مطالعه تطبیقی نظام حقوقی ایران و پاکستان در پاسخ به جرائم دیجیتالی با رویکردی به اسناد بین‌المللی فضای دیجیتالی

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسنده

دانشیار حقوق کیفری و جرم‌شناسی، دانشکده علوم اداری و اقتصاد دانشگاه اراک، اراک، ایران.

چکیده

جرائم دیجیتالی که منشأ فناوری فضای دیجیتالی است تنها قابل رصد است. از طریق حقوق دیجیتالی کنترل و پیشگیری می‌شود. کشورها به دلایل متعددی از فناوری ضعیف و ناتوانی و فقدان موازین گرفته تا محدودیت‌های مالی، عدم همکاری با حقوق بین‌المللی و سازمان‌های مجری با خطرات جرائم دیجیتالی مواجه هستند. قانون‌گذار ایران در راستای مقابله حداکثری با جرائم دیجیتالی ضمن مبادرت به وضع مقرره‌ها و اسناد متعدد و گوناگونی می‌کند که هدف تقویت ظرفیت‌های حقوقی ناظر به کشف و تعقیب مرتکبان این‌گونه جرائم ارتکابی است، لکن قانون‌گذار به‌رغم اشراف اطلاعاتی به امکان ارتکاب جرائم متنوع در سکوهای دیجیتالی، اما نوع گذاره‌های قانونی وفق شرایط و موقعیت مرتکب و نوع جرم وضع نشده است که این امر به‌نحوی موجبات توسعه کُنشگری مرتکبان را در چنین فضایی را رقم خواهد زد. قانون‌گذار پاکستان طی دهه‌های اخیر در راستای حفاظت از فضای دیجیتالی و مقابله با تهدیدها و جرائم ارتکابی در آن ضمن مبادرت به تصویب مقرراتی گوناگون، نسبت به تشکیل مراکزی دراین‌باره نموده است که موجبات پیشگیری و سرکوب ارتکاب جرائم دیجیتالی را فراهم آورده است. موازین مقرر به نحو حداکثری نتوانسته است فضای دیجیتالی را مورد حمایت قانونی و حقوقی قرار دهد. بنابراین پرسش اینکه «با توجه به تحولات فنی و فناورانه در جامعه جهانی، چه ظرفیتی در قلمرو قانون‌گذاری ایران و پاکستان در پاسخ به جرائم دیجیتالی وجود دارد؟» به‌عنوان محور اصلی این مقاله بوده که پاسخ بدان، هدف غایی تقریر مقاله است.

تازه های تحقیق

جرائم دیجیتال و جرائم سنتی تسهیل‌ شده توسط اینترنت یک پدیده مجرمانه جهانی است که تمایز متعارف بین تهدیدهای امنیت داخلی و خارجی نظیر جرائم، فعالیت‌های نظامی و امنیتی را مخدوش می‌کند. مسئولیت‌پذیری شبکه‌های برخط برای فعالیت برای اهداف مختلف و توانایی انتقال افراد از یک نوع فعالیت غیرقانونی به نوع دیگر، نشان می‌دهد که سرزمین‌گرایی مانع از تلاش‌ها برای مبارزه مؤثر با استفاده نادرست از فناوری می‌شود. اگرچه قانون‌گذار در ایران و پاکستان چندین گام را برای کنترل جرائم در فضای دیجیتالی آغاز کرده است، اما هنوز جای پیشرفت زیادی وجود دارد. نظام‌های حقوقی ایران و پاکستان تمایل حقوقی خود را به یافتن سازوکارهایی برای شناسایی فعالیت‌های فناورانه در بستر فضای دیجیتالی و جرم‌انگاری جرائم دیجیتالی با تصویب قوانینی در این منظر نشان داده‌اند.

