مطالعه تطبیقی ضرورت تقنین در فضای مجازی در نظام حقوقی ایران و آمریکا

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، ایران.

2 دانشیار، گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.

چکیده

اینترنت به‌عنوان یکی از پدیده‌های نوین معاصر، موجب تحول جوامع بشری شده است. حاکمیت می‌بایست با اتکای بر قواعدی به تنظیم روابط افراد در فضای مجازی بپردازد. بی‌گمان، دامنهٔ اختیارات و آزادی‌های مردم در فضای مجازی کاملاً متفاوت با فضای حقیقی است. حفظ حریم خصوصی، منع هرزه‌نگاری، حمایت از حق نشر مؤلفان و... مستلزم ایجاد محدودیت دامنهٔ فعالیت کاربران است. قانون اساسی، خطوط کلی حقوق و آزادی‌های شهروندان را ترسیم می‌کند. پرسشی که مطرح می‌شود این است که آیا قوانین فعلی می‌تواند پاسخگوی چالش‌های فضای مجازی باشد و یا نیازمند تقنین در این حوزه هستیم؟ به نظر می‌رسد قواعد خودتنظیمی نمی‌تواند به تنظیم روابط افراد ملت در این فضا بپردازد. با تفسیر و تحلیل قوانین موجود، نمی‌توان اینترنت را قاعده‌مند ساخت. با وضع قانون جامع، متناسب با فرهنگ و اخلاق جامعه و مطابق با اصول مسلم قانون اساسی و حفظ حقوق و آزادی‌های عمومی باید اقدام نمود. در این مقاله سعی شده است تا با مطالعه تطبیقی و استفاده از تجربه کشور آمریکا در حوزه تقنین در فضای مجازی با رویکردی توصیفی‌تحلیلی (با مراجعه به منابع کتابخانه‌ای) و با تأکید بر اصول قانون اساسی ایران، ضمن ارائه چارچوب کلی، راهکارهایی ارائه شود.

تازه های تحقیق

مدیریت فضای مجازی مستلزم ارائهٔ بهترین راهکارها در خصوص قاعده‌مند نمودن این فضا است. پایان دادن به آشفتگی موجود در این فضا از طریق وضع بهترین و شایسته‌ترین قواعد ممکن در این خصوص امکان‌پذیر است. این امر در هر دو نظام حقوقی ایران و آمریکا لازم است. حقیقت این است که فضای مجازی دارای ویژگی‌های خاص خود است، اما این فضا همچون فضای واقعی می‌بایست قاعده‌مند شود و روابط میان اشخاص در آن‌ها تنظیم شود. اکتفای صرف به قوانین فعلی نمی‌تواند پاسخگوی چالش‌های فضای مجازی باشد در این خصوص وضع قانون جامع هم در ایران و هم در آمریکا مورد ضروری است. قانون جامعی که نه‌تنها به دنبال صیانت از فضای مجازی در خصوص تهدیدات موجود در آن باشد، بلکه می‌بایست متضمن قواعدی پیرامون تنظیم روابط اشخاص در این فضا باشد.

مسائلی همچون نقض حقوق مالکیت فکری، ممانعت از ارسال هرزه نامه الکترونیکی، تبلیغات ناخواستهٔ اینترنتی، مقابله با قماربازی اینترنتی و... ازجملهٔ مسائلی است که می‌بایست در این قانون مورد لحاظ قرار گیرد. استفاده از تجربه کشور آمریکا در محدود نمودن دسترسی به اینترنت در برخی مصادیق مانند دسترسی افراد زیر سن قانونی به مضامین غیراخلاقی برای نظام حقوقی ایران نیز می‌تواند مفید فایده باشد. طبیعت فضای مجازی به‌گونه‌ای است که نمی‌توان تمامی قواعد فضای واقعی را در مورد آن به کار گرفت. مفهوم حریم خصوصی در فضای مجازی کاملاً مغایر با این مفهوم در حوزهٔ فضای واقعی است. شهروندان در استفاده از حریم خصوصی در فضای مجازی، بخش‌هایی از حقوق و آزادی‌های خویش را از دست می‌دهند. بنابراین، تفسیر فعلی قوانین موجود و تسری آن‌ها به فضای مجازی نمی‌تواند در همه جا راهگشا باشد. به عبارت دیگر، اندیشهٔ تسری قوانین فعلی به حوزهٔ فضای مجازی نیز خالی از اشکال نیست.

