نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم.

2 دانش‌آموخته‌ کارشناسی ارشد حقوق خصوصی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قم.

10.22091/csiw.2021.5713.1878

چکیده

فراز اخیر ماده­ (249) قانون تجارت ضامن را فقط با کسی مسئولِ تضامنی شناخته که از او ضمانت نموده است. این امر، قلمرو  مسئولیت ضامن را محدود ساخته و به او این امکان را می دهد تا بتواند به ایراداتی استناد کند که مضمون­ عنهِ او نیز امکان استناد به آن ایرادات را دارد. با وجود این، پرسشی که در مورد قلمرو مسئولیت ضامن و محدود بودن آن به مسئولیت مضمون عنه مطرح می گردد آن است که: در صورت محجور بودن مضمون عنه و یا مجعول بودن امضا­ی وی، آیا ضامن نیز می تواند با توجه به فراز آخر ماده­­ مذکور، خود را از مسئولیت معاف بداند؟ قانونگذار ایران پاسخ روشنی به این پرسش نداده است ولی حقوق فرانسه و کنوانسیون ژنو و آنسیترال ضمن پذیرش اصل استقلال مسئولیت ضامن، معتقدند ضامن در کنار سایر امضاکنندگان مسئولیت تضامنی دارد. در حقوق ایران با وجود سکوت قانونگذار راه حلی که می­توان در نظر گرفت آن است که: در نفس تعهد، تبعیّت وجود ندارد. بنابراین در صورت مجعول بودن امضای مضمون­ عنه یا عدم اهلیت او، تعهد ضامن، آن هم به­ طور مستقل، فعلیت پیدا می­کند و به عنوان استثنایی بر حکم قسمت اخیر مادۀ (249) قانون تجارت، اگرچه مضمون عنه در این فروض مسئولیتی در قبال دارنده سند تجاری ندارد، ولی ضامن ِ او مسئول تادیۀ وجه سند است.

تازه های تحقیق

یافته نهایی این تحقیق که به شکلی آن را از دیگر تحقیقات متمایز می سازد به بیان زیر قابل گزارش است :

قوانین تجاری ایران در مقایسه­ ی با قوانین تجاری فرانسه و ژنو، جنس تعهد ضامن را مسئولیتی تبعی می­داند در حالی­ که در قوانین تجاری فرانسه و کنوانسیون ژنو مسئولیت ضامن جنبه­ی خودگردان و غیر وابسته دارد. از سوی دیگر بر اساس قوانین تجاری ایران و به استناد تبعی بودن مسئولیت ضامن، در صورت بروز سهل انگاری و ناتوانی، صاحب سند تجاری حق رجوع به ضامن را ندارد اما در صورت بروز جعل و عدم اهلیت از سوی مضمون­ عنه سند تجاری، ضامن وی هم­چنان مسئول شناخته می­ شود. در واقع در این دو مورد  تعهد ضامن به ذات اصلی خود، به عنوان تعهدی مستقل از مدیون تلقی می­گردد. اما بر اساس قوانین فرانسه و کنوانسیون ژنو چون ماهیت مسئولیت ضامن مستقل و غیر وابسته است بروز هر سهل انگاری ، ناتوانی ، جعل و عدم اهلیت موجب سلب مسئولیت ضامن  نمی­شود.  لذا اگر مضمون­ عنه سند تجاری را با ایراد جعل و عدم اهلیت مواجه سازد، ضامن وی از زیر بار مسئولیت خارج نمی­شود. وجود چنین مقرره ­ای دراسناد تجاری فرانسه موجب افزایش اعتبار و در عین حال ضابطه مند شدن معاملات تجاری شده و پویایی و رونق گردش سرمایه در معاملات تجاری را که متکی بر اعتبار اسناد تجاری است در پی دارد. این اعتبار اسنادی مستوجب وجود تضمین در پرداخت به ­موقع دیون می­ گردد. چراکه با استمرار مسئولیت ضامن هر چند با وجود عدم اهلیت و جعل امضای مضمون­ عنه، اصالت و اعتبار سند حفظ  و باعث استفاده ­ی بیشتر از این اسناد تجاری می ­شود در قانون ایران نیز ما منحصرا در بحث جعل و عدم اهلیت، با وجود بری شدن مسئول سند تجاری به دلیل عدم اهلیت و جعل ، ضامن وی را هم­چنان مسئول می ­دانیم درواقع این جاست که ضمانت به ذات مستقل خود برمی گردد.