علاوه‌بر این، برخی راهبردها و اقدام‌های عملی نیز برای مقابله با جرائم دیجیتالی در سیاست‌های اتخاذ شده در قلمرو نظام حقوقی هر دو کشور قابل ملاحظه است، اما ضرورت اتخاذ رویکردی پیشگیرانه در قبال چنین جرائمی قابل ملاحظه است. به‌عنوان نمونه، قانون‌گذار ایران وفق قانون جرائم رایانه‌ای مبادرت به اتخاذ رویکردی تهاجمی و پیشگیرانه در سطور گوناگون قانونی در قبال ارتکاب جرائم دیجیتالی در ابعاد و گونه‌های متنوع آن شده است که با توجه به تحولات فزاینده فناوری‌ها تمرکز قانون‌گذار تنها معطوف به پاسخ‌گذاری در این چارچوب است که مقابله و پیشگیری متناسب به‌عنوان حلقه مفقوده در این فرایند قابل ملاحظه است. در پاکستان اجرای قانون نگهداری از داده‌های الکترونیکی ترافیک، یکی از ابعادی است که نیاز به توجه ویژه دارد؛ چراکه بیشتر بررسی‌ها به دلیل کمبود داده‌ها به بن‌بست می‌رسد و بررسی‌ها دچار نقصان می‌شود.

از آنجایی که نظام عدالت کیفری دیجیتالی در ایران و پاکستان مبتنی بر مقررات حاکم در فضای مجازی استوار است، تصمیمات دادگاه‌ها تنها می‌تواند برای تفسیر و روشن کردن ماهیت قانون مفید باشد. انتظار می‌رود کاربرد عملی قانون و تحقیقات بیشتر برای توسعه ساختار حقوقی و رفع ایرادات نظام حقوقی هر دو کشور قابل توجه باشد. به هر روی، افزون بر وضع قوانین و اقدام‌های مربوطه، قانون‌گذار ایران و پاکستان باید روابط چندجانبه با سایر کشورها را برای مقابله با تهدید برآمده از ارتکاب جرائم دیجیتالی را تقویت کند و در اینترنت جهت مقابله با هرگونه تهدید، احساس امنیت و مصونیت به کاربران فضای مجازی دهند. به همین ترتیب، یکی دیگر از موانع مهم در روند تحقیقات، موضوع صلاحیت قضایی و همکاری بین‌المللی است. تا مادمی که این مسائل در سطح بین‌المللی حل‌وفصل نشود، به نظر می‌رسد چالش‌ها همچنان مانع مبارزه با جرائم دیجیتالی باشد.

 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

A Comparative Study of the Legal Systems of Iran and Pakistan in Response to Digital Crimes with an Approach to International Documents on the Digital Space

نویسنده [English]

  • Peyman Namamian
Associate Professor of Criminal Law and Criminology, Faculty of Administrative Sciences and Economics, Arak University, Arak, Iran.
چکیده [English]

 Digital crimes, which originate from digital space technology, can only be observed. They are controlled and prevented through digital laws. Countries face the dangers of digital crimes for many reasons, from poor technology, inability and lack of standards to financial constraints, lack of cooperation with international law and implementing organizations. In order to combat digital crimes to the maximum extent, the Iranian legislator is trying to establish numerous and diverse regulations and documents that aim to strengthen the legal capacities for discovering and prosecuting the perpetrators of such crimes. However, despite the legislator's knowledge of the possibility of committing various crimes on digital platforms, the type of legal provisions has not been established according to the circumstances and situation of the perpetrator and the type of crime, which will somehow cause the expansion of the perpetrators' activism in such a space. In addition, in recent decades, the Pakistani legislator has attempted to adopt various regulations in order to protect the digital space and combat threats and crimes committed in it, and has established centers in this regard, which have provided the means to prevent and suppress the commission of digital crimes. Of course, the established standards have not been able to provide the digital space with legal and legal protection to the maximum extent. Therefore, the question of “Given the technical and technological developments in the global community, what capacity is there in the legislative sphere of Iran and Pakistan in responding to digital crimes?” has been the main focus of this article, the answer to which is the ultimate goal of writing the article

کلیدواژه‌ها [English]

