نوع مقاله: علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه حقوق عمومی، دانشکده حقوق، دانشگاه تهران، پردیس فارابی

2 استادیار گروه حقوق، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه بجنورد

چکیده

حق تعیین سرنوشت می تواند ابعاد مختلفی را به همراه داشته باشد از جمله در ساحت محلی و در نقشی که شهروندان می توانند در مقررات­ گذاری­ های محلی-شهری برعهده داشته باشند. این پژوهش سازوکارهای های مشارکت شهروندان در روند مقررات­ گذاری از نقطه­ نظر شوراهای محلی را مورد بحث قرار می­ دهد و با استفاده از مطالعات تطبیقی، مصادیق و مدل­های گوناگون این مشارکت را بیان می ­نماید. علیرغم تجارب خوبی که در کشورهای پیشرو در این حوزه برای مشارکت دادن شهروندان در فرآیند مقررات­ گذاری شاهد هستیم، نتایج پژوهش نشان می ­دهد در ایران گرچه امکان استنباط کلی این مشارکت از اسناد حقوقی بالادستی وجود دارد، اما سازوکارهای این قسم از مشارکت در وضع مقررات محلی در ایران وجود ندارد یا بسیار ضعیف و نحیف است. عدم امکان مشارکت منظم و منطقی شهروندان در مقررات­ گذاری می ­تواند از مهم ­ترین علل ناکارآمدی و عدم میل به اطاعت از مقررات شهری و بالارفتن هزینه­ های اقتصادی و اجتماعی اجرای تصمیمات شوراهای شهر باشد.

تازه های تحقیق

مشارکت شهروندان در وضع مقررات می تواند از مشارکت منفعل از جمله در قالب حضور در نشست ها و مباحثات عمومی تا مشارکت فعال در قالب تهیه پیش نویس قوانین و نیز همه پرسی متجلی گردد. هر سیستم دموکراتیک مناسب دولت محلی برای انجام وظایف خود و تطبیق با اصول دموکراتیک تعیین شده موظف است که اشکال مشارکت مستقیم شهروندان در روند تصمیم گیری در موارد دارای اهمیت محلی را در بر گیرد. از آنجاییکه شهروندان هیچ اختیار قانونی برای تصمیم گیری درباره مسائل مختلف ندارند، احتمال مشارکت آنها در فرآیند ایجاد فرم های دموکراتیک و مشارکت آنها در تقریبا تمام نظام های محلی، به موجب مقررات قانون اساسی، قوانین عادی و عموما مقررات محلی مقررات گذاری می گردد.

در خصوص نظام حقوقی ایران همپای نقش مستقیم گمشده شهروندان در خصوص امر قانونگذاری،مشارکت شهروندان در مقررات گذاری های شهری نیز مغفول باقی مانده است و البته تجربه ناموفق شوراهای شهر در ایران نتوانسته است وارد فضای مشارکت دادن بیشتر شهروندان در مرحله پیشنهاد یا بررسی یا درخواست لغو مقررات شهری شود هرچند می توان اصل این مشارکت شهروندان را از متون اساسی استنباط نمود.زمزمه هایی که برای نقش بیشتر شهروندان در مقررات گذاری های شهری از مجلس شنیده میشود امیدوار کننده است ولی مشخص نیست با توجه به ضعف هنجاری و رفتاری شوراهای شهر و عدم نقش افرینی شایسته توسط شورای شهر در کشور، چقدر بتوان به تصویب و اجرای قواعد قانونی ناظر بر مشارکت مزبور امیدوار باقی ماند.

به منظور دخیل کردن موثر شهروندان در فرایند وضع مقررات شهری می توان از تجارب موفق دیگر کشورها در این خصوص استفاده نمود. طراحی مدل مناسبی که پوشش دهنده انواع مختلف مشارکت شهروندان بسته به اهمیت موضوع باشد به عنوان پیشنهاد در این خصوص قابل طرح است. بر این اساس و با عنایت به لزوم فراهم سازی شرایط مناسب برای مشارک شهروندان در قانونگذاری شهری پیشنهاد می شود:

الف:  لزوم وضع قوانین و مقررات صریح به منظور سازماندهی نحوه مشارکت شهروندان در وضع مقررات محلی و پیش بینی سازوکارهای قانونی چون ابتکارات شهروندی و همه پرسی در چارچوب این مقررات؛

