نظارت الکترونیکی در نظام‌های کیفری الجزایر، ایران و استرالیا

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه حقوق جزا و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.

2 دانشجوی دکتری حقوق کیفری و جرم شناسی، دانشکده حقوق، دانشگاه قم، قم، ایران.

چکیده

نظارت ‌الکترونیکی است. این شیوه مجازات که جایگزین استفاده از زندان است، ازجمله روش‌های نوپایی است که به ‌تازگی جایگاه خود را در ادبیات حقوقی پیدا کرده است. از اهدافی که نظارت الکترونیکی دنبال می‌کند، می‌توان به بازپروری مجرمان و کاهش نقاط منفی شکل سنتی اجرای مجازات حبس اشاره نمود. الجزایر به‌عنوان اولین کشور عرب و دومین کشور آفریقایی استفاده کننده از این تأسیس نوین، از پیشگامان استفاده از سامانه‌های نظارت الکترونیکی در کشورهای اسلامی است. در کشور استرالیا نیز با توجه به حاکم بودن نظام حقوقی کامن‌لا، می‌توان دریافت که در هر ایالت این کشور، یک رویکرد متفاوت در استفاده از این نهاد حاکم است که مطالعه این رویکردهای مختلف، می‌تواند در پی بردن به معایب و محاسن این نهاد نوپا، در جهت مفید واقع شدن آن مؤثر باشد. در ایران نیز مدل یاد شده از سال 1392 وارد دستگاه عدالت کیفری شده است. بدیع بودن استفاده از این مدل اجرای مجازات، می‌تواند نشانگر وجود نواقصی در اجرای این شیوه در سیستم قضایی ایران باشد. با تمام ویژگی‌های مثبتی که اجرای این مدل دارد، می‌توان چالش‌هایی ازجمله پرهزینه بودن، نقض حریم خصوصی افراد، عدم بازدارندگی و... را در اجرای آن متصور شد. این مطالعه به‌وسیله روش توصیفی‌تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای به ارزیابی مقارن شرایط استفاده از نظارت الکترونیکی در الجزایر، ایران و استرالیا پرداخته است تا از طریق تشخیص شباهت‌ها و تفاوت‌ها، محاسن و معایب هریک معرفی شود. در انتها نیز، مطالعه حاضر با بررسی نحوه اجرای نظام نظارت الکترونیکی در کشورهای یاد شده، پیشنهاد‌هایی ازجمله آموزش متصدیان امر و تشکیل پرونده پزشکی در هنگام استفاده از این شیوه و... را ارائه می‌دهد.

تازه های تحقیق

همان‌گونه که ملاحظه می‌شود علی‌رغم اینکه هدف از اجرای نظارت الکترونیکی در اغلب موارد بازپروری است، اما کشورهای بررسی شده، شرایط مجرمانی که از این نهاد ارفاقی بهره‌مند می‌شوند متفاوت است. علاوه‌بر آن در تمام این کشورهای جرائم مختلفی مشمول این نهاد جایگزین حبس می‌شوند. همچنین اقداماتی که پس از اعمال این نهاد بر فرد اعمال می‌شود نیز در هر سه کشور متفاوت است. لکن در هر سه کشور مطالعه شده مواردی که مجرم در این دوران باید رعایت کند و شرایط لغو این نهاد ارفاقی مشترک است.

استفاده از نظارت الکترونیکی این پتانسیل را دارد که مقرون‌به‌صرفه بودن برنامه‌های اصلاحی را بهبود ببخشد، فرصت‌های بیشتری را برای بازپروری مجرم فراهم کند. از این روش در الجزایر و استرالیا گسترده‌تر از ایران است، چراکه در ایران از این ارفاق تنها در حبس‌های تعزیری می‌توان استفاده نمود. در الجزایر متهمین امکان بهره بردن از این نهاد را برخلاف متهمین در ایران و الجزایر ندارند. در یک عمل قابل تقدیر قانون‌گذار الجزایر در خصوص قابلیت استفاده نوجوانان از این ارفاق تصریح دارد. در حالی ‌که در دو کشور دیگر چنین تصریحی وجود ندارد. در خصوص ضمانت اجرای عدم رعایت موارد تعیین شده برای محکوم نیز کشورها رویه‌های مشابهی دارند. همان‌گونه که بررسی شد معمولاً کشورها با ترکیبی از حبس محکوم و جریمه نقدی با مرتکب برخورد می‌کنند.