 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

A Comparative Survey on the Boundaries of the Liability of the Guarantor in Commercial Instruments Considering Iranian and French Laws and Certain Conventions

نویسندگان [English]

  • ebrahim delshad 1
  • nayyerehsadat moojani 2

1 Faculty Member at Islamic Azad University, Qom Branch

2 MA in Private Law, Islamic Azad University, Qom Branch.

چکیده [English]

As stated in the last phrase of the Article 249 of the Commercial Code of Iran, the guarantor has only joint liability with the person to whom the guarantee is given. This has limited the scope of guarantor's liability and enables him/her to rely on objections on which the principal debtor can also rely. Nevertheless, the question that is raised in the scope of guarantor's liability and its limitation to the liability of the creditor is: in case of the principal debtor's incapacity or his signature being forged, can the guarantor, too, as for the last part of aforementioned Article consider himself/herself exempt from liability? The Iranian law legislators did not provide a clear answer to the above question, but the French Law and the Geneva Convention and UNCITRAL, meanwhile accepting independence for guarantor's liability, maintain that the guarantor alongside the other signatories has a joint liability. In the Iranian Law, despite the silence of the legislators, one may consider this solution: in the engagement per se, there is no subjacency. Thus in case of signature forgery of the principal debtor or his incapacity, guarantor's engagement, although independently, finds actuality and as an exception to the decree of the last part of Article 249 of the Commercial Code, although the principal debtor in these suppositions has no liability for the holder of commercial instrument, the guarantor is obligated to pay the money.

کلیدواژه‌ها [English]

  • guarantor
  • incapacity of principal debtor
  • Joint Liability
  • independent guarantee
  • subordinate guarantee
  1. اسکینی، ربیعا ،1377ش، قواعد حاکم بر تعهد تجاری در حقوق ایران، مجله­ی حقوقی دادگستری، ش23.

    2.بهرامی، بهرام،1393ش، اوصاف اسناد تجاری،تهران، انتشارات نگاه بینه، چ1.

    3.توکلی،محمد مهدی،1393ش، حقوق اسناد تجارتی،تهران،انتشارات جنگل، چ7.

    4.ثابت بیرجندی، زینب،1394ش، مسئولیت ضامن سفته در قانون ایران و فرانسه، دومین کنفرانس بین المللی پژوهش های نوین در مدیریت، اقتصاد و حسابداری

    5.حائری، سید کاظم، 1428ق، فقه­العقود ،قم ،انتشارات مجمع­الفکر الاسلامی، چ3،ج1.

    6.حبیبی، محمود،1397ش، نمایندگی در اسناد تجاری در پرتو کنوانسیون­ ها و اسناد بین­المللی، تهران،انتشارات میزان.

    7.درویشی هویدا، یوسف ،1392ش،تفاوت شرایط تحقق مسئولیت ضامنان و ظهرنویسان اسناد تجاری،دوفصلنامه رویه قضایی،سال دوم، ش 3.

    1. ----------------،1392ش، حقوق اسناد تجاری(چک- سفته – برات)، تهران،انتشارات میزان.

    9.شهید ثانی، مسالک الافهام،1413ق،قم، انتشارات المعارف­الاسلامیه ، ج13.

    10.شهیدی. سید مهدی،1377ش، حقوق مدنی: تشکیل قراردادها و تعهدات،تهران، مجمع علمی و فرهنگی مجد .

    11.صادقی مزید، رسول،1393ش، حقوق اسناد تجاری(با نگرشی به اسناد و کنوانسیون­های بین­المللی و همراه با بررسی تحولات لایحه­ی جدید قانون تجارت)، تهران،انتشارات جنگل.

    12.صادقی مقدم، محمد حسن،شکوهی زاده، رضا،1389ش، تشخیص معیار تبعیت در عقود تبعی و آثار آن در حقوق ایران، فرانسه و انگلیس، مجله پژوهش­های حقوق تطبیقی، ش 4.

    13.صادقی نشاط، امیر،1396ش، حقوق تجارت برای مدیران(قراردادهای تجاری، تجار و اسناد تجارتی)،تهران، انتشارات میزان.

    14.صباغیان، حسین،1397ش، ویژگی ها و مزایای اسناد تجاری در آرای دیوان عالی کشور، نظریات اداره­ی حقوقی و محاکم دادگستری.

    15.صدر،محمدباقر،1429ق،  البنک الربوی فی­الاسلام، انتشارات مرکز الابحاث و الدراسات لشهید صدر.

    16.صقری، محمد،1386ش، حقوق بازرگانی اسناد تجاری(برات،سفته،قبض­انبار)،تهران، انتشارات سهامی انتشار.

    17.---------، 1376ش، رای وحدت رویه 73/43 هیئت عمومی دیوان عالی کشور مورخ 6/6/1374 و حدود مسئولیت ضامن در اسناد تجاری، مجله دیدگاه های حقوقی، ش8.

    18.طاهری، سهیل،1397ش، تضامن در اسناد تجاری،تهران، انتشارات دانشگاه امام صادق،چ1.

    19.عبدی­پور فرد، ابراهیم،1391ش، مباحثی تحلیلی در حقوق تجارت، قم،انتشارات پژوهشگاه و حوزه.

    20.---------------، 1396ش، حقوق تجارت،تهران، انتشارات مجد، ج3.

    21.عبدی­پور فرد، ابراهیم،فتوحی­راد، علی ،1396ش، آثار حقوقی جعل امضای صادرکننده و ظهرنویس چک، مجله مطالعات حقوقی،دوره نهم. ش3.

    22.عرفانی، محمود،1391ش، حمایت از دارنده­ در برات و سفته بین المللی در کنوانسیون ­ها با مطالعه­ی تطبیقی، همایش ملی حقوق بین­الملل در آیینه علوم روز. دوره1.

    23.عسکری، سیدامین،1397ش، نقش حجر بر مسئولیت امضاکنندگان اسناد تجاری با مطالعه­ی تطبیقی در کنوانسیون­های ژنو، تهران،انتشارات جنگل.

    24.عیسایی تفرشی، محمد، رمضانی آکردی، حبیب ، ورمزیار ارزانفودی، محمد،1391ش،  حال شدن دین مسئولان اسناد تجاری در اثر ورشکستگی برخی مسئولان در حقوق ایران و آمریکا، مجله­پژوهش های حقوق تطبیقی، ش4.

    25.فخاری، امیرحسین،1375ش،مسئولیت امضاکنندگان اسناد تجاری، مجله تحقیقات حقوقی، ش 16 و17.

    26.کاتوزیان، ناصر،1384ش، حقوق مدنی: ایقاع: نظریه عمومی - ایقاع معین،تهران، نشر میزان.

    27.لعیا جنیدی، شریعتی نسب،صادق،1392ش، وصف تجریدی در حقوق ایران با تاکید بر رویه­ی قضایی، مجله مطالعات حقوق خصوصی، سال چهل و سوم، ش1.

    28.الله آبادی، کمال ،1377 ش، اصل استقلال امضاها و عدم توجه ایرادات در اسناد تجاری،دیدگاه­های حقوق قضایی، ش10 و 11.

    29.متین دفتری،احمد،1331ش، مجموعه رویه قضایی، قسمت حقوقی،تهران، چاپخانه هاشمی.

    30.مسعودی، بابک ،1377ش، اصول حاکم بر اسناد تجاری، مجله کانون وکلا، ش 171.

    31.ملا حسینی، رحیم،1395ش، مسئولیت امضاکنندگان اسناد تجاری در پرداخت وجه سند در حقوق ایران با نگاهی به حقوق فرانسه و کنوانسیون متحدالشکل ژنو، مجله مطالعات علوم سیاسی، فقه و حقوق، ش1.

    32.نوری، حسن،1388ش، اصل عدم قابلیت استناد به ایرادات در اسناد تجاری،مجله­ی الهیات و حقوق، ش13.

    33.نیک فرجام، کمال ، 1392ش، مطالعه­ی تطبیقی نمایندگی در امضای اسناد تجاری، مجله دیدگاه­های حقوقی،ش 62.

    34.-------------،1381ش، ضمانت در اسناد تجاری، فصل­نامه دیدگاه­های حقوقی ، دانشکده علوم قضایی و خدمات اداری،ش 25.

    1. یوسفی صادقلو، مهدی، صوفی­جان، شیدا،1395ش، بررسی تطبیقی اصول حاکم بر ایفا تعهد در اسناد تجاری و حقوق مدنی ایران با نگاهی بر کنوانسیون ژنو، مجله­ی تحقیقات حقوق خصوصی و کیفری، ش3.
    2. Cole, T.,(2003) The Parol Evidence Rule: A Comparative Analysis and Proposal. UNSWLJ.
    3. Feller, A.H.,(1931), The International Unification of Laws Concerning Checks. Harv. L. Rev, Vol.45.
    4. Gao, X., (2001), The Identity of the Fraudulent Party under the fraud Rule in the Law of Letters of Credit. UNSWLJ, Vol.24.‏
    5. Gillies, P., and Moens, G.(1988), International Trade & Business Law & Policy. Routledge.
    6. Herrmann, G., (1988),Background and Salient Features of the United Nations Convention on International Bills of Exchange and International Promissory Notes. U. Pa. J. Int'l. Bus. L., Vol.10.
    7. Hudson, M.O. and A.H. Feller, (1930),International Unification of Laws Concerning Bills of Exchange, The. Harv. L. RevVol.44.
    8. Lombardi, R., (1988),Avals and Quasi-Indorsements of Negotiable Instruments: A Comparison of Civil Law and Common Law Approaches. Monash UL Rev,Vol14.
    9. Robertson, D.B.,(1991), Report of the Commercial Code Committee on the Section  of Business Law of the State Bar of Texas on UCC Article 2A. Baylor L. Rev., Vol43.
    10. rooznamehrasmi.ir/Laws/ShowLaw.aspx?code=548
    11. tebyan.net/newindex.aspx?pid=78685&consultationid=752468
    12. lawinfochina.com
    13. jus.uio.no/im/un.billsofexchangeand
    14. legislation.gov.uk/ukpga/vict
    15. jus.uio.no/im/billsofexchangeandpromissorynotes
    16. jus.uio.no/english/services/library/trea
    17. law.cornell.edu/ucc/3/article3
    18. ekhtebar.com/?p=51429

     

CAPTCHA Image