  • Digital Space
  • Digital Crimes
  • Digital Security
  • Digital Rights of Iran and Pakistan
  • International Digital Rights
فضائلی، مصطفی؛ شکیب‌نژاد، احسان و کرمی، موسی (1398). «آزادی دینی در فضای مجازی و تأثیر آن بر صلح و امنیت بین‌المللی: با نگاهی به آموزه‌های اسلامی». پژوهش تطبیقی حقوق اسلام و غرب، شماره ۴.
جلالی، محمود و توسلی‌اردکانی، سعیده (1398). «ضرورت ایجاد نظام هماهنگ حقوقی بین‌المللی در مقابله با جرائم در فضای مجازی». مطالعات حقوق عمومی، شماره ۴.
دشتی، بیتا و افشاری، مریم (1398). «مطالعه تطبیقی جرائم سایبری در ایران و حقوق بین‌الملل». پژوهشنامه حقوق تطبیقی، شماره ۴.
رضوی‌فرد، بهزاد و موسوی، سید نعمت‌اله (139۵). «مسئولیت کیفری در فضای سایبر در حقوق ایران». پژوهش حقوق کیفری، شماره 1۶.
سلیمی، احسان (1397). آسیب‌شناسی پیشگیری از جرائم سایبری در ایران. رساله دوره دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق دانشگاه قم.
خرم‌آبادی، عبدالصمد (138۴). جرائم فناوری اطلاعات. رساله دوره دکتری حقوق جزا و جرم‌شناسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران.
علمداری، علی و فرجی‌ها، محمد (139۶). «مطالعه تطبیقی مبانی جرم‌انگاری جرائم سایبر در نظام کیفری ایران و آلمان». پژوهش‌های حقوق تطبیقی، شماره ۴.
کردعلیوند، روح‌الدین و میرزایی، محمد (1397). «گونه‌شناسی جرائم سایبری با نگاهی به قانون جرائم رایانه‌ای و آمار پلیس فتا». مجله حقوقی دادگستری، شماره 102.
موسوی، سید جمال؛ روحانی‌مقدم، محمد و آقائی‌بجستانی، مریم (۱۴۰۱). «تدابیر پیشگیری از جرائم سایبری با تأکید بر اقدامات پلیسی با رویکردی فقهی». مطالعات فقه و حقوق اسلامی، شماره ۲۶.
نظری، سید غنی؛ جعفرزاده؛ سیامک و نیک‌خواه‌سرنقی، رضا (۱۴۰۰). «نقش سیاست جنایی مشارکتی در پیشگیری از جرائم سایبری در ایران». پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، شماره ۴.
نمامیان، پیمان (1۴03). «مقابله و پیشگیری از ارتکاب جرائم تروریستی در شبکه‌های اجتماعی مجازی». حقوق فناوری‌های نوین، شماره 10.
وطنی، امیر و اسدی، حمید (139۵). «سیاست جمهوری اسلامی ایران در جرائم سایبری با تأکید بر ویژگی‌های خاص این جرائم». پژوهشنامه حقوق اسلامی، شماره 2.
 