قانون‌گذار ایرانی، می‌تواند در یک اقدام مستحسن طی الحاق یک ماده قانونی به قانون مجازات اسلامی، امکان به‌کارگیری از نهاد نظارت الکترونیکی را برای نوجوانان به رسمیت بشناسد و همانند قانون‌گذار الجزایری، اعطای آن را منوط به رضایت اولیای نوجوان کند. همچنین تشکیل پرونده پزشکی برای فرد تحت نظارت قرار گرفته، اقدام مثبت دیگری می‌تواند از سوی قانون‌گذار ایرانی باشد که وضعیت روانی و جسمانی فرد را تحت نظر یک پزشک قرار می‌دهد و سبب خواهد شد ادامه اعطای این نهاد ارفاقی به فرد، تحت کنترل دقیق‌تری دربیاید.

رعایت حریم خصوصی فرد مجرم و یا متهم نیز ازجمله دغدغه‌های مهم حقوق بشری است که متوجه نهادهای قانون‌گذاری در الجزایر و استرالیا قرار گرفته است، لکن از نگاه قانون‌گذار ایرانی پنهان مانده است. عدم رعایت حریم خصوصی فرد می‌تواند نگرانی‌های فراوانی را در پی داشته باشد. در این راستا، استفاده از فناوری‌هایی الکترونیکی علاوه‌بر آنکه باید سبب ادغام فرد مجرم با جامعه شوند، باید نکات اخلاقی را نیز رعایت کنند. همچنین به‌طور ویژه باید رضایت درونی افراد مجرم برای تحت نظارت قرار گرفتن احراز شود.

پیشنهادها

به‌عنوان فعال کردن نقش نظام نظارت الکترونیکی به‌عنوان روشی مدرن برای اجرای مجازات حبس موارد زیر توصیه می‌شوند:

  • به تعداد مورد نیاز باید افراد صلاحیت‌داری آموزش ببینند، چراکه اجرای نظام نظارت الکترونیکی یک مکانیسم بسیار گران است. این مکانیزم به‌طور دائم در معرض هک شدن است. به نظر می‌رسد نیاز است تمامی دستگاه مربوطه بیمه شوند تا در برابر آسیب‌های وارده محافظت شوند.
  • تلاش برای ایجاد فرهنگ استفاده از سامانه‌های الکترونیکی به‌عنوان نوعی برخورد متفاوت با عاملان جرم بسیار مهم و حیاتی است. در خصوص بسیاری از مجرمان این امید وجود دارد که با استفاده از سیستم‌های نظارت الکترونیکی بتوانند در خارج از زندان اصلاح شوند و مجدداً با جامعه خود ادغام شوند.
  • افزایش دامنه حبس‌هایی که قابلیت جایگزین شدن با نظام نظارت الکترونیکی دارند. در ایران این امر با افزایش دامنه مجازات‌های تعزیری امکان‌پذیر است.
  • شایسته است همانند سیستم عدالت کشور الجزایر یک پرونده پزشکی نیز از فرد مجرم تهیه شود تا دستورات ذیل رأی نظارت الکترونیکی متناسب با شخص او باشد. به این وسیله از بازاجتماعی شدن مجرم اطمینان حاصل می‌شود.

نظارت مستمر بر فردی که از این نهاد ارفاقی بهره‌مند است تأثیرات مثبتی دارد. استفاده از نظرات یک فرد با صلاحیت چه قبل از اعطای این نهاد ارفاقی و چه بعد از آن می‌تواند اخذ تصمیمات قضایی را دقیق‌تر نماید. البته در این خصوص باید حریم خصوصی فرد رعایت شود.

کلیدواژه‌ها

موضوعات

عنوان مقاله [English]

Electronic Surveillance in the Criminal Systems of Algeria, Iran and Australia

نویسندگان [English]

  • Ruhollah Akrami 1
  • Hamed Rasolkhani 2
1 .°Full Professor, Department of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran.,
2 PhD Student, Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, University of Qom, Qom, Iran,.
چکیده [English]

resocialization of the offender is the electronic monitoring institution. This method of punishment, which is an alternative to the use of prison, is one of the emerging methods that has recently found its place in the legal literature. Among the goals that electronic monitoring pursues, we can mention the rehabilitation of criminals and the reduction of the negative points of the traditional form of implementing imprisonment. Algeria, as the first Arab country and the second African country to use this new establishment, is one of the pioneers of using electronic monitoring systems in Islamic countries. In Australia, considering the dominance of the common law legal system, it can be seen that in each state of this country, there is a different approach to using this governing institution, and the study of these different approaches can be effective in understanding the disadvantages and advantages of this emerging institution, in order to make it useful. In Iran, the aforementioned model has also been introduced into the criminal justice system since 2013. The novelty of using this model of punishment execution can indicate the existence of shortcomings in the implementation of this method in the Iranian judicial system. With all the positive features of implementing this model, challenges such as high cost, violation of individuals' privacy, lack of deterrence, etc. can be imagined in its implementation. This study, using a descriptive-analytical method and using library resources, has conducted a simultaneous evaluation of the conditions for using electronic monitoring in Algeria, Iran, and Australia in order to identify similarities and differences, introduce the advantages and disadvantages of each. Finally, the present study, by examining the implementation of the electronic monitoring system in the aforementioned countries, offers suggestions such as training of officials and creating a medical record when using this method, etc.