ب: تهیه برنامه های عملیاتی از سوی مقامات تصمیم گیر شهری و بطور خاص شوراهای محلی با هدف تضمین مشارکت شهروندان در وضع مقررات شهری از جمله پیش بینی جلسات مشاوره و مباحثه عمومی و بهره مندی از ابزارهای فناوری نوین برای انتشار پیش نویس مقررات و کسب آرای مردم؛

ج: ایجاد کمپین های تبلیغاتی و آگاهی بخش به منظور فرهنگ سازی برای گسترش مشارکت شهروندی و تشویق شهروندان به مشارکت.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

The Role of Public Participation in Enacting Municipal Regulation: A Comparative Study of Western and Iranian Laws

نویسندگان [English]

  • AHMAD HABIBNEZHAD 1
  • zahra ameri 2

1 Assistant Professor, Department of Public Law, Faculty of Law, University of Tehran, Farabi College

2 Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Humanities, University of Bojnourd

چکیده [English]

The right to self-determination can have different dimensions including in the local area and in the role which citizens can take in local-municipal regulations. This research discusses the mechanisms of citizen participation in the regulatory process in terms of local councils and, through employing comparative studies, expresses distinct examples and models of this participation. Despite the good experiences of leading countries in this area as to engaging citizens in the regulatory process, the results of the research demonstrate that, although there is a possibility of a general deduction of this participation from the upstream legal documents, there are no mechanisms for participating in local regulations or they are very weak and scarce in Iran. The impossibility of systematic and rational participation of citizens in regulation can be one of the most important causes of ineffectiveness and lack of willingness to obey municipal regulations and increase in the economic and social costs of implementing city councils' decisions.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Municipal Regulation
  • Initiative
  • Participation
  • Consultation
  • Referendum

1)      حبیب نژاد ،سید احمد و سعید، زهرا،1396ش، «گذار از تعهد به وسیله به تعهد به نتیجه در اصل سوم قانون  اساسی» ، فصلنامه علمی پژوهشی حقوق اسلامی ،دوره 14، ش53.

2)      حبیب نژاد ،سید احمد،1394ش،« وجدان جمعی، نیروی سازنده قانون اخلاقی» ،فصلنامه تخصصی دین وقانون ،شماره 8.

3)      ----------------،1389ش، «بررسی حقوقی شورای اسلامی شهر در ایران در پرتو اصول تمرکززدایی»، فصلنامه علمی پژوهشی حقوق اسلامی، ش 20.

4)      رستمی،ولی،1387ش، «مشارکت مردم در قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران»، فصلنامه حقوق، دوره 38،ش 1.

5)      طباطبایی مؤتمنی، منوچهر،1385ش، حقوق اداری تطبیقی ، تهران، انتشارات سمت.

6)      عباسی،بیژن،1387ش، «بررسی اختیارات شوراهای شهر و روستا در فرانسه»،فصلنامه حقوق، دوره 38، ش4.

7)      هداوند، مهدی و دیگران،1388ش، آیین های تصمیم گیری در حقوق اداری(مطالعه تطبیقی ) ،معاونت حقوقی و توسعه قضایی قوه قضائیه،تهران، انتشارات خرسندی.

8)      همتی، مجتبی،1397ش ، «بررسی و تحلیل ارکان حکومت محلی در ژاپن»، فصلنامه حقوق اداری، سال پنجم، ش 15.

 

9)     Adamiak, A. L., (2011), Direct democracy in local politics in Norway, in Schiller, T. Local direct democracy in Europe , Springer Science & Business Media.

10) Bardazzi,E & Caramaschi,O, (2017),Italian And European Citizen’ initiative: challenges and opportunities, LUISS School of Government, 1-48.available in: https://sog.luiss.it/ sites/sog.luiss.it/files.

11) Beramendi, V, Ellis, A , Kaufman, B , Kornblith, M , LeDuc, L , McGuire, P, Schiller, T and Svensson, P(2008),Direct democracy: the International IDEA handbook, International Institute for Democracy and Electoral Assistance.

12) Besley, T. and S. Coate (2008), Issue unbundling via citizens initiatives, International Quarterly Journal of Political Science ,Vol 3, issue 4.