 
References
Kundi, G.M, Bartoli, A, & Baile. S (2012), E-local Government: Implementation Barriers in Pakistan, (Germany: Lap-Lambert Academic Publishing)
Odhiambo, N. A, Ochara, N. M, and Kadymatimba, A (2018), “Structuring of the Terrorism Problem in the Digital Age: A Systems Perspective”, in: 2018 Open Innovations Conference, OI 2018 (Johannesburg: IEEE)
Taylor, R.W, Eric J. Fritsch, J.L (2014), Digital Crime and Digital Terrorism, (Prentice Hall Press)
Asif Khan, M (2023), “Legal Analysis of the Pakistan’s National Cyber Security Policy in the Context of Cyber Warfare” Journal of Law & Social Studies, Vol. 5
Barrie, S (2022), “International Law in the Age of Digital Media: Reflections on History, the Neoliberal Communication Sphere, and Race” London Review of International Law, Vol. 10
Buresh, D.L (2020), “Does Digital Terrorism Really Exist?” Journal of Advanced Forensic Sciences, Vol. 1
Chaudhy, Y (2011). “A country without cyber-law: Pakistan” [Online] available at: http://propakistani.pk/2011/01/10/a-country-without-cyber-law-pakistan/10,june 2011/
Dupont B, Holt T (2022), “The Human Factor of Cybercrime” Social Science Computer Review Vol. 40
Jamil, Z (2006). “Cyber Law” Presented at the 50th Anniversary Celebrations of the Supreme Court of Pakistan International Judicial Conference on 11-14 August, 2006, Jamil and Jamil Law Associates, Islamabad, Pakistan, [Online] available at: http://jamilandjamil.com/wpcontent/uploads/2010/11/article_for_scp_50_anniv_v5.0.pdf, (March 26, 2014).
Falchetta, T (2024), “The Draft UN Cybercrime Treaty Is Overbroad and Falls Short On Human Rights Protection” Just Security: Reiss Center on Law and Security at New York University School of Law, January 22, https://www.justsecurity.org/91318/the-draft-un-cybercrime-treaty-is-overbroad-and-falls-short-on-human-rights-protection/
Magalla, A (2013). “Security, prevention and detection of cyber-crimes in Tanzania, Doctoral Thesis” Tumaini University Iringa University College, [Online] available at: http://www.academia.edu/3471542/the_introduction_to_cybercrime_security_prevention_and_detection_of _cybercrime_in_tanzania
Plotnek, J. and Jill S (2021), “Cyber Terrorism: A Homogenized Taxonomy and Definition” Computers & Security, Vol. 102
Saleem, H, Junaid J, Azzalfa A (2022), “Cyber Crimes Trends in Pakistan: Analyzing the Legal Framework and Enforcement Challenges” Society, Law and Policy Review, Vol. 1
Zia UL Islam, Khan, M. A, & Zubair, M (2019). “Cybercrime and Pakistan” Global Political Review, Vol. 5
In Persian
Alamdari, Ali; Farajiha, Mohammad (2017), A Comparative Study of the Basis of Criminalization of Cybercrimes in the Penal System of Iran and Germany, Comparative Law Research, Volume 8, Issue 2, Pages 637-653
Dashti, Bita; Afshari, Maryam (2019), A Comparative Study of Cybercrimes in Iran and International Law, Comparative Law Research, Volume 3, Issue 1, Serial Number 4, Pages 83-110
Nazari, Seyyed Ghani; Jafarzadeh; Siamak; Nikkhah Sarnaghi, Reza (2021), The Role of Participatory Criminal Policy in Preventing Cybercrimes in Iran, Political Researches of the Islamic World, Volume 11, Issue 4, Pages 151-174
Namamian, Peyman (2024), Combating and Preventing the Committing of Terrorist Crimes in Virtual Social Networks, Law of New Technologies, Volume 5, Issue 10, Pages 215-233
Mousavi, Seyyed Jamal; Rouhani-Moghaddam, Mohammad; Aghaei-Bajestani, Maryam (2022), Cybercrime Prevention Measures with Emphasis on Police Actions with a Jurisprudential Approach, Islamic Jurisprudence and Law Studies, Volume 14, Issue 26, Pages 323-358
Jalali, Mahmoud; Tavassoli-Ardakani, Saeideh (2019), The Necessity of Establishing a Harmonized International Legal System to Combat Crimes in Cyberspace, Public Law Studies, Volume 49, Issue 4, Pages 1351-1372
Razavifard, Behzad; Mousavi, Seyed Nematollah (2016), Criminal Liability in Cyberspace in Iranian Law, Criminal Law Research, Volume 5, Issue 16, Pages 29-45
Salimi, Ehsan (2018), Pathology of Cybercrime Prevention in Iran, Doctoral Thesis, Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Qom University.
Khorramabadi, Abdolsamad (2005), Information Technology Crimes, Doctoral Thesis, Criminal Law and Criminology, Faculty of Law and Political Science, University of Tehran.
Kordalivand, Ruhuddin; Mirzaei, Mohammad (2018), Typology of Cybercrimes with a Look at the Computer Crimes Law and FATA Police Statistics, Justice Legal Journal, Volume 82, Issue 102, Pages 191-207
Fazaeli, Mustafa; Shakibnejad, Ehsan; Karami, Musa (2020), Religious Freedom in Cyberspace and Its Impact on International Peace and Security: With a Look at Islamic Teachings, Comparative Research on Islamic and Western Law, Volume 6, Issue 4, Serial Number 22, February 2020, Pages 87-110
Vatani, Amir; Asadi, Hamid (2016), The Policy of the Islamic Republic of Iran on Cybercrimes with Emphasis on the Specific Characteristics of These Crimes, Islamic Law Research Journal, Volume 17, Issue 2, Serial Number 44, Pages 99-126
CAPTCHA Image