کلیدواژه‌ها [English]

  • electronic monitoring
  • alternatives to imprisonment
  • de-incarceration
  • Australian legal system
  • Algerian legal system

مراجع

تدین، عباس (1387). «نظارت الکترونیکی»، مجله اصلاح و تربیت، شماره 79 و 80.
حبیب‌پروین، کریم (1401). نظارت الکترونیکی در حقوق ایران و انگلستان، چاپ اول، تهران: نشر میزان.
خالد حسانی (2016). «نظام املراقبة اإللکترونیة فی النظم العقابیة احادیثة: نحو أنسنة العقوبة، مقال منشور فی جریدة الشعب»، العدد،17220 الصادرة بتاریخ 28 دیسمبر 2016.
راضیه مشری، د.مونته مقلاتی (2022). «الوضع تحت املراقبة اإللکرتونیة یف السیاسة العقابیة الجزائریة»، کلیة الحقوق والعلوم السیاسیة، جامعة 8 مایو،1945 قالمة، الجزائر.
صادقی نشاط، امیر؛ حاج نجفی، حسنا (1399). «حقوق تطبیقی در دادگاه: مطالعه پیوند قضایی در حقوق خصوصی»، فصلنامه تحقیقات حقوقی، شماره 89.
صفاء أوتانی (2009). «الوضع تحت المراقبة اإللکترونیة: السوار اإللکترونی فی السیاسة العقابیة الفرنسیة»، مجلة جامعة دمشق للعلوم االجتماعیة والقانونیة، سوریة، املجلد،25 العدد 1.
عبدالله کباسی ووداد قید (2017). المراقبة اإللکترونیة باستعمال السوار اإللکترونی، رسالة ماجستیر، کلیة الحقوق، جامعة باجی مختار، عنابة، الجزائر.
فارس هارون وکنزة رحمانی (2018). نحو ضرورة تبنی المراقبة اإللکترونیة کبدیل للعقوبة السالبة للحریة قصیرة المدة فی التشریع الجزائری، رسالة ماجستیر، کلیة احلقوق والعلوم السیاسیة، جامعة عبد الرحمن میرة، بجایة، الجزائر.
فتحی، مرتضی  (1403). «بررسی تطبیقی تقیهم اتهام در حقوق ایران و غرب»، پژوهش تطبیقی حقوق اسلامی و غرب، دوره 11 شماره 3.
فروغی، فضل الله و ایرانی، امیر (1395). «مطالعهٔ تطبیقی شناسایی و اجرای نظارت الکترونیکی در حقوق کیفری ایران و امریکا»، مطالعات حقوق تطبیقی، دوره 7، شماره 2.
مدیحة بن زکری بن علو و نصیرة شیبان (2019). «تفعیل نظام الوضع تحت المراقبة اإللکترونیة بالسوار اإللکترونی: دراسة علی ضوء القانون رقم 01/18 المعِّدل»، مجلة الحقوق والعلوم السیاسیة، العدد،12 یونیو.
نبیلة صدراتی (2018). «الوضع تحت المراقبة اإللکترونیة کنظام جدید لتکییف العقوبة: دراسة فی ضوء القانون رقم 01/18 المتمم لقانون تنظیم السجون وإعادة اإلدماج االجتماعی»، مجلة الدراسات والبحوث القانونیة، العدد 9، یونیو.
آیین‌نامه اجرایی مراقبت‌های الکترونیکی مصوب رئیس قوه قضاییه در 14/4/1397.
قانون آیین دادرسی کیفری، مصوب سال 1392 مجلس شورای اسلامی با آخرین تغییرات سال 1394.
قانون مجازات اسلامی، مصوب سال 1392 مجلس شورای اسلامی.
References
Abdallah Kabasi Vodad Qeed, (2017). "Electronic Surveillance Using Electronic Security", Master's Thesis, Faculty of Law, Baji Mokhtar University, Annaba, Algeria. (In Persian)
Criminal Procedure Law, approved in 2012 by the Islamic Council with the latest changes in 2014. (In Persian)
Executive regulation of electronic surveillance approved by the head of the judiciary on 4/14/1397. (In Persian)
Faris Haroun and Konza Rahmani, (2018). "How necessary to adopt electronic surveillance as an alternative to negative punishment for short-term freedom in Algerian legislation", Master's thesis, College of Law and Political Sciences, Abd al-Rahman Meera University, Bejaia, Algeria. (In Persian)
Fathi, Morteza, 1403. "Comparative study of accusations in Iranian and Western law", Comparative study of Islamic and Western law, volume 11, number 3. (In Persian)
Foroughi, Fadlullah; Irani, Amir, (2015). "Comparative study of identification and implementation of electronic surveillance in Iranian and American criminal law", Comparative Law Studies, Volume 7, Number 2. (In Persian)
