تحلیل مفهوم، ماهیت و آثار وصیت فکی و اعتبار‌سنجی آن در پرتو مطالعة تطبیقی فقه اسلامی و حقوق

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه حضرت معصومه

2 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خانواده_ دانشگاه حضرت معصومه (س) قم- ایران

10.22091/csiw.2025.13816.2720

چکیده

وصیت، نهادی ریشه‌دار در نظام‌های حقوقی و سنت‌های دینی، بیانگر ارادة نهایی افراد نسبت به اموال و امور پس از مرگ است. در حقوق ایران، وصیت در قالب‌های تملیکی و عهدی شناسایی شده است؛ اما برخی مصادیق عرفی و فقهی، در قالب این دو نوع نمی‌گنجند. «وصیت فکی» که به ازالة حق یا اسقاط بدون تملیک مستقیم یا تعیین وصی می‌پردازد، از جمله این موارد است. این پژوهش با رویکردی تحلیلی - انتقادی، به بررسی جایگاه وصیت فکی در نظام حقوقی ایران می‌پردازد و با مطالعة تطبیقی در فقه اسلامی و حقوق، اعتبار و چالش‌های نظری و عملی آن را واکاوی می‌کند. با بررسی مبانی فقهی و قانونی، روشن می‌شود که وصیت فکی، هرچند در قانون مدنی ایران تصریح نشده، از پشتوانة معتبر فقهی برخوردار است و می‌تواند در قالب ایقاعی معلق به مرگ معتبر شناخته شود. این پژوهش با تلاش برای تبیین ماهیت وصیت فکی، بر مبنای نمونه‌های آن و تحلیل برخی آثار و الزامات حقوقی این نوع وصیت، در نهایت بر ضرورت شناسایی رسمی وصیت فکی در قانون مدنی ایران و تبیین ضوابط اختصاصی آن برای ارتقای شفافیت و کارآمدی این نهاد حقوقی تأکید می‌کند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

An Analytical Examination of the Concept, Nature, and Legal Effects of "Fakī Will": A Comparative Inquiry within the Framework of Islamic Jurisprudence and Law

نویسندگان [English]

  • mohammad hosein vakili moghadam 1
  • Maryam Amini Kouchasarai 2
1 hazrat-e- Masumeh university
2 Master's student - Family Law, Hazrat Masoumeh University - Qom, Iran
چکیده [English]

Testamentary disposition, as a deeply rooted institution in legal systems and religious traditions, represents an individual's final will concerning the disposition of property and affairs after death. Under Iranian law, wills are formally recognized in two principal categories: Possessory (tamlikī) and Contractual (ʿahdī). However, certain customary and jurisprudential instances elude categorization within these two types. Among such instances is the “Fakī will”—a testamentary act aimed at extinguishing a right or relinquishing a claim without directly transferring ownership or appointing an executor.

This study adopts an analytical-critical approach to examine the legal status of the Fakī will within the Iranian legal framework. Through a comparative investigation into Islamic jurisprudence and civil law, it explores the theoretical foundations and practical challenges surrounding its recognition and implementation.

The findings indicate that, although the Fakī will is not expressly provided for in the Iranian Civil Code, it is firmly grounded in authoritative jurisprudential sources and may be validly construed as a unilateral legal act (īqāʿ) contingent upon death. By clarifying the nature of the Fakī will, analyzing its exemplary applications, and evaluating its legal consequences and obligations, the study ultimately advocates for the formal recognition of the Fakī will in the Iranian Civil Code, along with the elaboration of its specific legal parameters to enhance the clarity and functional efficacy of this legal institution.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Abandonment of Claim
  • Waiver
  • Suspensive Unilateral Act
  • Removal of Exclusivity
  • Fakī Will
CAPTCHA Image