حقیقت این است که در هر دو نظام حقوقی ایران و آمریکا قوانین فعلی در برخی موارد گنجایش و کشش تسری به فضای مجازی را ندارند؛ مضافاً فلسفهٔ وجودی این قواعد، حمایت از وضعیت خاصی بوده است و این قواعد قابلیت تسری به فضای مجازی را ندارند. بنابراین، نمی‌توان به قواعد مزبور اکتفا نمود و از وضع قانون خودداری کرد. وضع قانون باید به‌عنوان راهکار در نظر گرفته شود و در وضع قوانین در فضای مجازی می‌بایست طبیعت این فضا مورد لحاظ و رعایت اصول و ضوابط قانون اساسی مورد توجه قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

comparative study of the necessity of legalization in cyberspace in the Iranian and American legal systems

نویسندگان [English]

  • zahra rauofi fard 1
  • Firooz Aslani 2
1 PhD Graduate, Department of Public law, faculty of law, University of Tehran,, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Public Law, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran.
چکیده [English]

 Internet as a modern phenomenon of the contemporary world has caused the development of human societies. The sovereignty must regulate the relations between individual citizens in the cyberspace. Undoubtedly, the scope of the people authorities and freedoms in the cyberspace is completely different from those of the real space. The maintenance of privacy, the prohibition of pornography, protection of copyright, etc., require the limitation on the users’ scope of activity. The Constitution explicates the outlines of the citizens’ rights and freedoms. The question that arises is whether the current laws can respond to the challenges of cyber space or do we need legislation in this area? the rules of self-regulation cannot regulate the relations of people of the nation in this space by enacting a comprehensive law, appropriate to the society's culture and ethics, and in accordance with the unquestionable principles of the Constitution and the protection of public rights and freedoms, action should be taken. In this case, blind adaptation of the laws of other countries should be avoided. In this article, an attempt has been made to provide solutions by studying the comparative study and using the experience of the United States in the field of legislation in cyberspace with a descriptive and analytical approach (referring to library sources) and by emphasizing the principles of the constitution, while providing a general framework.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Constitution
  • legislation
  • comprehensive law
  • rights and freedoms؛ Internet