13) Breuer, A, (2007), Institutions of direct democracy and accountability in Latin America’s presidential democracies, Journal Democratization, Vol 14, issue 4.

14) Breuer, A, (2008),The problematic relation between direct democracy and accountability in Latin America: evidence from the Bolivian case, Bulletin of Latin American Research, Vol 27, issue 1.

15) Büchi, R, (2011) , Local popular votes in Finland – procedures and experiences, in Schiller, T, Local direct democracy in Europe, Springer Science & Business Media.

16)  Buetzer, M, (2011), Second-order direct democracy in Switzerland: How sub-national experiences differ from national ballots, in Schiller,T. Local direct democracy in Europe, Springer Science& Business Media.

17) Council of Europe, (2005), Referendums in Europe – An analysis of the legal rules in European States - Report adopted by the Council for Democratic Elections at its 14th meeting (Venice, 20 October 2005) and the Venice Commission at its 64th plenary session (Venice, 21-22 October 2005),availale in: https://www.venice.coe.int/ webforms/ documents.

18) Council of Europe, (2016), Civil Participation in Decision Making in the Eastern Partnership Countries, France.

19) Crowley,S, (2008), Iowa Local Government Initiative and Referendum, available in: https://www.legis.iowa.gov/DOCS/LSA/Legis_Guide /2009/ LGLSL054. PDF

20) Fazliu,R, (2016), Direct Participation of Citizen in Democratic Decision Making at the Local Level, European Journal of Multidisciplinary Studies, Vol.1 issue. 1.

21)  Kahan,J, (2001),focus groups as a tool for policy analysis, Analyses of Social Issues and Public Policy, volume 1,issue 1.

22) Kaplowitz, M. D., & Hoehn, J. P., (2001), Do focus groups and individual interviews reveal the same information for natural resource valuation?, Ecological Economics journal ,Vol 36, Issue 2.

23) Kersting, N., (2009) , Direct democracy in Southern and East Africa: Referendums and initiatives, Journal of African elections, Vol 8,issue 2.

24) Kiyaga-Nsubuga J and Olum,Y, (2009), Local governance and Local democracy in Uganda, Common wealth Journal of Local Governance, Issue 2.

25) Matsusaka ,j, (2002),The initiative and referendum in American cities: Basic patterns,1-17,available‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ in: http://www-bcf.usc.edu/~matsusak/Papers/Matsusaka _Cities_I_and_R_ Almanac. pdf

26) Mzimakwe ,T(2010), Public participation and engagement in local governance: A South African Perspective, Journal of Public Administration, volume 45,issue 4.

27) Nemec, J, Bercik,p  and Kuklis,p, (2012), Local government in Slovakia, in Horvath, T,Decentralization: experiments and reforms, Open Society Institute, Budapest, Hungary.

28) OSCE, (2016) ,Implementing citizens participation in decision making at local level, Organization for Security and Co-operation in Europe.

29) Purdam,k, (2012) ,What are Citizens’ Juries? What are Citizens’ Juries? CCSR University of Manchester ,1-34,available in: http://hummedia.manchester.ac.uk/institutes/methods-manchester/docs/citizensjuries.pdf

30) Schiller, T, (2011) ,Local direct democracy in Germany – varieties in a federal state, in Schiller, T. Local direct democracy in Europe, Springer Science & Business Media.

31) Suksi, M, (1993), Bringing in the People: A Comparison of Constitutional Forms and Practices of the Referendum, London: Martinus Nijhoff publishers.

32) Tahiri,Besnik, (2009), Citizen Participation in Public Decision-Making: Supporting local government to turn words into Practice THE CASE OF KOSOVO, Kosovo local government institute.

33) Tau SF,(2013), Citizen Participation as an aspect of local governance in municipalities: A South African perspective, Journal of Public Administration, Vol 48, Issue 1.

34) Wakeford T., Pimbert M., Walcon E., (2015) Re-fashioning citizens' juries: Participatory Democracy in Action ,In Bradbury.H(Ed). the SAGE Handbook Of Action Research.

35) Williams, G , and Chin, G, (2000), The Failure of Citizens’s Initiated Referenda Proposals in Australia:New Directions for Popular Participation?, Australian journal of political science,Vol 35,issue 1.

CAPTCHA Image