تقنین قضایی؛ بررسی نسبت نظام حقوقی ایران با مکتب واقع‌گرایی حقوقی

نوع مقاله : علمی و پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه حقوق عمومی

2 دانشگاه قم

10.22091/csiw.2023.8449.2304

چکیده

احکام پیشنی قانون نمی‌توانند کلیه وضعیت‌های ممکن در آینده را پیش‌بینی و تنظیم کنند، علاوه بر آن قانون از کلمات تشکیل شده و کلمات بافتی باز دارند؛ به این معنی که همواره مستعد تفاسیر و برداشت‌های متفاوت هستند. این موضوع نقش قضات را در تعیین محتوای قاعده حقوقی بسیار حیاتی کرده است. در مبانی نظام حقوقی ایران این نقش چگونه قابل ارزیابی است؟ فراتر از آن، جایگاه قضات در خلق قاعده حقوقی یا به بیان دقیق‌تر نقش آنها در تقنین چیست و این جایگاه چه نسبتی با مبانی حقوق عمومی و ملاحظات معطوف به تفکیک قوا دارد؟ پژوهش توصیفی تحلیلی حاضر تلاش کرده است در پاسخ به پرسش‌های مذکور چارچوب مفهومی تقنین قضایی را در پرتو نظریه «واقع‌گرایی‌حقوقی» بررسی کرده و حدود مشروع تصرف قضات را در تولید قاعده حقوقی از منظر حقوق عمومی تحلیل کند. این تحلیل از یک سو مستلزم تبیین نسبت فقه و شریعت با قضاوت و قانونگذاری است و از سوی دیگر نیازمند سنجش نسبت نظام حقوقی ایران با یکی از مکاتب مدرن فلسفه حقوق یعنی مکتب «واقع‌گرایی حقوقی» است. براساس یافته‌های پژوهش، از نظر تاریخی «قاضی مجتهد» مرجع اِعلام و اِعمال قاعده حقوقی بوده و همین امر شباهت‌هایی را میان نقش قاضی در نظریه فقهی با نقش قاضی در مکتب «واقع‌گرایی حقوقی» ایجاد می‌کند، هرچند در حال حاضر جایگزینی اجتهاد فردیِ قضات با اراده نمایندگان در قوه مقننه، صورت‌بندی جدیدی در اصول بنیادین نظام حقوقی به‌وجود آورده است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

judicial legislation; Studying the relationship between Iran's legal system and the legal realism

نویسندگان [English]

  • Alireza Dabirnia 1
  • Adel Sheibani 2
1 Associate Professor
2 Qom university
چکیده [English]

The previous orders of the law cannot predict and regulate all possible situations in the future, in addition, the law is made up of words and words have open texture; This means that they are always susceptible to different interpretations and perceptions. This issue has made the role of judges very crucial in determining the content of the legal rule. How can this role be evaluated in the basics of Iran's legal system? Beyond that, what is the role of judges in creating the legal rule, to be more precise, what is their role in legislation, and how does this role relate to the principles of public law and separation of powers considerations? In response, the current descriptive-analytical research has tried to examine the conceptual framework of judicial legislation from the perspective of legal realism and analyze the legitimate limits of judges' involvement in the production of legal rules from the perspective of public law. This analysis needs to explain the relationship of jurisprudence and Sharia with judgment and legislation, and it also needs to measure the relationship of Iran's legal system with one of the modern schools of legal philosophy: "legal realism". Based on the findings of the research, historically "Ghazi müjtahid" was the authority for announcing and applying the legal rule, and this creates similarities between the role of the judge in jurisprudence theory and the role of the judge in the "legal realism" school, although currently replacing the individual Ijtihād of judges with The will of ...

کلیدواژه‌ها [English]

  • Legal realism
  • legislation
  • Judgment
  • Judicial Legislation
  • Separation of Powers
CAPTCHA Image