مراجع

ادریسی، فرهاد و مجتبی صفاری‌دوست (1393ش). «قانونمند کردن اینترنت با تطبیق در حقوق کامن‌لا»، پژوهش‌های حقوق تطبیقی، دورهٔ 18، شماره 4.
جعفری، افشین (1398ش). «حاکمیت بر فضای سایبر از منظر حقوق بین‌الملل و نظام حقوقی جمهوری اسلامی ایران»، رهیافت انقلاب اسلامی، شماره 49.
ذاکریان، اکبر و حسین جاور و سید فرهاد بطحایی (1399ش). «حریم خصوصی افراد مشهور و فرزندانشان»، فصلنامهٔ دانش حقوق عمومی، شماره 30.
صابرنژاد، علی و پری حسین‌پور (1396ش). «تحلیل حقوقی گونه‌شناسی نقض حریم خصوصی در فضای سایبر»، جستارهای حقوق عمومی، شماره 3.
رجبی، عبدالله و نسرین ترازی (1396ش). «بررسی انتقادی حاکمیت حقوقی ساختار فنی اینترنت بر فضای مجازی»، تحقیقات حقوقی، شماره 80.
رضایی، مهدی و حامد بابازاده مقدم (1393ش). «اصول تدوین قوانین و مقررات برای اینترنت با تأکید بر مصوبات یونسکو و شورای اروپا»، فصلنامهٔ پژوهش حقوق عمومی، شماره 42.
روزبهانی، محمدرضا (1393ش). جایگاه فقهی حقوقی فیلترینگ در رسانه‌های مجازی از دیدگاه مذاهب خمسه، تهران: کتاب آوا.
زولر، الیزابت (1389ش). درآمدی بر حقوق عمومی، ترجمه: سید مجتبی واعظی، تهران: انتشارات جنگل.
عباسی، بیژن (1393ش). مبانی حقوق عمومی، تهران: انتشارات دادگستر.
عبدی پور، ابراهیم (1394ش). «رویکرد نظام‌های حقوقی غربی و اسلام نسبت به نقض حریم خصوصی اطلاعاتی در شبکه‌های اجتماعی مجازی»، فصلنامه پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره 1.
قاجارلو قیونلو، سیامک (1391ش). مقدمهٔ حقوق سایبر، تهران: انتشارات میزان.
کاتوزیان، ناصر (1377ش). مبانی حقوق عمومی، تهران: انتشارات دادگستر.
گرجی ازندریانی، علی‌اکبر (1388ش). مبانی حقوق عمومی، تهران: انتشارات جنگل.
لطفی، اسدالله (1389ش). حقوق اساسی و ساختار نظام جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات جنگل جاودانه.
هاشمی، سید محمد (1392ش). حقوق اساسی جمهوری اسلامی، جلد 1، چاپ 12، تهران: انتشارات میزان.
هیک، استیون و ادوارد اف هلپین و اریک هوسکینز (1393ش). حقوق بشر و اینترنت، ترجمه: قاسم زمانی و مهناز بهراملو، تهران: انتشارات خرسندی.
نجفی اسفاد، مرتضی و فرید محسنی (1379ش). حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات بین‌المللی المهدی.
محسنی، فرید (1384ش). «تلاقی حریم شخصی و آزادی اطلاعات در حقوق ایران»، دیدگاه‌های حقوق قضایی، شماره 37 و 71.
محسنی، وجیهه و سید محمد هاشمی و محمدجواد جاوید و بیژن عباسی (1398ش). «تحلیل حقوقی نسبت‌سنجی حق دسترسی عموم به اطلاعات با تحقق حقوق شهروندی با تأکید بر نظام حقوقی ایران»، پژوهش حقوق عمومی، شماره 62.
مدنی، سید جلال‌الدین (1374ش). حقوق اساسی تطبیقی، تهران: انتشارات گنج دانش.
References
Akdeniz Yaman (2008) Internet child pornography and the law national and international responses, British Library Cataloguing in Publication Data, England.
Brian Fitzgerald, Fuping Gao, Damien O’Brien, Sampsung Xiaoxiang Shi (2008) Copy right Law, Digital Content And The Internet In The Asia-Pacific, Sydney University Press.
Consalvo, Mia &Charles Ess (2013), The Blackwell hand book of internet studies, Oxford, UK: Blackwell Publications.
Conn, Kathleen (2002) The Internet and the Law What Educators Need to Know, Association for Supervision and Curriculum Development Alexandria, Virginia USA.
Marsden, T. Christopher (2011), Internet Co Regulation European Law, Regulatory Governance And Legitimacy In Cyberspac, Cambridge University Press, First published.
Kim, Jae Young (2002) Sorting Out Deregulation Protecting Free Speech and Internet Access in the United States, Germany, and Japan (Law and Society), LFB Scholarly Publishing LLC, New York.
http: //firstmonday.org/issues/issue7_6/alt inta/index.html.
Komukai, Taro (2020), Ius Comparatum Global Studies in Comparative Law.Data Protection in the Internet: Japanese National Report, Springer, Switzerland.
Robert E. Litan (2001) Law and Policy in the Age of the Internet, Duke Law Journal, Duke University School of Law, Vol. 50, No. 4.
Savin, Andrej (2013), EU Internet Law, Edward Elgar Pub, USA.
Tripathi, Keyur (2020), Protection of Privacy in Cyberspace: A Comparative Analysis Between India and USA.
https: //papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=3611622.
Schwabach, Aaron(2005), Internet and the Law Technology, Society, and Compromises-ABC-CLIO, Santa Barbara, California.
Scassa, Teresa (2020) Data Protection and the Internet: Canada,Ius Comparatum – Global Studies in Comparative Law., Springer,Switzerland.
Zittrain, Jonathan, (2003) Internet Points of Control, Boston College Law Review, Vol.
Persian Sources
Idrisi, Farhad and Mojtabi Safaridoost (2013), legalizing the Internet by adapting it to common law, Comparative Law Research, Volume 18, Vol. 4.
Jafari, Afshin (2018), Sovereignty over cyber space from the perspective of international law and the legal system of the Islamic Republic of Iran, Islamic Revolution Approach, vol. 49.
Zakarian, Akbar, Hossein Javar and Seyed Farhad Batahai (2019), The privacy of famous people and their children, Public Law Knowledge Journal, Vol. 30.
Sabernjad, Ali and Pari Hosseinpour (2016), legal analysis of the typology of privacy violations in cyberspace, Public Law Essays, vol. 3.
Rajabi, Abdullah and Nasreen Tarazi (2016), a critical review of the legal governance of the technical structure of the Internet on virtual space, Legal Research, Vol. 80.
Rezaei, Mehdi and Hamed Babazadeh Moghadam (2013), principles of drafting laws and regulations for the Internet with an emphasis on the approvals of UNESCO and the Council of Europe, Public Law Research Quarterly, Vol. 42.
Rozbahani, Mohammad Reza (2014), The Jurisprudential Position of Filtering in Virtual Media from the Perspective of Khamsa Religions, Tehran: Ava Kitab.
Zoller, Elizabeth (1389), an introduction to public law, translated by Seyyed Mojtabi Vaezi, Tehran: Jangal Publications.
Abbasi, Bijan (2013), Basics of Public Law, Tehran: Daddgostar Publications.
Abdipour, Ebrahim, 2014, "The approach of Western and Islamic legal systems towards the violation of information privacy in virtual social networks", Comparative Research Quarterly of Islamic and Western Laws, Vol. 1.
Qajarlou Qionlu, Siamak (2011), Introduction to Cyber Law, Tehran: Mizan Publications.
Katouzian, Nasser (1377), Basics of Public Law, Tehran: Daddgostar Publications.
Gurji Azandriani, Ali Akbar (1388), Basics of Public Law, Tehran: Jangal Publications.
Hashemi, Seyyed Mohammad (2012), Fundamental Rights of the Islamic Republic, Vol. 1, Ch. 12, Tehran: Mizan Publications.
Hick, Steven and Edward F. Halpin and Eric Hoskins (2013), Human Rights and the Internet, translated by Ghasem Zamani and Mahnaz Behramlou, Tehran: Khorsandi Publications.
Najafi Esfad, Morteza and Farid Mohseni (1379), Fundamental Rights of the Islamic Republic of Iran, Tehran: Mahdi International Publications.
Mohseni, Farid (1384), The Confluence of Personal Privacy and Freedom of Information in Iranian Law, Judicial Law Perspectives, Vol. 37 and 36.
Madani, Seyyed Jalaluddin (1374), Comparative Constitutional Rights, Tehran: Ganj Danesh Publications.
 
ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار