-Emmi-1.pdf
Parisi, J. (2010). A simple guide to the EC Merger Regulation. https://www.ftc.gov/system/files/attachments/key-speeches-presentations/ecmergerregsimpleguide.pdf
Riesenkampf, A. (2004). New EC merger control test under Article 2 of the Merger Control Regulation. Northwestern Journal of International Law & Business, 24(3), 715-727.
Rodger, B. J., & MacCulloch, A. (2009). Competition law and policy in the EC and UK (4th ed.). Routledge-Cavendish.
Saparevska, H. (2023). Exploring the impact of mergers on innovation: An empirical analysis (Master's thesis, Tilburg School of Economics and Management). https://arno.uvt.nl/show.cgi?fid=167344
Thatcher, M. (2014). European Commission merger control: Combining competition and the creation of larger European firms. European Journal of Political Research, 53(3), 443-464.
The European Union. (2016). Public interest considerations in merger control (Working Party No. 3 on Co-operation and Enforcement).
Todino, M., Fattori, P., & Pera, A. (2012). European Union. In The merger control review (3rd ed., Chap. 16). Law Business Research. https://www.cliffordchance.com/content/dam/cliffordchance/PDF/15_European_Union.pdf
Vande Walle, S. (2021, May 12). Remedies in EU merger control: An essential guide. SSRN. https://ssrn.com/abstract=3782333
Willem Curfs, S. (2005). A comparative analysis of the regulation of mergers in Canada and the European Union (Master of Laws thesis, McGill University).
Wood, R. (2000). The demography of Victorian England and Wales. Cambridge University Press.
Yang, E., & Zarin, S. (2011). Mergers and acquisitions: Hostile takeovers and defense strategies against them (Bachelor's thesis, University of Gothenburg).
 
In Persian
Asadinejad, A. R. (2013). The evolution of the legal institution of corporate mergers in Iranian law and a comparison with English law (Master's thesis, Islamic Azad University, Central Tehran Branch). [In Persian]
Eskini, R. (2014). Commercial law (Commercial companies) (Vol. 1, 20th ed.). Tehran: SAMT Publications. [In Persian]
Bagheri, M., & Ghaffari Farsani, B. (2012). The scope of competition law with respect to covered entities. Commercial Research Journal, 17(87). [In Persian]
Beigi Habibabadi, A. (2008). A critical analysis of corporate mergers in the Draft Commercial Code. Legal Research Journal, (14). [In Persian]
Pasban, M. R. (2012). Developments in the legal institution of corporate mergers: A critique of the Fifth Development Plan Act. Legal Research Quarterly, 15(59). [In Persian]
Tafreshi, M. I., & Beigi Habibabadi, A. (2001). The definition and legal nature of true (statutory) mergers of joint-stock companies. Journal of Social Sciences and Humanities of Shiraz University, 17(1). [In Persian]
Jafari Samet, A. (2014). Legal aspects of corporate mergers in Iranian law (1st ed.). Tehran: Shahr-e Danesh Publications. [In Persian]
Haghighat, S. (2008). Corporate mergers from the perspective of Iranian legislation. Legal Research Journal, 7(14). [In Persian]
Hakim Javadi, A., & Pasban, M. R. (2022). A comparative study of the procedural rules governing merger control from the perspective of competition law in the legal systems of England and Iran. Majles and Strategy, 29(112). [In Persian]
Daneshvar Hakimi Meybodi, N., & Ashouri, M. (2015). A comparative study of corporate mergers in Iranian and Canadian law. In Proceedings of the First International Congress on Iranian Law. [In Persian]
Razavi, S. A., Razavi, S. M., & Pasban, M. R. (2019). The legal nature of corporate mergers: A comparative study in Imamiyyah jurisprudence and the laws of Iran and Egypt. Teachings of Civil Jurisprudence, (3). Razavi University of Islamic Sciences. [In Persian]
Safian Baldaji, R., & Heydari, E. (2015). Mergers from the perspective of competition law and company law. In Proceedings of the Second International Conference on Modern Research in Management, Economics and Accounting. [In Persian]
Ashouri, M., Kaviyar, H., & Ban, S. (2021). The nationality of corporate groups in the laws of France, the European Union, and Iran. Comparative Research on Islamic and Western Law, 8(2). [In Persian]
Karamzadeh, P., & Nikkhah Saranqi, R. (2021). Legal sanctions for prohibited corporate mergers in Iranian and English law. Open Legal Research Quarterly, 14(52). [In Persian]
Goodarzpour, S. (2017). Corporate mergers in Iranian and French law (Master's thesis, Islamic Azad University, Marvdasht Branch). [In Persian]
Mojahed, A. (2021). A comparative approach to the legal effects of corporate mergers. Legal Civilization, 4(8). [In Persian]
Mohammadi Nik, M. (2016). Corporate mergers in Iranian and English law (1st ed.). Tehran: Mizan Publications. [In Persian]
Mirmohammad, H. R., Montazer, M., & Ebrahimi, S. N. (2022). The decline or emergence of the legal personality of commercial companies in merger and acquisition transactions: A comparative study with reference to English law. Investment Knowledge Quarterly, 11(2), Serial No. 42. [In Persian]
ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار