«شروط غیرمنتظره» قراردادی؛ مفهوم، معیار و وضعیت حقوقی (مطالعه تطبیقی در اسناد بین‌المللی، نظام حقوقی کامن‌لا و ایران)

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه علوم قضایی و خدمات اداری، تهران، ایران

2 گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، تهران، ایران

10.22091/csiw.2025.12119.2623

چکیده

در این نوشتار، مفهوم، معیار شناسایی و وضعیت حقوقی «شروط غیرمنتظره»، با مطالعه تطبیقی در اسناد بین‌المللی، نظام حقوقی کامن‌لا و ایران مطالعه شده‌است. هدف از پژوهش حاضر، ارائه تعریف روشن و ضابطه تشخیص و احراز این‌گونه شروط و تبیین وضعیت حقوقی آنها ازحیث صحت و اعتبار بود و با این پرسش اساسی روبه‌رو بودیم که موضع اسناد بین‌المللی و رویه قضایی در کامن‌لا نسبت به شروط تعجب‌برانگیز چیست و مبانی حقوقی و رویه قضایی ایران چه رویکردی نسبت به شروط یادشده دارند؟ پس از مطالعه تطبیقی در اسناد بین‌المللی و تحلیل آرای قضایی، این نتیجه به‌دست آمد که شروط غیرمنتظره شروطی هستند که مورد مذاکره طرفین قرار نگرفته و برخلاف انتظار معقول و متعارف اشخاص در قرارداد گنجانده می‌شوند. محتوا، زبان یا نحوه ارائه این شروط که ممکن است به‌صورت غیرشفاف، مبهم، با فونت ریز یا در پشت صفحه درج شوند، به‌گونه‌ای است که عموماً از نظرِ طرف مقابل قرارداد مغفول می‌ماند و وجود آن در عقد مایه شگفتنی هر انسان معقول و متعارفی می‌شود. بنابراین، مشروط‌علیه درحالی قرارداد را امضا می‌کند که از وجود شروط تعجب‌برانگیز در ضمن آن بی‌اطلاع است و قصد واقعی جهت التزام به چنین شروطی را ندارد. بر همین اساس، اسناد تجاری بین‌المللی، این شروط را مؤثر و الزام‌آور نمی‌شناسند، مگر اینکه استنادکننده به شرط مزبور، اقدامات معقول برای جلب توجه طرف مقابل به شرط را به‌عمل آورده باشد. در حقوق ایران نیز اصل حاکمیت اراده باطنی بر اراده ظاهری مقتضی پذیرش همین راه‌حل است، اگرچه دادگاه‌های ما آرای مخالفی نیز صادر نموده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Surprising contractual terms: Definition, criteria and legal status (a comparative study of international documents, the common law system, and Iranian law)

نویسندگان [English]

  • seyyed sina salimi 1
  • Mohammad Hadi Javaherkalam 2
1 University of Judicial Sciences and Administrative Services, Tehran. Iran
2 Department of Private law, Faculty of Law & Political Sciences , Allameh Tabataba'i University, Tehran, Iran
چکیده [English]

This article examines the concept, identification criteria, and legal status of 'Surprising Terms' through a comparative study of international documents, the common law system, and Iranian law. This research provides a clear definition and criteria for identifying and proving surprising term and to explain it's legal status in terms of validity and enforceability by answering this fundamental question: what is the approach of international documents, common law judicial practices and Iranian law regarding surprising terms? After a comparative study of international documents and an analysis of judicial decisions, it was concluded that surprising terms are those that are not individually negotiated by the parties and are drafted contrary to the reasonable expectations of the contracting party. The content, language, or manner of presenting these terms, which may be ambiguous, written in small print, or placed on the back of a document, is such that is generally overlooked by the other party to the contract and its existence in the contract is surprising to any reasonable person. Therefore, the obligor signs the contract while being unaware of them and has no actual intention to be bound by such terms. Based on this reasoning, international documents do not recognize these terms as effective and binding, unless the party invoking them has taken reasonable steps to draw the other party's attention to these terms. Similarly, in Iranian law, the principle of the supremacy of subjective intention over objective intention necessitates the acceptance of same solution, although the Iranian courts have issued conflicting decisions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • surprising terms
  • objective intention
  • subjective intention
  • standard contracts
  • reasonable notice
CAPTCHA Image