توازن بین حق و حد آزادی در اندیشه اسلامی

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسنده

حقوق عمومی دانشگاه پیام نور

10.22091/csiw.2025.11650.2608

چکیده

واکاوی آیات و روایات مرتبط با مفهوم آزادی، بیانگر دیدگاهی جامع‌نگر است که در آن، آزادی به‌مثابه حقی ذاتی در تعامل با نظام تکالیف شرعی و مسئولیت‌های اجتماعی تعریف می‌گردد. پژوهش حاضر با رویکردی تحلیلی-استنباطی به تبیین ماهیت و قلمرو "حق آزادی" در نظام فقهی-حقوقی اسلام می‌پردازد. این مطالعه با بهره‌گیری از روش‌شناسی اجتهادی و تحلیل محتوای کیفی منابع فقهی، به استنباط رابطه ساختاری میان اصول حاکم بر آزادی همچون قاعده نفی سبیل، اصل اباحه و قاعده تسلیط پرداخته و نظام‌واره حاکم بر این مفاهیم را تبیین می‌نماید. نتایج پژوهش مؤید آن است که محدودیت‌های حد آزادی در فقه امامیه، مبتنی بر سه اصل بنیادین اصل مصلحت عامه، اصل عدالت به‌مثابه میزان توزیع متناسب حقوق و تکالیف در نظام اجتماعی و اصل موازنه میان حقوق فردی و مسئولیت‌های اجتماعی است. این نظام‌واره مفهومی با تکیه بر قواعد فقهی ثانویه سازوکارهای نظارتی و پیشگیرانه را برای جلوگیری از سوءاستفاده از آزادی‌ها تدارک دیده است. وجه تمایز این پژوهش، ارائه الگویی نظام‌مند از ساختار حقوقی آزادی در فقه اسلامی است که با تبیین مکانیسم‌های تعدیل‌کننده و تنظیم‌گر، چارچوبی کارآمد برای مدیریت تعارضات حقوقی در جوامع معاصر ارائه می‌نماید.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

The balance between the right and the limit of freedom in Islamic thought

نویسنده [English]

  • Abdolsaeed Shojaei
حقوق عمومی دانشگاه پیام نور
چکیده [English]

The analysis of the verses and narrations related to the concept of freedom shows a comprehensive view in which freedom is defined as an inherent right in interaction with the system of Shariah duties and social responsibilities. The present study, with an analytical-inferential approach, explains the nature and scope of the "right to freedom" in the juridical-legal system of Islam. Using ijtihad methodology and qualitative content analysis of jurisprudential sources, this study infers the structural relationship between the principles governing freedom such as the principle of negation of the mustache, the principle of obscenity and the rule of consolation and explains the system governing these concepts. The results of the research confirm that the limits of freedom in Imami jurisprudence are based on three fundamental principles: the principle of public interest, the principle of justice as the proportional distribution of rights and duties in the social system, and the principle of balance between individual rights and social responsibilities. This conceptual system, based on secondary jurisprudence rules, has prepared preventive and supervisory mechanisms to prevent the abuse of freedoms. The distinguishing feature of this research is presenting a systematic model of the legal structure of freedom in Islamic jurisprudence, which provides an efficient framework for managing legal conflicts in contemporary societies by explaining the moderating and regulatory mechanisms.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Freedom
  • right
  • principle of submission
  • principle of negation of domination
  • expediency
  • justice
  • social responsibility
CAPTCHA Image