Habib Parvin, Karim (1401). Electronic monitoring in Iranian and English law, Tehran, Mizan publication, first edition. (In Persian)
Heather Nancarrow and Tanya Modini(2018). ELECTRONIC MONITORING IN THE CONTEXT OF DOMESTIC AND FAMILY VIOLENCE, Australia’s National Research Organisation for Women’s Safety for the Queensland Department of Justice and Attorney-General.
Islamic Penal Law, approved in 2012 by the Islamic Council. (In Persian)
Jarred, W. (2000), “Electronic monitoring: Corrective Services Bill 2000”, Legislation Brief 11/00, Queensland Parliamentary Library, Brisbane.
Keay, N. (2000), “Home detention: An alternative to prison?” Current Issues in Criminal Justice, vol. 12, no. 1, pp. 98–105
Khaled Hassani, (2016). "Electronic Monitoring System in the Punishment System of Ahadith: The Method of Insanah Al-Quba", published article in Al-Shaab Newspaper, No. 17220, issued on December 28, 2016. (In Persian)
Kornhauser, R and Laster, Kathy (2014) Punitiveness in Australia: electronic monitoring vs the prison. Crime, Law and Social Change, 62 (4). 445 - 474.
Madiha bin Zakari bin Alao and Nasira Shiban, (2019). "Activating the system of electronic surveillance with the electronic driver: study in the light of the law No. 18/01 modified", Journal of Law and Political Sciences, issue, June 12. (In Persian)
Matt Black and Russell G. Smith(2003). Electronic Monitoring in the Criminal Justice System, AUTRA LIAN INSTITUTE oF CRIMINOLOGY, May 2003, http://www.aic.gov.au.
Michael Tonry Richard S. Frase (2001). Sentencing and Sanctions in Western Countries, OXFORD UNIVERSITY PRESS.
Mike Nellis, Kristel Beyens and Dan Kaminski (2013). Electronically Monitored Punishment International and critical perspectives, First published 2013 by Routledge 2 Park Square, Milton Park, Abingdon, Oxon OX14 4RN.
Nabila Sadrati, (2018). "The situation under electronic surveillance as a new system for adapting the punishment: a study in the light of Law No. 18/01 of the amendment to the Law on the Regulation of Prisons and Social Reintegration", Journal of Legal Studies and Research, No. 9, June. (In Persian)
Nacro Youth Crime 2002, “Electronic monitoring of children remanded on bail or to local authority accommodation”, Youth Crime Briefing, June, http://www.nacro. org.uk/data/ briefings/nacro-2002060300-ycs.pdf (viewed 4 February 2003).
Razia Meshri, D. Monte Muqalati, (2022). "The situation under electronic surveillance in the Algerian penal policy", Faculty of Law and Political Sciences, Jamaat 8 May 1945, Qalama, Algeria. (In Persian)
Richard Enos,John E. Holmanm Mamie E. Carroll (2012). Alternative Sentencing Electronically Monitored Correctional Supervision, 2nd edition, Wyndham Hall Press.
Sadeghi Neshat, Amir; Haj Najafi, Hasna, (2019). "Comparative Law in the Court: A Study of Jurisdiction in Private Law", Legal Research Quarterly, No. 89. (In Persian)
Safa Otani, (2009). "The situation under electronic surveillance: the electronic surveillance in the French penal policy", Journal of the Damascus University of Social and Legal Sciences, Syria, Vol. 25, No. 1. (In Persian)
Tedin, Abbas, (1387). "Electronic Monitoring", Correctional Journal, No. 79 and 80. (In Persian)
The Economist 2002, “Something to watch over you”, The Economist, 15 August, http://www.economist.com (viewed 30 April 2
ارسال نظر در مورد این مقاله
CAPTCHA Image

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار